“Polonia Technica” ma 80 lat

217
Tablica upamiętniająca 80. rocznicę powstania Stowarzyszenia „Polonia Technica“ w kościele Św. Stanislawa Biskupa i Męczennika na Manhattanie ZDJĘCIA: JANUSZ M. SZLECHTA/NOWY DZIENNIK

Stowarzyszenie lnżynierów i Techników Polskich ,,Polonia Technica” w Stanach Zjednoczonych Ameryki Północnej świętuje 80-lecie swojej działalności. Obchody rocznicowe odbyły się w niedzielę, 23 maja 2021 roku, w kościele Świętego Stanisława Biskupa i Męczennika przy 7th Street na Manhattanie.

To wyjątkowe miejsce, bowiem jest to już jedyny polski kościół w sercu Nowego Jorku. Jego budowę sponsorował słynny inżynier Erazm Jerzmanowski. W przyszłym roku ojcowie paulini i wierni będą obchodzić jubileusz 150-lecia działalności parafii.

Przed tablicą stoją (od lewej): Grażyna Michalski, Tadeusz Antoniak, Dorota Andraka, konsul Mateusz Gmura, Waldemar Lipiński, Chester Tobiasz i Teodor Lachowski

Pamiątkowa tablica

Głównym wydarzeniem rocznicowym było odsłonięcie pamiątkowej tablicy  ku czci polskich inżynierów i teechników. Najpierw proboszcz o. Karol Jarząbek pobłogosławił tablicę upamiętniającą 80 lat działalności Stowarzyszenia lnżynierów i Techników Polskich ,,Polonia Technica”, która została wmurowana w ścianę tuż przy wejściu do kościoła. W pobliżu znajdują się tablice poświęcone znakomitemu pisarzowi Henrykowi Sienkiewiczowi oraz jednej z najwybitniejszych aktorek polskich w historii Helenie Modrzejewskiej. Następnie nastąpiło uroczyste odsłonięcie tablicy. Dokonali tego: wicekonsul Mateusz Gmura kierujący referatem do spraw współpracy z Polonią i dyplomacji publicznej w nowojorskim konsulacie RP, dr Dorota Andraka – prezes Centrali Polskich Szkół Dokształcających w Ameryce, Grażyna Michalska – dyrektor Polish American Congress Downstate New York Division, Tadeusz Antoniak – pełniący obowiązki naczelnego komendanta Stowarzyszenia Weteranów Armii Polskiej, Jerzy Leśniak – prezes Nowodworski Foundation oraz przedstawiciele Polonia Technica: Marlena Wiencko, Waldemar Lipiński i Leszek Kucieba.

Odsłaniają tablicę (od lewej): konsul Mateusz Gmura, Dorota Andraka i Grażyna Michalski

Potem wszyscy udali się do kościoła, aby uczestniczyć w uroczystej mszy świętej w intencji inżynierów i techników, byłych i aktualnych członków Stowarzyszenia „Polonia Technica”. Mszę celebrował proboszcz, ojciec paulin Karol Jarząbek, który… z wykształcenia jest magistrem inżynierem technologii żywności. W swoim kazaniu wielokrotnie podkreślał historyczne znaczenie i zasługi stowarzyszenia Polonii Technica.

Proboszcz, ojciec Karol Jarząbek wygłasza kazanie, w którym oddał hołd założycielom
i członkom Stowarzyszenia

Podczas mszy delegacja Stowarzyszenia: wiceprezes Marlena Wiencko, prezes honorowy dr Janusz Romański i  sekretarz Leszek Kucieba wręczyli  ojcu Karolowi Jarząbkowi symboliczny upominek – miniaturę Dzwonu Wolności, symbolu wojny o niepodległość Stanów Zjednoczonych, który jest historycznym eksponatem muzealnym w Filadelfii.

Dyplomy i słowa uznania

Po mszy uczestnicy tej wyjątkowej uroczystości  udali się do auli pod kościołem. Gości powitała Marlena Wiencko, wiceprezes Stowarzyszenia „Polonia Technica”. Sekretarz zarządu Leszek Kucieba odczytał list prezesa Victora Kiszkiela, który z powodu problemów zdrowotnych nie przybył na uroczystości jubileuszowe. Prezes przekazał w liście pozdrowienia dla wszystkich uczestników uroczystości. Przypomniał też o wkładzie polskich inżynierów i techników w budowę Ameryki.

Prezes honorowy dr inż. Janusz Romański przypomniał w wielkim skrócie historię Stowarzyszenia „Polonia Technica”. Przypomniał też niektóre postaci wielkich inżynierów i naukowców polskich, którzy mieli ogromne zasługi w rozwoju techniki i nauki amerykańskiej. Wymienił m.in.: Tadeusza Sendzimira – jednego z najbardziej zasłużonych członków Stowarzyszenia, wybitnego wynalazcy w dziedzinie przeróbki metali i walcownictwa; Jana Grzybowskiego-Holma, który miał wielkie zasługi w elektryfikacji Stanów Zjednoczonych; Wacława Szukiewicza – wynalazcy metody produkcji kauczuku na bazie spirytusu; Zdzisława J. Starosteckiego – współprojektanta zdalnie sterowanej rakiety „Patriot”; Wojciecha Rostafińskiego – naukowca pracującego dla rządowej agencji NASA, Franka Piaseckiego – jednego z pionierów przemysłu helikopterowego oraz prof. Andrzeja Nowaka – światowej sławy specjalistę w dziedzinie budowy mostów. Nieco więcej, ze zrozumiałych względów, opowiedział o Erazmie Jerzmanowskim.

