Wyszyński – zemsta czy przebaczenie

Film nie tylko o księdzu Wyszyńskim, ale o człowieku w ogóle

197
Foto: Emilia Bąk

“Wyszyński – zemsta czy przebaczenie” to wojenny film fabularny, który pokazuje nieznaną twarz Wyszyńskiego, jego rozterki i zaangażowanie w walkę o Polskę – powiedział Tadeusz Syka, producent i reżyser filmu. To oficjalna produkcja uroczystości beatyfikacyjnych Stefana kardynała Wyszyńskiego i Matki Róży Czackiej oraz obchodów roku 2021, którego Prymas Tysiąclecia jest patronem. O filmie i jego przesłaniu rozmawiamy z bratem reżysera, a zarazem producentem obrazu – Maciejem Syką.

– Nad filmem pracował Pan z bratem Tadeuszem, skąd rodzinna inspiracja, pomysł na film o prymasie Wyszyńskim?

Film wyreżyserował oraz napisał scenariusz mój brat Tadeusz Syka. Ja zostałem producentem filmu. W naszym domu rodzinnym wisiało, od kiedy tylko pamiętamy zdjęcie, Prymasa Wyszyńskiego razem z naszym tatą. Wtedy ks. Wyszyński powiedział do naszego taty, który był ministrantem: “trzymaj się dobrych kapłanów”. Kiedy przyszła pandemia i zostaliśmy wszyscy “pozamykani” w domach w Warszawie, mieliśmy z bratem czas, by zagłębić się w historię ks. Wyszyńskiego. Wiedzieliśmy, że zbliża się jego beatyfikacja, i poczuliśmy, że nie możemy zostać bierni. Zadaliśmy sobie pytanie: “za co ludzie kochali ks. Prymasa Wyszyńskiego?” Dlaczego mówiło się o nim, że był niekoronowanym królem Polski”? Wreszcie jak to się stało, że przeżył niemiecką okupację i jego losy potoczyły się tak niesamowicie. Dlatego jak to mówimy, “podjęliśmy rękawice” i w czasach COVIDu, kiedy naprawdę trudno było z całą produkcją, rozpoczęliśmy prace nad filmem, o człowieku, który nas zainspirował.

– Tadeusz Syka powiedział w jednym z wywiadów, że “jest to film uniwersalny, nie tylko o księdzu Wyszyńskim, ale o człowieku w ogóle. Mimo że jest to historia z 1944 r., możemy ją doskonale odnieść do życia codziennego”. Czy możemy prosić kilka słów więcej na ten temat?

Nasz film “Wyszyński – zemsta czy przebaczenie” to przede wszystkim film nie o księdzu, ale o człowieku. O człowieku pełnym pytań, o człowieku, który musi dokonać bardzo trudnego wyboru. Widząc to, co robili Niemcy – jak mordowali niewinne dzieci i całe rodziny, Wyszyński pyta się sam siebie – jak ma postępować w takich sytuacjach? Co robić? Co robić, kiedy wróg morduje i pluje Ci w twarz? Dlatego nasz film jest bardzo aktualny na dzisiejsze czasy. Może warto by komuś w naszym życiu wybaczyć? Stąd też pytanie w tytule: “Wyszyński – zemsta czy przebaczenie”.

– Film przywołuje mało znany wątek w biografii Stefana Wyszyńskiego – jego udział w Powstaniu Warszawskim, posługi kapłańskiej ks. porucznika Stefana Wyszyńskiego, porucznika AK, kapelana i opiekuna duchowego szpitala powstańczego w Kampinosie w czasie II wojny światowej. Dlaczego ten okres w życiu kardynała wybraliście do filmu?

Przede wszystkim ten okres nie był znany. Wątek z okresu Powstania Warszawskiego został jakby kompletnie pominięty przez biografów. My jako Polacy wiemy, bardzo dużo na temat tego co działo się z Księdzem Prymasem po 1946 roku. Jednak mało kto wiedział, o jego wcześniejszych losach – szczególnie tych powstańczych. Dzisiaj dzięki naszemu filmowi Polacy w Polsce jak i poza jej granicami wiedzą, że młody ksiądz porucznik Wyszyński pomagał w powstańczym szpitalu w Laskach. 

– Jak okres Powstania Warszawskiego wpłynął na dalsze losy i ukształtowanie charakteru Stefana Wyszyńskiego?

