100 lat PUL w Filadelfii

0
0

Polski Uniwersytet Ludowy od początku prowadził działalność wykładową i szkoleniową. Wkrótce został ośrodkiem społeczno-kulturalnym. Ówcześni działacze PUL-u rozumieli, że jedność Polonii i jej zjednoczenie wokół programu gwarantuje język polski. Dlatego też program PUL-u jest realizowany w języku polskim. Ostatnio jednak coraz częściej są organizowane wykłady w języku angielskim – w celu poszerzenia kręgu słuchaczy, gdyż należy uwzględniać wymogi czasu. PUL nadal ma za zadanie troskę o język polski oraz kultywowanie tradycji narodowych i promocję historii Polski. 

IDEA NARODZIŁA SIĘ W DANII
Należy przypomnieć, że uniwersytety ludowe w tym okresie już działały na ziemiach polskich, głównie na wsiach. Pierwsze zaczęły powstawać w zaborze rosyjskim. A wzory czerpano z Danii, gdzie w połowie XIX wieku narodziła się idea uniwersytetu ludowego. Wymyślono tam wówczas nowatorski pomysł oparcia edukacji na takich aspektach, jak: wspólny pobyt w internacie, samorządność i odpowiedzialność członków wspólnoty edukacyjnej, partnerstwo na linii wychowawca – wychowanek, wykorzystanie doświadczeń życiowych i „żywe” słowo. Symboliczną datą, uważaną za rozpoczęcie działalności tychże placówek na ziemiach polskich, jest rok 1900, w którym nastąpiło otwarcie fermy ogrodniczej w Pszczelinie koło Warszawy. Kierowniczką szkoły została Jadwiga Dziubińska. Zadaniem placówki, poza przygotowaniem słuchaczy do nowoczesnego gospodarowania na roli, było również wychowanie przyszłych przywódców społeczności lokalnej, co należało dobrze ukrywać przed władzami carskimi.
Idea stworzenia unikalnej placówki oświatowo-wychowawczej w Filadelfii narodziła się w sierpniu 1918 roku, podczas zebrania filadelfijskiego oddziału numer 5 Polskiej Partii Socjalistycznej. W styczniu 1919 roku Jan Kozakiewicz – redaktor “Robotnika Polskiego” w Nowym Jorku – wygłosił pierwszy wykład na form PUL-u. Wykład odbył w sali Domu Litewskiego przy Allegheny Avenue w dzielnicy Port Richmond. Funkcję pierwszego sekretarza sprawował Alfred Starzewski. Po kilku miesiącach działania PUL przyciągnął ponad 200 członków.

DOBRY OKRES I ZŁY OKRES
Do roku 1928 PUL prowadził regularną działalność odczytową, organizował także liczne spotkania towarzyskie. Był niezwykle popularnym miejscem wymiany poglądów politycznych, społecznych i kulturalnych. Spotkania odbywały się 4-5 razy w miesiącu. Kryzys finansowy w USA w roku 1928 spowodował przerwanie działalności odczytowej. Polonia została bez pracy i pieniędzy. PUL nie posiadał swojej stałej siedziby, co dodatkowo utrudniało działalność. W latach 30. spotkania odbywały się sporadycznie. Podobnie było w okresie II wojny światowej i po jej zakończeniu. Polska znalazła się w obozie komunistycznym, pod wpływami Związku Radzieckiego i bardzo były utrudnione kontakty Polonii w USA z Polską. Jednak pustka nie mogła trwać wiecznie. Polonia chciała się spotykać i jednoczyć. Dodatkowo zaczęła napływać do Ameryki znaczna liczba Polaków z Anglii, Niemiec i Francji.

Myśl o reaktywowaniu działalności PUL-u powstała w Domu Polskim na tradycyjnym opłatku powojennej emigracji, w grudniu 1949 roku. Na siedzibę PUL-u wybrano Dom Polski przy Fairmont Avenue w Filadelfii. Dom Polski udostępnił nieodpłatnie główną salę i rozpoczęły się regularne niedzielne wykłady. To spowodowało stabilizację i dało początek dalszemu rozwojowi programu edukacyjnego uniwersytetu. W latach następnych Polski Uniwersytet włączył się do programu Stowarzyszenia Domu Polskiego i pozostaje w tym polonijnym stowarzyszeniu do dzisiaj.

