Emigracja z ciekawości

183
Muzeum Emigracji w Gdyni

Według najnowszych badań na temat polskiej emigracji, przeprowadzonych przez Muzeum Emigracji w Gdyni, Polacy wyjeżdżają obecnie za granicę nie za przysłowiowym chlebem, lecz z ciekawości i chęci poznania świata. Ci, którzy wyjeżdżają, planują pobyt na stałe, a tylko niecała połowa z nich rozważa powrót do kraju nad Wisłą.

O PROJEKCIE
Projekt “E-migracja. Polska Diaspora Technologiczna” to inicjatywa badawcza rozpoczęta w 2018 r. przez Muzeum Emigracji w Gdyni wraz z fundacją PLUGin Polish Innovation Diaspora. Celem projektu jest zidentyfikowanie, zbadanie i opisanie tzw. polskiej diaspory technologicznej na świecie. Badanie skierowane zostało do Polaków, którzy wyemigrowali, osób o polskich korzeniach oraz transmigrantów i nomadów – ludzi, którzy realizują swoje kariery globalnie, ale nie podjęli decyzji o opuszczeniu kraju na stałe. Grupę docelową badania stanowią ci, którzy pracują w szeroko rozumianej branży innowacji i nowoczesnych technologii, począwszy od programistów, inżynierów, naukowców przez start-upowców, innowatorów, aż po osoby pracujące w otoczeniu środowiska technologicznego, np. artyści, kuratorzy, prawnicy, biznesmeni, lobbyści czy też influencerzy.
Sektory innowacyjne z reguły związane są z wysoko wyspecjalizowanymi działaniami, badaniami, patentami oraz tajemnicami przedsiębiorstw. Nierzadko są to wąskobranżowe przedsięwzięcia, w wyniku czego wiedza na temat polskich specjalistów zatrudnionych w sektorach innowacyjnych nie jest powszechnie dostępna. Jak do tej pory, społeczność polskich innowatorów nie została dokładnie zdiagnozowana. Projekt ma na celu zmapowanie polskiej diaspory technologicznej, w tym znalezienie odpowiedzi na pytania: kim są jej przedstawiciele, gdzie są rozsiani, co robią i dlaczego realizują swoje kariery za granicą. Kolejnym założeniem jest określenie potencjału polskiej diaspory technologicznej i tego, jak jej przedstawiciele mogą przyczynić się do rozwoju polskiej branży nowych technologii oraz kultury cyfrowej. Projekt zakłada również zdefiniowanie potrzeb polskiej diaspory technologicznej i wskazanie, jakie działania mogą zostać podjęte przez kraj i polskie instytucje, by wzmacniać więź badanej diaspory z Polską.

