Trójkąt w walce z otyłością u młodych

0
10

Najnowsze wstępne wyniki międzynarodowych badań organizacji HBSC (The Health Behaviour in School-aged Children) dotyczące zachowań zdrowotnych młodzieży na całym świecie w wieku 11-15 lat wskazują, że nadmierna masa ciała występuje u 29,7% chłopców i 14,3% dziewcząt. Odsetki te są wyższe o kilka procent w porównaniu do wyników tego badania z 2014 r. W latach 2014-2018 odsetek młodzieży z nadmierną masą ciała wzrósł z 19,9% do 21,7%, przy czym silniejsze pogorszenie zaobserwowano u chłopców, a biorąc pod uwagę wiek – u 13-latków obojga płci.
Wstępne wyniki badań HBSC 2018 wskazują, że obecnie nadwaga i otyłość dotyczą 26% 11-latków, 24% 13-latków i 15% 15-latków. Natomiast w grupie 8-latków problem ten dotyczy aż 1/3 dzieci.

OTYŁOŚĆ W POLSCE I USA

Światową średnią potwierdzają narodowe statystyki. W USA jedno na pięcioro dzieci i nastolatków w wieku 6-19 lat jest otyłe. Prócz rodziców największy problem z otyłością wśród dzieci i młodzieży ma obecnie… wojsko. Tak, to właśnie 31 procent młodych obywateli USA w wieku 17-24 lata starających się zaciągnąć do amerykańskiego wojska odchodzi z kwitkiem z powodu otyłości. Organizacja zrzeszająca kilkuset emerytowanych wysokich rangą oficerów – Rada dla Silnej Ameryki – alarmuje w tym kontekście, że przez epidemię otyłości będzie coraz gorzej. W specjalnym raporcie, poświęconym przydatności młodych Amerykanów dla wojska, wyliczają: wśród obywateli USA w wieku 17-24 lata aż 71% nie spełnia minimalnych wymogów. Chodzi o sprawność fizyczną, wagę, zdrowie psychiczne i brak konfliktów z prawem. Głównym czynnikiem ma być otyłość. Według organizacji generałów, jest to najpoważniejszy problem dla przyszłości utrzymywania liczebności wojska USA na zakładanych poziomach. W imię bezpieczeństwa państwa apelują więc o znaczne wzmocnienie działań na rzecz promowania zdrowego jedzenia i zdrowego trybu życia.
W Polsce nie jest lepiej. Zgodnie z wynikami badania PITNUTS (2016 r.) ok. 10% dzieci w wieku 1-3 lata ma nadwagę/otyłość, a dodatkowe 18,4 procent jest zagrożone nadmierną masą ciała. Problem nadwagi i otyłości dotyczy też niemal co trzeciego 8-latka (badanie COSI, 2016). U starszych dzieci i młodzieży nie jest znacząco lepiej. Według danych uzyskanych z ogólnopolskiego badania przeprowadzonego przez Instytut Żywności i Żywienia wśród uczniów szkół podstawowych i gimnazjów (10-16 lat) problem nadmiernej masy ciała dotyczył co piątego ucznia, przy czym częściej występował u chłopców niż u dziewcząt. Stwierdzono też, że wraz z wiekiem problem ten nieco się zmniejszał, chociaż nadal utrzymywał się na poziomie ok. 22% u gimnazjalistów i ok. 16% u gimnazjalistek. Najbardziej na występowanie nadwagi i otyłości narażeni byli uczniowie z województw mazowieckiego i łódzkiego, najmniej – ze śląskiego i świętokrzyskiego.