W roku 1958, wspólnie z Domem Polskim, PUL przeniósł swoją działalność do nowej siedziby przy 9150 Academy Road w Filadelfii. Kierownictwo PUL-u zapraszało wielu wybitnych polityków, naukowców ludzi nauki, kultury i sztuki. Gościli tutaj m.in.: gen. Tadeusz Bór-Komorowski, historyk – prof. Piotr Wandycz, publicysta Jan Nowak-Jeziorański, wybitny działacz amerykańskiej Polonii Władysław Zachariasiewicz, założyciel „Nowego Dziennika” Bolesław Wierzbiański i komendant Stowarzyszenia Weteranów Armii Polskiej Hieronim Wyszyński. Wykłady uniwersytetu gromadziły wielu oddanych słuchaczy, którzy swoje wsparcie okazywane tej instytucji na przestrzeni lat traktowali jako patriotyczny obowiązek. 

IDZIE NOWE
Początek XXI wieku przyniósł zmianę profilu wykładowców, weszła młodsza generacja Polonii, emigracja posolidarnościowa, intensywnie wkroczył w nasze życie internet i media społecznościowe, co ma ogromny wpływ na udział słuchaczy w wykładach. PUL zaczął używać internetu do komunikacji oraz przygotował swoją stronę internetową. 

Na początku XXI wieku stanowisko prezesa PUL-u objął wybitny działacz polonijny dr Janusz Romański. Z jego inicjatywy wprowadzono zasadę prezentacji tematów w formacie power point. Spowodowało to większe zainteresowanie wykładami. Wprowadzone zostało również wyróżnianie dyplomami uznania PUL-u, które stały się bardzo wysoko cenione.
Udało się zaprosić wielu prelegentów, którzy zapoznali Polonię w Filadelfii z bardzo ciekawą tematyką. I tak na przykład mistrz Andrzej Pityński, wybitny rzeźbiarz, mówił o swoim dorobku artystycznym, a prezes Instytutu Józefa Piłsudskiego, dr Iwona Korga przedstawiła temat: „Historia Instytutu Józefa Piłsudskiego w Nowym Jorku oraz perspektywy jego rozwoju”. Literat i eseista Andrzej Józef Dąbrowski zaprezentował tematy: “200 lat Teatru Narodowego w Polsce” oraz „Polskie pisarki i poetki jako światowy fenomen”. Prezes dr Janusz Romański przedstawiał kilka tematów z serii „Wybitni polonijni inżynierowie i ich epokowe osiągnięcia”, m.in.: “Frank N. Piasecki – wybitny konstruktor helikopterów”, “Rudolf Modrzejewski – budowniczy mostów w Ameryce i Kanadzie”, “Walter Golaski – bioinżynier, twórca sztucznych aort”.

Kierownictwo PUL-u jest otwarte na nowych członków, aby wsparli idee propagowane przez tę organizację i aby język polski i polskie tradycje narodowe były podtrzymywane i nie uległy zapomnieniu. Polski Uniwersytet Ludowy współpracuje z wieloma organizacjami polonijnymi, m.in.: z Fundacją Kościuszkowską, Stowarzyszeniem Weteranów Armii Polskiej oraz Stowarzyszeniem Polskich Inżynierów i Techników „Polonia Technica”. Ma ścisłe kontakty z ojcami paulinami w Narodowym Sanktuarium Matki Bożej Częstochowskiej w Amerykańskiej Częstochowie w Pensylwanii.

Obecny zarząd PUL-u pracuje w składzie: prezes – dr Janusz Romański, skarbnik – dr Małgorzata Romańska, dyrektorzy: dr Aleksandra Ziółkowska-Boehm, prof. Miron Wolnicki, Edward Masternak, prezes honorowy – Józef Rzeźnik. Nowi współpracownicy to Małgorzata i Jan Zalescy.

JUBILEUSZOWY BANKIET
17 marca 2019 roku o godz. 3 ppoł. w Polskim Domu przy 9150 Academy Road w Filadelfii odbędą się uroczyste obchody jubileuszu 100-lecia Polskiego Uniwersytetu Ludowego. W programie przewidziane są wystąpienia działaczy PUL-u i zaproszonych gości. Uczestnicy spotkania otrzymają specjalną księgę, w której opisana będzie historia tej prestiżowej i zasłużonej instytucji edukacyjnej. Zaprezentowana zostanie lista nazwisk wybitnych prelegentów, którzy wystąpili na forum PUL-u na przestrzeni lat. Uroczysta sesja zakończy się specjalnym obiadem.
Więcej informacji można uzyskać na stronie internetowej www.polishamericancenter.org, dzwoniąc pod numer 610-457-2240 (prezes PUL) lub poprzez e-mail: jromanski6@gmail.com. n
 

Autor: Janusz M. Szlechta