Poeta fortepianu: Fryderyk Chopin

71
Chopin był geniuszem muzycznym Foto: Arch/Wikimedia.org

Najwybitniejszy twórca romantyczny i najważniejszy polski muzyk w historii oraz jeden z najważniejszych kompozytorów świata. Był najsłynniejszym pianistą swoich czasów.

Przyszedł na świat 2 marca 1809 we wsi Wola Żelazowa w dworku hrabiów Skarbków, u których guwernerem był spolonizowany Francuz Mikołaj Chopin  – ojciec kompozytora. Mikołaj w 1794 roku wziął udział w insurekcji kościuszkowskiej i awansował na stopień kapitana. Matka kompozytora Tekla Justyna z domu Krzyżanowska, krewna Skarbków pomagała pani domu w jej obowiązkach. Ojciec kompozytora był melomanem, amatorsko grał na flecie i skrzypcach a matka grała na pianinie i śpiewała. Rodziców artysty połączyło uczucie miłości i pasja do muzyki.

Dwór w Żelazowej Woli, miejsce urodzin artysty  Foto: Arch/Wikimedia.org

Rodzina Chopinów przeniosła się do Warszawy, a tam Mikołaj otrzymał pracę w Liceum Warszawskim. Fryderyk miał trzy siostry. Starszą od siebie Ludwikę i dwie młodsze- Izabellę i Emilię. Atmosfera domu rodzinnego była ciepła i bezpieczna a muzykalni rodzice kochający i serdeczni.

Fryderyk w wieku pięciu lat zaczął grać na fortepianie. Pojawiły się pierwsze kompozycje dziecięce. Wieści o cudownym dziecku obiegły salony Warszawy. Malec gościł z występami u Czartoryskich, Radziwiłłów, Zamoyskich i u Księcia Konstantego. Jego talent muzyczny rozwijał się niesłychanie szybko. Fryderyk oprócz edukacji muzycznej uczęszczał do Liceum Warszawskiego. Letnie wyjazdy wakacyjne Fryderyka do majątków rodzinnych jego kolegów, zainspirowały artystę do wykorzystania elementów folkloru wiejskiego i muzyki ludowej w kompozycjach.

W latach 1826–1829 był studentem Szkoły Głównej Muzyki, będącej częścią Uniwersytetu Warszawskiego. Jego profesorowie już wówczas dostrzegali w nim geniusza muzycznego. Jako dyplomowany kompozytor postanowił udać się do Wiednia. Podczas koncertów został tam przyjęty bardzo ciepło. W tym samym czasie podanie napisane przez Mikołaja Chopina do ministra oświaty o stypendium dla syna na studia zagraniczne zostało odrzucone. W tej sytuacji młody muzyk postanowił samodzielnie wyjechać za granicę.

Na początku listopada 1830 artysta wyjechał do Wiednia. Tam dotarła do niego wieść o wybuchu Powstania Listopadowego. Bardzo to przeżywał, ze względu na stan zdrowia nie był w stanie przyłączyć się do powstania. Koncertował w Wiedniu, Dreźnie, Pradze, Salzburgu, Monachium. Odnosił sukcesy i rosła jego sława. W 1831 osiadł w Paryżu. W towarzystwie rodaków, którzy po upadku powstania znaleźli się w stolicy Francji poznawał miasto i życie muzyczne Paryża. Chopin utrzymywał kontakty z polską elitą emigracji, ale także z najwybitniejszymi twórcami europejskiej kultury. Zaprzyjaźnił się m.in. z Franciszkiem Lisztem – znanym węgierskim kompozytorem i pianistą, który tak opisał Chopina: „(…) nie znajdziemy w nim ani jednego odruchu, ani najdrobniejszego impulsu, który nie byłby podyktowany przez najsubtelniejsze poczucie honoru i najszlachetniejszy splot uczuć. A przecież posiadał naturę wyjątkowo skłonną do wszelkiego rodzaju zmian nastrojów, do kaprysów, gwałtownych dziwactw, które z góry należałoby mu wybaczyć. Wyobraźnię miał niesłychanie bujną, uczucia pełne żaru… Wszystko było w nim tak harmonijne, że – zda się – nie wymagało żadnego komentarza. W jasnym spojrzeniu niebieskich oczu więcej było dowcipu niż rozmarzenia; miły, łagodny uśmiech nigdy nie miał w sobie goryczy. Delikatna, przeczysta cera budziła zachwyt, jasne włosy miały miękkość jedwabiu, nos był nieco orli, ruchy wykwintne, a sposób bycia nacechowany tak arystokratyczną wytwornością, że mimo woli traktowało się go jak księcia. Poruszał się z niewysłowioną gracją, mówił zawsze głosem cichym, nieraz przytłumionym (…)

Pierwsze lata pobytu na emigracji były dla Chopina okresem bogatej twórczości kompozytorskiej, wyrazem narastającej dojrzałości artystycznej i głębokich uczuć patriotycznych. Wydał wówczas ponad 100 utworów. Wkrótce stał się gwiazdą wielu salonów artystycznych. Wybitny kompozytor Robert Schumann, wielbiciel muzyki Chopina, w jednej z recenzji tak napisał o patriotycznym charakterze jego twórczości: „(…) Dzieła Chopina – to w kwiatach ukryte armaty(…)”.

