Młodzi patrioci polskiej niepodległości

1
Wojciech Kossak, "Orlęta – obrona cmentarza" FOTO: WIKIPEDIA.ORG

Zapewne wszyscy znamy historię polskiej niepodległości. Znamy datę, kiedy Polska odzyskała niepodległość, znamy postacie historyczne związane z tym wydarzeniem. Wiemy nawet, ile lat Polska walczyła, żeby odzyskać swoją niepodległość. A czy zastanawiałeś/aś się, jaką rolę polska młodzież odegrała w walce o niepodległość? Pewnie za dużo o tym nie myślałeś/aś. Oto krótka, lecz ciekawa historia roli polskiej młodzieży w walce o niepodległość.

Czy kiedykolwiek słyszałeś/aś o „orlętach lwowskich” lub o organizacji młodzieży niepodległościowej “Zarzewie” czy o polskim towarzystwie gimnastycznym “Sokół”? To były organizacje młodzieżowe stworzone przed odzyskaniem przez Polskę niepodległości.
“Orlęta lwowskie” to określenie młodych mieszkańców Lwowa, którzy wobec braku regularnych oddziałów Wojska Polskiego we Lwowie w listopadzie 1918 roku ochotniczo walczyli o swoje miasto przeciw oddziałom wojsk ukraińskich. W skład oddziałów ochotniczych wchodzili studenci, uczniowie, chłopcy i dziewczęta. Walczyło około 6000 osób, 2640 z nich nie przekroczyło 25. roku życia, a najmłodszy miał 9 lat. Jeden z nich, 13-letni Antoni Petrykiewicz, został najmłodszym w historii kawalerem orderu Virtuti Militari. Do powstania legendy „orląt lwowskich” przyczyniła się także postawa harcerek i harcerzy (zarówno lwowskich, jak i z całego kraju), którzy masowo wzięli udział w obronie Lwowa i Galicji Wschodniej.

Organizacja “Zarzewie” początkowo działała głównie w Galicji, gdzie głównymi ośrodkami ruchu był Lwów i Kraków. Od 1910 roku rozszerzyło działalność na Kongresówkę i Poznańskie. Przed rokiem 1914 organizacje zarzewiackie działały też wśród młodzieży studiującej za granicą. „Zarzewie” prowadziło bojkot szkolnictwa rosyjskiego w Kongresówce. Walkę o niepodległość chciano oprzeć nie na obcej pomocy, lecz na siłach własnego narodu. Środowisko zarzewiackie, podejmując zadania szkolenia wojskowego, było inicjatorem powstania w Galicji Polskiego Związku Wojskowego, a następnie powołania tajnej Armii Polskiej oraz Polskich Drużyn Strzeleckich i skautingu, biorąc aktywny udział w ich rozbudowie.
Polskie Towarzystwo Gimnastyczne “Sokół” powstało na terenie kraju będącego pod zaborami, które nastąpiły w latach 1772-1795, oraz terenach historycznie związanych z państwem polskim. Organizacja promowała sport, gimnastykę i zdrowy styl życia. Towarzystwo hołdowało ideom olimpijskim, co wyrażało motto organizacji: „W zdrowym ciele zdrowy duch”. Celem tej organizacji było pielęgnowanie gimnastyki, rozbudzanie ducha towarzyskiego poprzez urządzanie popisów publicznych, zabaw zimowych i letnich, wycieczek itp. “Sokół” szerzył wśród swoich członków poczucie dumy narodowej i budzenie ducha obywatelskiego. Symbolem ruchu był sokół w locie, trzymający sztangę do ćwiczeń. “Sokół” w okresie zaborów pełnił również funkcję zakamuflowanego przed władzami zaborczymi zakazanego symbolu narodowego Polaków – orła białego. Członkowie organizacji witali się zawołaniem „czołem!” oraz „czuwaj!”, które później przejęte zostało przez polskich harcerzy.