Prymas, w późniejszych wspomnieniach i zapiskach przyznał, że Powstanie Warszawskie go ukształtowało. I tak też było. To, że późniejszy ksiądz Prymas Wyszyński miał siłę, by uderzyć w stół ręką i powiedzieć komunistom “non possumus” oraz prosić o przebaczenie Biskupów niemieckich – to wszystko nie mogło wziąć się z nikąd. To właśnie okres “Powstania Warszawskiego” był tym czasem, który ukształtował przyszłego Prymasa i wypalił jego niezłomny charakter.

W filmie obserwować można relacje dwóch osób, podniesionych przez Kościół do kultu błogosławionych – przyszłego prymasa Stefana Wyszyńskiego oraz Matki Elżbiety Róży Czackiej, założycielki ośrodka dla niewidomych w Laskach, gdzie się spotkali w czasie, o którym opowiada film…

Wierzymy, że udało się nam pokazać chociaż najważniejsze fundamenty tej relacji. Matka Róża Czacka, wcześniej ziemianka – spadła z konia. Ta wykształcona kobieta, nagle po wypadku, zaczęła stopniowo tracić wzrok. Godząc się z Wolą Bożą, będąc już sama osobą niewidomą, założyła szpital w Laskach, w którym dzisiaj jest zakład dla ociemniałych. To właśnie na Matkę Różę Czacką trafił młody ksiądz porucznik Wyszyński.

Okazuje się, że spotkawszy w szpitalu niewidomą Różę Czacką, doświadczenia wojenne będą tymi, które ukształtują przyszłego Prymasa.

– Podobno w filmie usłyszeć można rzadko słyszane wypowiedzi Matki Czackiej…

Tak, w produkcji można usłyszeć dialogi i wypowiedzi Matki Czackiej, którą gra Małgorzata Kożuchowska.

Fot. Emilia Bąk

– W produkcji wzięło udział około 200 aktorów i rekonstruktorów, wykorzystano oryginalne pojazdy historyczne i liczne pamiątki wypożyczone ze zbiorów Muzeum Pamięci Powstania Warszawskiego, Muzeum Żołnierzy Wyklętych i Więźniów Politycznych PRL, Archiwum Siуstr w Laskach i z kolekcji prywatnych – czego jeszcze widz może się spodziewać?

Ten film oraz to jak powstał, to tak naprawdę jeden wielki cud. Przede wszystkim był kręcony w 90% w oryginalnych lokalizacjach. Laski to niesamowite miejsce. Mieliśmy świadomość, że dzięki temu uczestniczymy w czymś wyjątkowym. Razem z bratem, wojskiem oraz wieloma osobami – osobiście dotarliśmy do oryginalnych łóżek, na których w tamtym czasie umierali Powstańcy. Wzięły one udział jako rekwizyty w filmie. Ponadto na planie znalazło się pudełko po butach, ks. Wyszyńskiego, w którym pózniej “przemycał” lekarstwa do walczących z Niemcami Powstańców.

Ta produkcja to praca setek osób. Muzykę do filmu napisał znakomity polski kompozytor Atanas Valkov (“Ostatnia rodzina”, “Belfer”, “Król”). W rolę młodego księdza porucznika Stefana Wyszyńskiego wcielił się Ksawery Szlenkier. Rola Matki Róży Czackiej przypadła wspomnianej już Małgorzacie Kożuchowskiej. Ponadto w filmie zobaczymy szereg polskich gwiazd: Idę Nowakowską (Matka Serafina), Adama Fidusiewicza, Marcina Kwaśnego, Wojtka Sukiennika, Agnieszkę Kawiorską, Robert Czebotara i wielu innych.

Co najważniejsze “Wyszyński – zemsta czy przebaczenie”  ma status oficjalnego filmu beatyfikacji ks. Prymasa Wyszyńskiego oraz Matki Róży Czackiej. Dla nas twórców, jest to ogromny zaszczyt. W tej chwili produkcję zobaczyło już ponad 120,000 widzów w kinach w całej Polsce, a ciągle zgłaszają się na pokazy parafie, szkoły, miasta. To wspaniały znak, że Polacy ciągle czują żywą historię naszych bohaterów.

Tym samym, razem z Tadeuszem, jesteśmy głęboko przekonani, że wiele rzeczy widza w tym filmie po prostu zaskoczy. Chociaż by słynna kartka, która przyleciała z płonącej Warszawy, z napisem “będzie miłował.” Nie chcemy tutaj zdradzać całego filmu, dlatego gorąco zapraszamy na pokazy w Nowym Jorku, Chicago i wielu innych miejscach.

– Co twórcy chcieliby, aby widzowie polonijni wyciągnęli z tej produkcji dla siebie, na co zwrócili uwagę?