W zorganizowaniu pierwszego koncertu Fryderyka Chopina w Paryżu pomógł wiolonczelista polskiego pochodzenia Ludwik Piotr Norblin. Chopin występował też na koncertach z innymi pianistami.  Publiczność i krytycy wysoko oceniali talent artysty. Podkreślano unikalność jego stylu. Coraz większy rozgłos przynosiły kompozytorowi koncerty, podczas których prezentował własne kompozycje. Zyskał dzięki temu olbrzymie uznanie zarówno jako pianista, jak i jako kompozytor. Jego utwory budziły zachwyt, podziw i wzruszenie. Zaprzyjaźnił się i na co dzień obcował z ówczesną elitą kompozytorską Schumannem, Lisztem, Bellinim, Rossinim, Mendelsohnem. Chopin stał się także wziętym pedagogiem gry fortepianowej. W księgarniach muzycznych pojawiało się wiele utworów Chopina: polonezy, mazurki, nokturny, walce, ballady, sonaty. Dzięki podróżom jakie odbywał i dawanym koncertom, zasłynął w całej Europie, jednak tęsknił za Polską i żył marzeniami o ponownym ujrzeniu ojczystego kraju.

W 1836 r. został narzeczonym Marii Wodzińskiej, jednak z powodu sprzeciwu rodziny dziewczyny, zaręczyny zostały zerwane. Powodem były ujawniające się początki choroby kompozytora. Chopin miał powodzenie u płci pięknej, jednak najwidoczniej z powodów zdrowotnych nie ożenił się, za to przeżywał wiele romansów. Kobietą, która w jego życiu odegrała największą rolę, była Delfina Potocka, arystokratka o kilka lat starsza od niego, o pięknym głosie i zainteresowaniach artystycznych. Fryderyk był stałym bywalcem w jej paryskich salonach, jej dedykował Preludium A-dur i koncert F-moll, pozostając w przyjaźni do ostatnich chwil życia.

W lutym 1838 r. zaproszony został do pałacu Tuileries, gdzie koncertował dla rodziny królewskiej Ludwika Filipa. Wtedy w życiu osobistym Chopina na dłużej pojawiła się pisarka i feministka George Sand. Poznali się wcześniej, ale dopiero w kwietniu 1838 roku, George Sand postanowiła zbliżyć się do artysty. Wysłała mu liścik: “On vous adore” (uwielbiam Pana). Następnie George Sand wysłała przyjacielowi Fryderyka, Wojciechowi Grzymale, 30-stronicowy list, w którym przekonywała go, żeby Chopin skierował swe uczucia na nią. Sand nie bardzo podobała się Fryderykowi, ale wkrótce ugodziła go strzała Amora. Jesienią 1838 roku pojechał do niej na Majorkę. Tam sporo komponował, wysyłając nowe utwory swemu wydawcy. Stan zdrowia artysty znacznie się poprawił, wpływ na to miała słoneczna aura ale też niezwykła troskliwość jego kochanki. Wraz z nadejściem jesieni i wilgotnej pogody Chopinowi mocno się pogorszyło. Związek z George Sand trwał dziewięć lat.

Od 1839 r. stan chorego na gruźlicę Chopina pogarszał się z roku na rok. Cierpienie zabijało w nim ciekawość życia, a nawet zainteresowanie dla ukochanej muzyki. Ostatnie dwa koncerty odbyły się w Paryżu i Londynie w 1848 r. Rok później Chopin zmarł i został pochowany na cmentarzu Pere Lachaise.

Foto: Arch/Wikimedia.org

Zgodnie z ostatnią wolą zmarłego serce Fryderyka przewiozła do Warszawy jego siostra Ludwika. Spoczęło ono w kościele pw. Świętego Krzyża, a w 1880 r. na filarze z urną odsłonięto epitafium dłuta Leonarda Marconiego. Chopin był geniuszem muzycznym, wielce utalentowanym kompozytorem i niedoścignionym pianistą. Pozostawił nam po sobie niezwykłą muzykę, emocjonalną i nastrojową. Poprzez zróżnicowanie melodyki i rytmiki przekazującą odczucia i wrażenia. Muzyka Chopina jest wspaniałym połączeniem europejskości i polskości. To esencja romantyzmu: liryzm przeplata się z gwałtownością, a uniwersalizm z subiektywizmem. Chopin stworzył muzykę wybitnie narodową, inspirowaną wydarzeniami politycznymi a zarazem ponadczasową. Sięgał po nowe formy muzyczne, takie jak ballady, mazurki, polonezy, walce, nokturny. Jego kompozycje wykazują również związek z literaturą romantyczną. Artysta słynął ze wspaniałych improwizacji. Do improwizowania miał wyjątkową łatwość z błyskotliwą skłonnością do znakomicie brzmiących harmonii. Muzyka Chopina wyraża pragnienie wolności, miłości i piękna. Jako twórca uogólniający łączący śmiałe pomysły muzyczne w zakresie harmonii, melodyki, faktury, kolorystyki z prostotą ludową podniósł fortepian do rangi instrumentu mistrzowskiego. Mistrzostwo formy, bogactwo melodyczne i harmoniczne stały się wzorcem dla następnych pokoleń kompozytorów. Twórczość Chopina wytyczyła nowe drogi rozwoju muzyce i była źródłem natchnienia dla kolejnych twórców. Jego muzyka nas uwzniośla, wzrusza, koi, budzi tęsknotę, uwrażliwia, jest naszym ludzkim dziedzictwem.