2019 – ROK HERLINGA-GRUDZIŃSKIEGO

90
Obelisk w Jercewie (w Rosji) upamiętniający pisarza, odsłonięty w 2009 roku/WIKIPEDIA.ORG

Jednym z patronów roku 2019 jest Gustaw Herling-Grudziński. Jak przypomniano w uchwale sejmowej, jego losy i twórczość "stanowią świadectwo cierpień i czynów człowieka, któremu przyszło przeżyć czasy totalitarnej przemocy i kryzysu wartości”. 20 maja mija 100 lat od urodzin tego twórcy, należącego do grona najwybitniejszych pisarzy polskich XX wieku.

Gustaw Herling-Grudziński urodził się w dość zamożnej, spolonizowanej rodzinie żydowskiej. Uczęszczał do gimnazjum im. Reja w Kielcach, potem studiował filologię polską na Uniwersytecie Warszawskim, pisząc dla czasopism „Ateneum”, „Pion”, „Nowy Wyraz”. Redagował także tygodnik „Orka na Ugorze”.

W październiku 1939 r. założył wraz z kolegami Polską Ludową Akcję Niepodległościową, jedną z pierwszych polskich organizacji konspiracyjnych. Był jej szefem przez 2 miesiące. Następnie wyjechał do Lwowa i do Grodna. Gdy w marcu 1940 próbował przedostać się na Litwę, został aresztowany przez NKWD i skazany na 5 lat pobytu w obozach. Z łagru w Jercewie został zwolniony na mocy układu Sikorski-Majski. Rosję opuścił wraz z armią gen. Andersa, z którą walczył m.in. pod Monte Cassino.

Po wojnie został emigrantem politycznym. Wraz z żoną Krystyną zamieszkał w Londynie, gdzie był publicystą tygodnika „Wiadomości”. Współtworzył też i redagował miesięcznik „Kultura”. Od 1946 r. był członkiem Polskiej Partii Socjalistycznej, z której wystąpił w roku 1960.

Po śmierci żony pisarz przeniósł się do Włoch, do Neapolu, gdzie poślubił Lidię – córkę Benedetta Crocego, włoskiego filozofa, krytyka i polityka. W latach 1952-1955 współpracował z Radiem Wolna Europa, był członkiem Stowarzyszenia Pisarzy Polskich. W późniejszym okresie współpracował z Komitetem Obrony Robotników i Polskim Porozumieniem Niepodległościowym. Podpisał list pisarzy polskich na obczyźnie, solidaryzujących się z sygnatariuszami protestu przeciwko zmianom w Konstytucji PRL (List 59).

W PRL informacje na temat Gustawa Herlinga-Grudzińskiego – jako ostrego krytyka dyktatury komunistycznej w Polsce i całej Europie Środkowo-Wschodniej – podlegały cenzurze. Jego nazwisko znajdowało się na liście osób objętych całkowitym zakazem publikacji.

Przedmiotem pisarstwa Herlinga-Grudzińskiego były sprawy uniwersalne – opór stawiany przez człowieka totalitaryzmom, religijnemu zwątpieniu czy poczuciu egzystencjalnego osamotnienia. Jedną z jego najważniejszych książek jest „Inny świat” – będącą wstrząsającym opisem rzeczywistości obozowej – absolutnie unikalny jest „Dziennik pisany nocą”, znaczące są również opowiadania oraz ogromny wybór tekstów publicystycznych i literackich.

Herling-Grudziński jest laureatem literackiej Nagrody Polskiego PEN Clubu im. Parandowskiego. Został także odznaczony Orderem Orła Białego.