TRÓJKĄT ŻYWIENIOWY

Eksperci Instytutu Żywności i Żywienia (IŻŻ) opublikowali nową Piramidę Zdrowego Żywienia i Aktywności Fizycznej, która znacząco różni się od swojej poprzedniczki z 2009 r. Zmiany te są wyrazem postępu w naukach medycznych, uwzględniają wyniki najnowszych badań naukowych, a także rekomendacje uznanych światowych ośrodków eksperckich. Polscy konsumenci przyzwyczaili się już do obrazowego przedstawiania zasad zdrowego żywienia w postaci piramidy, dlatego Instytut Żywności i Żywienia zdecydował się dalej rozwijać i ulepszać tę formułę w ślad za rozwojem wiedzy o zdrowym żywieniu. Efektem prac interdyscyplinarnego zespołu ekspertów IŻŻ nad jej aktualizacją i modyfikacją jest – opublikowana podczas 1. Narodowego Kongresu Żywieniowego w Warszawie – Piramida Zdrowego Żywienia i Aktywności Fizycznej. “Nowa piramida IŻŻ wraz z 10 zasadami i opisem jest najprostszym, krótkim i zwięzłym sposobem wyrażenia zasad prawidłowego żywienia. Wiedza o żywności, żywieniu oraz ich wpływie na zdrowie człowieka jest dziś ogromna, podlega też stałej ewolucji i zmianom. Dlatego również nasza piramida co pewien czas poddawana jest pewnym modyfikacjom – wyjaśnia prof. Mirosław Jarosz, dyrektor Instytutu Żywności i Żywienia. – Aktualna piramida jest m.in. odpowiedzią na zalecenia WHO, a jej myśl przewodnią można ująć tak: mniej cukru, soli i tłuszczu, więcej błonnika”.
Największą zmianą w nowej piramidzie, wobec poprzedniej wersji z 2009 r., jest „awans” warzyw i owoców na najważniejsze, pierwsze miejsce wśród grup produktów spożywczych zalecanych do spożycia. Wcześniej w podstawie piramidy znajdowały się produkty zbożowe, które teraz zostały przesunięte na drugie miejsce. “Ostatnie badania wskazują ponad wszelką wątpliwość, że warzywa i owoce powinny być podstawą naszego żywienia. Dostarczają bowiem wielu bezcennych składników (mineralnych, witamin, polifenoli) i w istotny sposób zmniejszają zachorowalność oraz umieralność na choroby układu krążenia, cukrzycę czy nowotwory. Warzywa i owoce spożywajmy więc jak najczęściej i w jak największej ilości. Powinny stanowić co najmniej połowę, tego co jemy. Pamiętajmy jednak o właściwych proporcjach: 3/4 powinny stanowić warzywa, a 1/4 owoce” – tłumaczy prof. Mirosław Jarosz.
Kolejną ważną zmianą jest umieszczenie w piramidzie ziół, które nie tylko służą jako przyprawy roślinne poprawiające smak potraw, ale także dostarczają wielu prozdrowotnych składników. Ich stosowanie jest też dobrym sposobem na ograniczenie spożycia soli, która jest przez lekarzy nazywana „cichym zabójcą”, współodpowiedzialnym m.in. za sporą część zawałów serca i udarów mózgu.
Nowa piramida od swojej poprzedniczki różni się jeszcze wieloma innymi szczegółami, w tym m.in. uwzględnieniem w niej orzechów czy też zmienioną nazwą, do której na stałe została dodana aktywność fizyczna. “Poza żywieniem dla naszego zdrowia bardzo ważna jest też codzienna aktywność fizyczna, co najmniej 30-45 minut. Łącznie z dobrze zbilansowaną dietą pozwala ona zapobiec m.in. rozwojowi bardzo niebezpiecznej dla naszego zdrowia nadwagi i otyłości” – komentuje prof. Mirosław Jarosz.
Eksperci podkreślają, że spożywanie zalecanych w piramidzie różnorodnych produktów spożywczych, w odpowiednich ilościach i proporcjach oraz codzienna aktywność fizyczna są kluczem do zachowania zdrowia i dobrego samopoczucia.

Piramida dla dzieci i młodzieży
Eksperci Instytutu Żywności i Żywienia uzupełnili piramidę zaleceniami, które stworzyli z myślą o dzieciach i młodzieży z nadzieją, że rodzice, nauczyciele, lekarze i pielęgniarki będą je popularyzować i zachęcać dzieci, by się do nich jak najczęściej stosowały:
1. Jedz regularnie 5 posiłków i pamiętaj o częstym piciu wody oraz myj zęby po jedzeniu.
2. Jedz różnorodne warzywa i owoce jak najczęściej i w jak największej ilości.
3. Jedz produkty zbożowe, zwłaszcza pełnoziarniste.
4. Pij co najmniej 3-4 szklanki mleka dziennie (możesz je zastąpić jogurtem naturalnym, kefirem i – częściowo – serem).
5. Jedz chude mięso, ryby, jaja, nasiona roślin strączkowych oraz wybieraj tłuszcze roślinne zamiast zwierzęcych.
6. Nie pij słodkich napojów oraz nie jedz słodyczy (zastępuj je owocami i orzechami).
7. Nie dosalaj potraw, nie jedz słonych przekąsek i produktów typu fast food.
8. Bądź aktywny fizycznie co najmniej godzinę dziennie (ograniczaj oglądanie telewizji, korzystanie z komputera i innych urządzeń elektronicznych do 2 godzin).
9. Wysypiaj się, aby twój mózg mógł wypocząć.
10. Sprawdzaj regularnie wysokość i masę ciała. Te proste pomiary pozwalają na wczesne wykrycie niedowagi, nadwagi i otyłości, a także różnego rodzaju zaburzeń rozwojowych u dzieci i młodzieży.

Autor: Przemek Cebula