Przede wszystkim naszym pragnieniem jest by Polonia, tak jak Polacy w Polsce, uświadomiła sobie, że ks. Prymas Wyszyński to nie pomnik. Nasz film, jest dłutem, które rozbija pomniki, gdyż ukazuje, żywego bohatera, który z narażeniem życia pomagał w czasie II wojny światowej innym. To bardzo ważne, byśmy jako Polacy pamiętali o naszych bohaterach i tak jak w przypadku tego filmu zgłębiali nieznane dotąd wątki z ich życia. Zapraszamy na seanse i pokazy w całych USA na przełomie 2021/2022.

W razie pytań i organizacji pokazów prosimy pisać na [email protected]

Serdecznie dziękuję za rozmowę

PROJEKCJE FILMU:

– 14 listopada 2021  – Kościół św. Jadwigi, 600 Myrtle Street, Elizabeth, New Jersey (po mszy św. o 1 po południu)

– 28 listopada 2021 –  Kościół św. Stanisława Biskupa i Męczennika, 101 East 7th Street, Nowy Jork, Manhattan

Planowane są też pokazy w następujących parafiach: 

– Niepokalanego Serce Najświętszej Marii Panny w Mahwah, NJ

– Św. Teresy od Dzieciątka Jezus w Linden, NJ

– Matki Bożej Różańcowej w Passaic, NJ

Pokazy w Chicago:

3-5 grudnia 2021 – Kościół św. Cyryla i Metodego, Chicago, IL

10,11,12 grudnia 2021 – Pickwick Theatre, Chicago, IL

Planowane są również projekcje w Amerykańskiej Częstochowie i w Los Angeles

Foto: Tadeusz Syka

W filmie “Wyszyński – zemsta czy przebaczenie” widz zobaczy wyjątkowe rekwizyty – oryginalne eksponaty z czasów Powstania Warszawskiego, które należały do postaci pokazywanych w filmie:

  • ornaty skrzypcowe należące do kardynała Wyszyńskiego,
  • habit noszony przez Matkę Różę Czacką,
  • pudełko po butach należące do ks. por. Wyszyńskiego, które na czas Powstania zostało przerobione na apteczkę do przenoszenia leków oddziałom powstańczym,
  • zegarek podróżny, maszyna do pisania dla niewidomych i książka w alfabecie Braille’a z pokoju Matki Róży Czackiej,
  • obraz olejny z 1943 roku z podpisem zakonspirowanego ks. por. Wyszyńskiego – pamiątki rodziny Marcjaszów.

O FILMIE:

Spektakularna filmowa realizacja opowiadająca nieznane szerszej publiczności losy wojenne księdza porucznika Stefana Wyszyńskiego – przyszłego Prymasa Polski. Jest rok 1944, w ferworze wojny poznajemy młodego księdza Wyszyńskiego, który niedawno został mianowany kapelanem oddziału na terenie Puszczy Kampinoskiej. Równolegle działa on w powstańczym szpitalu. Wszyscy znają go tam pod pseudonimem „Radwan III”. Wojenna rzeczywistość jest dla ks. Wyszyńskiego kuźnią charakteru, walką o nadzieję i miłość, szczególnie wobec nieprzyjaciół. Jak w wojennej codzienności mamy wybaczać – pyta bohater. W czasie krytycznych sytuacji, takich jak rewizja szpitala przez oddziały SS czy podczas łapanki, Wyszyński staje w obliczu próby. Stara się dzielnie wspierać swoich kompanów, dodając im nadziei.

Widziana w oddali płonąca Warszawa i przynoszone przez wiatr spalone fragmenty książek, przypominają o trwającym w mieście Powstaniu. Kolejne transporty rannych ze stolicy wymagają natychmiastowej opieki, a niemieckie patrole przeczesują teren w poszukiwaniu wycofujących się bohaterów. W tych niezwykle trudnych czasach hartuje się siła ducha i wielkość serca przyszłego Prymasa Polski. W ogłuszającym huku ostrzałów artyleryjskich, przy łóżkach zabandażowanych Powstańców czy podczas mrożących krew w żyłach spotkań z bezdusznymi hitlerowskimi żołnierzami – wiara ks. por. Wyszyńskiego hartuje się i kształci.

„Wyszyński – zemsta czy przebaczenie” to opowieść o człowieku, który w obliczu wojny musi dokonywać trudnych wyborów i odpowiedzieć sobie na pytanie „Jak miłować nieprzyjaciół, kiedy przyszło nam do nich strzelać?”