30 lat Stowarzyszenia Pisarzy Polskich

27

Stowarzyszenie Pisarzy Polskich obchodzi 30. rocznicę swego istnienia. Założone 31 maja 1989 r. w swojej intencji nawiązuje do tradycji Związku Zawodowego Literatów Polskich, powstałego w roku 1920 z inicjatywy Stefana Żeromskiego.

Reaktywowany po II wojnie światowej Związek Literatów przetrwał do 1949 r., kiedy został podporządkowany Ministerstwu Kultury, a co za tym idzie – podporządkowany doktrynie tzw. realizmu socjalistycznego i cenzurze. Stworzyło to warunki trudne do zniesienia dla pisarzy i budziło coraz częstsze ich protesty. Wielu twórców publikowało swoje utwory na Zachodzie – również pod pseudonimami – a od połowy lat 70. podejmowało współpracę z podziemnym „drugim obiegiem” wydawniczym.

Dopiero powstanie Solidarności i wywalczenie przez nią w 1980 r. porozumień społecznych przyniosło liberalizację także w sferze kultury. To sprawiło, że na walnym zjeździe Związku Literatów Polskich w grudniu 1980 wybrano niezależny Zarząd Główny. Jednak ogłoszenie stanu wojennego 13 grudnia 1981 r. przerwało działalność ZLP.

Najpierw został on zawieszony, a wielu pisarzy internowano lub aresztowano. Potem zaś, w 1983 r., został rozwiązany, a na jego miejsce pod tą samą nazwą powołano nowy, który bezprawnie przejął cały majątek i formalną rolę wcześniejszego związku. Przeważająca większość twórców nie przystąpiła do niego, nie chcąc w ten sposób firmować działań władz PRL.

Przełom nastąpił dopiero w roku 1989, kiedy powołano Stowarzyszenie Pisarzy Polskich – skupiające prozaików, poetów, dramatopisarzy, krytyków literackich i tłumaczy. Jego zjazd założycielski odbył się w Warszawie 31 maja w tym samym roku. Wybrano wówczas Zarząd Główny – z Janem Józefem Szczepańskim jako prezesem. W szeregi Stowarzyszenia wstąpiła większość niezrzeszonych pisarzy z Polski, a także przebywających na emigracji. Legitymację nr 1 otrzymał Czesław Miłosz.

Obecnie SPP posiada 12 oddziałów: w Warszawie, Lublinie, Katowicach, Krakowie, Wrocławiu, Szczecinie, Gdańsku, Bydgoszczy, Łodzi, Toruniu, Olsztynie, Poznaniu.

Władzami naczelnymi Stowarzyszenia są: Zjazd Delegatów, Zarząd Główny, Główna Komisja Rewizyjna, Główny Sąd Koleżeński. Najwyższą władzą jest Zjazd Delegatów.

Prezesami SPP dotychczas byli: Jan Józef Szczepański, Andrzej Braun, Ludmiła Marjańska, Marian Grześczak, Janusz Odrowąż-Pieniążek, Piotr Wojciechowski, Janusz Krasiński, Sergiusz Sterna-Wachowiak. Od czerwca 2017 r. prezesem jest Anna Nasiłowska – profesor zwyczajny w Instytucie Badań Literackich PAN, poetka i eseistka, autorka m.in. biografii Kazimierza Wierzyńskiego, Marii Pawlikowskiej-Jasnorzewskiej oraz Jeana Paula Sartre’a i Simone de Beauvoir.
Stowarzyszenie ma swoją siedzibę w Domu Literatury, przy Krakowskim Przedmieściu, w Warszawie.