KTO, KIEDY I PO CO?
Badanie ilościowe stanowiło pierwszy etap realizacji projektu. Przeprowadzono je w okresie od 1 czerwca do 31 listopada 2018 r. za pomocą ankiety internetowej. Wstępne wyniki badań stanowią niezwykle cenne źródło informacji na temat polskiej diaspory technologicznej za granicą. Badania wskazują, iż to nie aspekt ekonomiczny, lecz ciekawość i chęć poznania świata stanowią główny powód wyjazdu. Największa grupa respondentów to osoby mieszkające w Wielkiej Brytanii (32,5 proc.). Drugim co do popularności kierunkiem emigracji badanej zbiorowości są Niemcy (16 proc.), trzecim – Stany Zjednoczone (11,1 proc.). Ponad połowa respondentów jako główny czynnik motywujący do wyjazdu wskazała ciekawość i chęć poznawania świata (57,9 proc.). Lepsze perspektywy zawodowe (35,5 proc.) oraz chęć rozwoju osobistego (34,9 proc.) to kolejne co do częstości odpowiedzi. 82 proc. badanych określa swój pobyt za granicą jako stały, jednocześnie blisko połowa respondentów deklaruje możliwość powrotu do Polski.
Respondenci zostali zapytani o narodowość osób, z którymi utrzymują kontakty towarzyskie. Z Polakami na emigracji sporadycznie kontaktuje się 68,2 proc. respondentów, a przede wszystkim z nimi – 22,2 proc. badanych. Badani przedstawiciele diaspory technologicznej przede wszystkim utrzymują relacje z rodowitymi mieszkańcami kraju emigracji bądź imigrantami, niezależnie od ich narodowości. Zdecydowana większość badanej społeczności to osoby o uregulowanej sytuacji prawnej w zakresie prawa do pobytu stałego w danym kraju. Sytuacja taka dotyczy 82 proc. respondentów. O powrocie lub przeniesieniu się do Polski myśli 48,8 proc. badanych, większa grupa, bo stanowiąca 51,2 proc., na zadane pytanie udzieliła odpowiedzi „nie”.
Przedstawiciele diaspory technologicznej, zapytani o wpływ programów przyciągających specjalistów, wskazali na brak znaczącego oddziaływania tego typu działań. Niezależnie od profilu 11 takich działań ponad jedna trzecia odpowiadających udzieliła odpowiedzi wskazującej na brak wpływu na podejmowanie decyzji o wyjeździe. Gdyby rozwiązania ułatwiające przenoszenie się z kraju do kraju funkcjonowały w Polsce, to do powrotu skłoniłyby one blisko co czwartego badanego (26,6 proc.). Niemal co trzeci odpowiadający udzielił odpowiedzi „nie”, a trudność z zajęciem stanowiska miało 37,3 proc. respondentów. Zdecydowana większość odpowiadających na pytanie: „Kim – w sensie przynależności narodowościowej – czuje się Pan(i) pracując i mieszkając zagranicą?”, udzieliła odpowiedzi Polakiem, Polką (67,5 proc.). Dla blisko co jedenastej osoby takim tożsamościowym odniesieniem jest tożsamość europejska, osoby te odpowiadały, że czują się Europejczykami. Tożsamość podwójną europejską i polską zadeklarował co dwudziesty respondent (5,1 proc.). Pytani o możliwą współpracę z instytucjami związanymi z Polską, najwięcej – prawie 90 proc. badanych – wskazało polskie firmy i przedsiębiorstwa. Niewiele mniej (odpowiednio 82,6 proc. oraz 82,9 proc.) chętnie wsparłoby polskich uczonych oraz instytuty badawcze. Zapytani o możliwe korzyści, jakie mogłaby czerpać Polska od diaspory polskich specjalistów pracujących w sektorze nowych technologii i innowacji, respondenci mówili przede wszystkim o transferze wiedzy i umiejętności – uważa tak 70,4 proc. badanych. Zdecydowana większość badanej społeczności nie dostrzega żadnych działań państwa na rzecz emigrantów-specjalistów. Odpowiedzi „nie” udzieliło ponad 80 proc. respondentów.

KOMENTARZE EKSPERTÓW
Raport skomentowali pracownicy Muzeum Emigracji w Gdyni, m.in. wicedyrektor tej instytucji Sebastian Tyrakowski. „Wyniki badania są bardzo wartościowe i częściowo zaskakujące. Badanie pokazuje, iż wyjazdy są decyzjami świadomymi i z reguły dyktowanymi potrzebami wyższymi. Wskazane obszary potencjalnej współpracy z Polską stanowią duży i realny potencjał działań. Liczymy, iż wyniki badania i rekomendacje spotkają się z zainteresowaniem licznych podmiotów regulujących i stymulujących na co dzień współpracę pomiędzy Polską a diasporą technologiczną, a także przyczynią się do dalszych prac badawczych” – powiedział Sebastian Tyrakowski. O olbrzymim potencjale polskich imigrantów mówi z kolei dr Rafał Raczyński. „Funkcjonujących na globalnym rynku pracy członków polskiej diaspory technologicznej postrzegać powinniśmy jako zasób, który potencjalnie może przyczynić się do rozwoju sektora nowoczesnych technologii w Polsce. W tym kontekście napawa optymizmem fakt, iż ponad 70 proc. uczestników badania wskazuje, że Polacy i osoby o polskich korzeniach realizujący swoje kariery za granicą mogą być dla Polski źródłem transferu wiedzy, umiejętności i know-how” – podkreślił dr Rafał Raczyński.