1 sierpnia – Godzina „W”

102
Pierwsze dni sierpnia 1944. Patrol porucznika Stanisława Jankowskiego "Agatona" z batalionu "Pięść" na pl. Kazimierza Wielkiego w drodze do Śródmieścia

Godzina „W” to kryptonim rozpoczęcia w Warszawie powstania warszawskiego, czyli godzina 17:00 we wtorek, 1 sierpnia 1944 roku.

31 lipca 1944 r., podczas popołudniowej odprawy Komendy Głównej Armii Krajowej, po przekazaniu przez komendanta okręgu warszawskiego Antoniego Chruściela ps. „Monter” nieprawdziwie mu podanej informacji o przełamaniu przez wojska radzieckie niemieckiej obrony na przedpolu Pragi, Tadeusz Komorowski ps. „Bór” wydał mu około godz. 17:45 ustny rozkaz o rozpoczęciu akcji „Burza” w Warszawie 1 sierpnia 1944 o godz. 17:00. Rozkaz został wydany na wniosek „Montera” w obecności i za zgodą wezwanego pilnie na odprawę Delegata Rządu na Kraj Jana Stanisława Jankowskiego, po naradzie z zastępcą dowódcy Tadeuszem Pełczyńskim ps. „Grzegorz” i szefem sztabu Leopoldem Okulickim ps. „Kobra”.

W pierwotnych planach Komendy Głównej AK moment wybuchu powstania przewidywano na wczesne godziny ranne. 29 lipca 1944 postanowiono jednak, że powstanie rozpocznie się o godz. 17:00, natomiast decyzję o dacie dziennej wystarczy podjąć w dzień poprzedzający rozpoczęcie walki. Wybór godziny wynikał ze wzmożonego ruchu ulicznego (powroty mieszkańców z pracy do domów). To miało ułatwić wtopienie się w tłum żołnierzom, zmierzającym do punktów koncentracji swoich oddziałów, jak również transport broni i amunicji. Ponadto powstańcy po 17:00 dysponowaliby jeszcze kilkoma godzinami ze światłem dziennym, co pomogłoby w opanowaniu wyznaczonych obiektów.

Rozkaz rozpoczęcia powstania 1 sierpnia zaskoczył jednak większość dowódców oddziałów. Oprócz niewystarczającej ilości broni, wystąpił także problem braku czasu na wydobycie jej ze skrytek oraz zebranie żołnierzy, którzy byli rozproszeni po całej Warszawie.

Nie wszystkim oddziałom udało się utrzymać przygotowania w tajemnicy do godz. 17:00. Pierwsze strzały zostały oddane do patrolu lotników niemieckich ok. godz. 13:50 przy ul. Krasińskiego na Żoliborzu przez żołnierzy drużyny Zdzisława Sierpińskiego, transportujących broń dla oddziału Zgrupowania „Żniwiarz”. Jeszcze co najmniej w ośmiu innych punktach miasta zaczęto strzelać przed umówioną. godziną.

Napływające meldunki o wybuchu powstania skłoniły niemieckiego dowódcę wojskowego Warszawy, gen. Reinera Stahela do ogłoszenia ok. godz. 16:30 alarmu dla podległych mu sił.
O godzinie 17:00 powstańcy w polskiej stolicy rozpoczęli walkę na śmierć i życie.