– Erazm Jerzmanowski był wybitną postacią. Był to powstaniec styczniowy, wynalazca, przemysłowiec, działacz społeczny i filantrop. Podobnie ja Witold Zglenicki, nazywany był „polskim Noblem” – powiedział  Janusz Romański. – W USA zajmował się sprawami gazyfikacji i produkcji karbidu. Opatentował 17 wynalazków w dziedzinie gazownictwa. Z czasem Jerzmanowski stał się właścicielem ogromnego majątku, posiadaczem trzeciej co do wielkości fortuny w Stanach Zjednoczonych, a pierwszej wśród Polonii. Dokonał największych transakcjach w przemyśle gazowniczym. Został nazwany „człowiekiem, który oświetlił Amerykę”. Hojnie wspierał Polonię amerykańską, a zwłaszcza jej działalność oświatową. Przeznaczał duże sumy na finansowanie działalności naukowej, kulturalnej i oświatowej wśród Polonii. To właśnie on zbudował w Nowym Jorku kościół katolicki św. Stanisława Biskupa i Męczennika. Za zasługi, w 1889 roku papież Leon XIII odznaczył go najwyższym kościelnym odznaczeniem – Komandorią Krzyża Orderu Świętego Sylwestra. W 1896 roku wrócił do Krakowa. Kiedy zmarł w 1909 roku, został pochowany na Cmentarzu Rakowickim w Krakowie. Po jego śmierci, na mocy jego testamentu, żona Anna Jerzmanowska przekazała fortunę dla Akademii Umiejętności w Krakowie na utworzenie Fundacji im. Erazma i Anny Jerzmanowskich. Dzięki temu wybitne osobistości mogły otrzymywać stypendia za działalność naukową, kulturalną lub społeczną. Pierwszą znaną postacią, która otrzymała to stypendium, był kardynał  Adam Sapieha. Potem otrzymali je między innymi: Ignacy Jan Paderewski, Henryk Sienkiewicz i  Kazimierz Przerwa-Tetmajer. To stypendium zostało uznane jako „polski Nobel” – podkreślił.

Wiceprezes Stowarzyszenia „Polonia Technica“ Marlena Wiencko składa gratulacje Chesterowi Tobiaszowi, najstarszemu członkowi organizacji. Z prawej dr inż. Janusz Romański, prezes honorowy

Prezes honorowy, jako wyraz uznania za aktywną pracę na rzecz Stowarzyszenia oraz jego wsparcie, wręczył dyplomy honorowe oraz odznaki następującym osobom: konsulowi Mateuszowi Gmurze, Tadeuszowi Antoniakowi, Chesterowi Tobiaszowi – długoletniemu członkowi Polonii Technica (24 maja obchodził 96. urodziny), Marii Mikołajczyk, Agnieszce Koszałce, Waldemarowi Lipińskiemu, Marcinowi Wajdzie, Szczepanowi Roguskiemu, Andrzejowi Fórmaniakowi z Londynu, Jerzemu Leśniakowi, dziennikarzowi Andrzejowi Józefowi Dąbrowskiemu, Marlenie Wiencko, Leszkowi Kucieba i  Andrzejowi Lamotowi. Z kolei Marlena Wiencko wręczyła dyplom uznania Małgorzacie Romańskiej – żonie Janusza Romańskiego.

Wszystkie te osoby serdecznie podziękowały za wyróżnienie. Za wspaniałą uroczystość i możliwość uczestnictwa w niej podziękował też Andrzej Fórmaniak, były prezes Stowarzyszenia Techników Polskich w Wielkiej Brytanii, który przybył z Londynu wraz z małżonką  Ewą.

Janusz Romański (z prawej) wręczył dyplom i odznakę Stowarzyszenia „Polonia Technica“ Andrzejowi  Fórmaniakowi, członkowi Stowarzyszenia Techników Polskich w Londynie

Na zakończenie uroczystości Janusz Romański, Marlena Wiencko i Szczepan Roguski odsłonili ogromny jubileuszowy tort, a pani Marlena dokonała pokrojenia. Wszyscy goście zajadali się nim. Mieli też okazję, spożywając pyszny obiad, przygotowany przez Małgorzata Katering oraz dzielili się emocjami i dyskusjmi.

