Plany dotyczące pomnika Katyń 1940

Renowacja Exchange Place w Jersey City

242
Wojciech Mazur (z lewej) i Charlie Balcer nad planami rewitalizacji otoczenia pomnika / Foto: ALICJA WOŹNIAK

W ostatnim czasie znów ożywiła się dyskusja dotycząca pomnika Katyń 1940, stojącego na Exchange Place w Jersey City, NJ. To za sprawą renowacji placu, którą planuje Exchange Place Alliance SID. Opinie w sprawie bezpieczeństwa monumentu są podzielone, natomiast zdaniem Komitetu Ochrony Pomnika Katyńskiego i Obiektów Historycznych nic mu nie grozi.

Decyzja o pozostawieniu na dotychczasowym miejscu monumentu upamiętniającego polskich oficerów i obywateli zamordowanych przez Sowietów w Katyniu i innych miejscach kaźni zapadła 19 grudnia 2018 r. Wówczas, po wielomiesięcznej walce w obronie pomnika Katyń 1930, radni Jersey City jednogłośnie zdecydowali, by w tej lokalizacji – na Exchange Place – pozostał on na wieczność. To efekt zmagań, dyskusji, a także zebrania odpowiedniej liczby podpisów pod wnioskiem o referendum, powstrzymującym przenoszenie monumentu, i regularnych spotkań odbywanych z Radą Miasta Jersey City przez Komitet Ochrony Pomnika Katyńskiego i Obiektów Historycznych pod przywództwem Janusza Sporka oraz działań mec. Sławomira Platty. Swój sprzeciw dotyczący przeniesienia monumentu na York Street (o wiele gorsze miejsce) wyrażało i pokazywało także wielu niezorganizowanych przedstawicieli polonijnych. 

Od chwili wygrania batalii i decyzji po wieczystym pozostawieniu pomnika Katyń 1940 na dotychczasowym miejscu, przez ponad półtora roku, Komitet Ochrony Pomnika Katyńskiego i Obiektów Historycznych korespondował i spotykał się zarówno z Radą Miasta Jersey City, jak i z Exchange Place Alliance SID, żeby poznać decyzje związane z mającą się odbyć przebudową placu. Wstępne plany były gotowe latem 2019 r. Już wtedy wiadomo było, że pomnik pozostanie na Exchange Place, który jednak ma zostać zmieniony w radykalny sposób, co bardzo nas niepokoiło. W końcu, dzięki procedurze pozyskiwania dokumentów poprzez Open Public Records Act, otrzymaliśmy plany i mogliśmy się do nich odnieść. Po ich analizie członkowie zarządu Komitetu Ochrony Pomnika Katyńskiego i Obiektów Historycznych już 29 czerwca br. spotkali się z Exchange Place Alliance SID w celu przeglądu dokumentów i przedyskutowania wstępnych planów renowacji terenu wokół pomnika Katyń 1940.

Jako przedstawicieli delegacji komitet wybrał posiadającego wiedzę inżynieryjną Wojciecha Mazura i Charlesa Balcera, który pracował w Jersey City jako specjalista od planowania, a także brał udział w pierwotnym wyborze miejsca na usytuowanie monumentu. Alicja Woźniak reprezentowała interesy komitetu i skoordynowała spotkanie z przedstawicielami Exchange Place Alliance SID. Organizację tę na spotkaniu reprezentowała dyrektor wykonawcza Elizabeth Cain oraz jej współpracownik Martin Schmid. W jego trakcie dokonano przeglądu wstępnych planów i przedstawiono obawy społeczności polsko-amerykańskiej odnośnie planowanych robót i zmian.

Pomnik Katyń 1940 i zaznaczone (wg danych z planów renowacyjnych) parametry okrągłego „podium” oraz pasa zieleni planowanego w bliskości monumentu / Foto: ALICJA WOŹNIAK

Spotkanie przybliżyło nam zakres zmian i rozbudowy parku, który ostatecznie podkreśla znaczenie pomnika Katyń 1940 i dodatkowo stanowi dla niego odpowiednią ochronę. Projekt nowego parku poprawi również przepływ ruchu pieszego. Elizabeth Cain była bardzo otwarta na sugestie przedstawicieli Komitetu Ochrony Pomnika Katyńskiego i Obiektów Historycznych.

Dowiedzieliśmy się również, że projekt renowacji był wzorowany na ostatniej udanej przebudowie Sinatra Park w Hoboken, NJ. Poza tym trawnik i park wokół monumentu stworzy lepsze warunki drenażu, bowiem obecnie plac podatny jest na powodzie. Trawnik będzie również działał odstraszająco na użytkowników deskorolek, którzy często startują z podstawy pomnika i powodują, że jest ona pobrudzona plastikiem.

Planowany park będzie też naturalną przeszkodą dla pojawiających się do tej pory w tym miejscu tzw. food trucków, które parkowały blisko monumentu i robiły dużo hałasu oraz zatruwały powietrze spalinami. Proponowana okrągła, betonowa ławka w odległości 13 stóp (ok. 4 m) od podstawy będzie wspaniałym miejscem do odpoczynku dla pieszych, a podczas celebracji różnych świąt i rocznic może służyć jako podium dla osób przemawiających. Widownia będzie gromadzić się na trawniku otoczonym drzewami dającymi cień w upalne lato.

Zaproponowaliśmy, żeby w planach dodać brukowaną ścieżkę prowadzącą do przodu pomnika, gdzie usytuowana jest tablica ku czci ofiar World Trade Center. To pozwoli składać wieńce i prowadzić uroczystości tak, jak to było dotychczas. Zaproponowaliśmy, żeby pozostawić planowane dojście do monumentu od strony nabrzeża oraz zastąpić drzewa wokół pomnika niskimi krzewami, które nie będą przesłaniały tablic pamiątkowych. Postulowaliśmy, żeby podczas usuwania kamieni brukowych zabezpieczyć cokół i część monumentu sklejką budowlaną, zapewniającą ochronę przed gruzem, który może uderzyć w niego podczas prac budowlanych.

Zgłosiliśmy również wprowadzenie wymogu, żeby beton stykający się z fundamentem pomnika był odcięty piłą do cięcia kamienia, by wibracje pochodzące od sprzętu używanego do usuwania kostki brukowej nie uszkodziły podstawy pomnika. Istniejący przewód do odprowadzania prądu i wody zostanie ponownie wykorzystany, aby unikać dodatkowych wydatków. Z perspektywy inżynierii wstępne plany remontu Exchange Place wydają się nie wykazywać żadnych negatywnych skutków na bezpieczeństwo i stabilność pomnika Katyń 1940. 

Komitet Ochrony Pomnika Katyńskiego i Obiektów Historycznych planuje dalsze spotkania z Elizabeth Cain i jej współpracownikami w sprawie ewentualnych zmian w planach renowacyjnych. Obiecujemy, że na bieżąco będziemy o tym informować społeczność polsko-amerykańską i dopilnujemy, żeby wszystkie informacje odzwierciedlały rzeczywistość.

Wojciech Mazur jest wiceprezesem Komitetu Ochrony Pomnika Katyńskiego i Obiektów Historycznych.