Jubileuszowy biuletyn

Polonia Technica Inc., Association of Polish-American Engineers – Stowarzyszenie Inżynierów i Techników Polskich w Stanach Zjednoczonych wydało jubileuszowy biuletyn, w którym przypomniana została historia działalności tej wyjątkowej organizacji skupiającej polskich inżynierów, techników i naukowców pracujących na rzecz USA, ale i Polski. Znalazło się w nim również wiele listów z wyrazami uznania i gratulacjami, między innymi od: ambasadora RP w Waszyngtonie Piotra Wilczka, konsula generalnego RP w Nowym Jorku Adriana Kubickiego, ambasador RP w Rzymie Anny Marii Anders, braci i ojców paulinów w USA, pełniącego obowiązki komendanta naczelnego SWAP Tadeusza Antoniaka, Polskiego Instytutu Naukowego w Ameryce, prezes Instytutu Piłsudskiego w Ameryce dr Iwony Korgi, prezes Naczelnej Organizacji Technicznej – Federacji Stowarzyszeń Naukowo-Technicznych w Polsce Ewy Mańkiewicz-Cudny, sekretarza generalnego Europejskiej Federacji Polonijnych Stowarzyszeń Naukowo-Technicznych w Paryżu Janusza Ptaka i prezesa Stowarzyszenia Inżynierów Polskich w Kanadzie Kazimierza Babiarza. Zachęcamy do sięgnięcia po ten jubileuszowy biuletyn, który wydrukowała polonijna drukarnia Solarz Bros. Printing.

Warto poznać historię Stowarzyszenia

Stowarzyszenie Inżynierów i Techników Polskich „Polonia Technica” założył Walery Starczewski, absolwent Politechniki Gdańskiej. Pomogli mu w tym: Wiktor Przedpełski, Zbysław Roher oraz ówczesny konsul II RP w Nowym Jorku Kazimierz Krasicki. Stowarzyszenie zostało zarejestrowane 16 maja 1941 roku. Za główny cel działalności postawiło sobie ułatwianie adaptacji polskim technikom i inżynierom, których los z powodu II wojny światowej rzucił do USA, do życia w nowych warunkach.

Aktualne i perspektywiczne cele Stowarzyszenia są ujęte w statucie. Są to m.in.: integracja inżynierów i techników polskich w USA poprzez organizowanie odczytów, szkoleń oraz rozpowszechnianie publikacji naukowo-technicznych; udział w działalności amerykańskich stowarzyszeń profesjonalnych; udzielanie szeroko pojętej pomocy osobom studiującym, wywodzącym się z polskiej grupy etnicznej; utrzymywanie ścisłych kontaktów z instytucjami naukowymi i organizacjami technicznymi w Polsce oraz wymiana doświadczeń i informacji technicznych.

Organizacja stara się dostosować swój program do aktualnych potrzeb społecznych. Przez wiele lat pod patronatem Stowarzyszenia „Polonia Technica” działał Klub Inwestora, na którego spotkania zapraszani byli znani specjaliści z Wall Street. Od 1996 roku organizacja prowadzi szeroką akcję informacyjną o możliwościach kształcenia się w USA, począwszy od szkoły podstawowej, poprzez szkołę średnią, a na studiach doktoranckich kończąc. W tej dziedzinie współpracuje z Organizacją Studentów Polskich w Nowym Jorku. W ostatnich latach Polonia Technica skupia się na światowej integracji inżynierskiej oraz na propagowaniu sukcesów wybitnych polskich inżynierów. W Filadelfii na przykład stanęły na ulicach trzy historyczne tablice: jedna poświęcona Rudolfowi Modrzejewskiemu – wybitnemu konstruktorowi mostów w USA i Kanadzie, Frankowi N. Piaseckiemu – legendzie awiacji, konstruktorowi helikopterów militarnych oraz Walterowi Golaskiemu – twórcy sztucznych aort.

Wśród amerykańskiej Polonii Stowarzyszenie „Polonia Technica” od wielu lat cieszy się szacunkiem i sympatią, co wynika z faktu, że działalność organizacji wychodzi naprzeciw oczekiwaniom i potrzebom członków oraz sympatyków.

Kosciół Św. Stanisława Biskupa i Męczennika przy 7th Street na Manhattanie, w którym zawisła pamiątkowa tablica i odbyły się rocznicowe uroczystości

Aktualnie prezesem Stowarzyszenia „Polonia Technica” jest mgr inż. Victor Kiszkiel. Na stanowiskach wiceprezesów zasiadają inż. Marlena Wiencko i inż. Andrzej Lamot. Funkcję sekretarza pełni mgr inż. Leszek Kucieba, a skarbnika Marcin Wajda. Ponadto w zarządzie Stowarzyszenia zasiadają: prof. dr inż. Czester Tobiasz, dr inż. Janusz Romański, dr inż. Paweł Polaczyk i inż. Waldemar Lipiński. Polonia Technica swoją siedzibę ma w Polskim Instytucie Naukowym (PIASA) na Manhattanie.

Życzymy Stowarzyszeniu „Polonia Technica” wielu dalszych sukcesów w działalności dla dobra amerykańskiej Polonii i naszej Ojczyzny – Polski.

***

Association of Polish American Engineers

“POLONIA TECHNICA Inc.”

208 E. 30th Street, New York, NY 10016

www. Polonia-Technica.org