WARSZAWSKA NIKE MA 55 LAT

58
FOTO: WIKIMEDIA.ORG

Warszawska Nike jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych symboli polskiej stolicy. Pomnik – noszący oficjalnie nazwę Bohaterów Warszawy lat 1939-45 – przedstawia półleżącą postać unoszącej się kobiety, z mieczem wzniesionym nad głową w prawej ręce, zaś lewą rękę ma wyciągniętą w górę przed siebie z otwartą dłonią, jakby odpychała najeźdźców.

Decyzję o budowie w stolicy pomnika poświęconego bohaterom Warszawy Stołeczna Rada Narodowa podjęła w lipcu 1956 roku. Chociaż warszawiacy oczekiwali monumentu upamiętniającego przede wszystkim powstańców warszawskich, to jednak władze od początku starały się nie akcentować powstania na rzecz uhonorowania wszystkich wojennych bohaterów Warszawy. Ostatecznie ta koncepcja została przeforsowana. Na ogłoszony konkurs wpłynęło aż 196 prac z kraju i zagranicy, jednak nie przyniósł on rozstrzygnięcia. Rozpisano więc drugi, z udziałem autorów wyróżnionych w pierwszej edycji, i spośród 106 koncepcji wybrano projekt rzeźbiarza Mariana Koniecznego, artystycznego wychowanka Xawerego Dunikowskiego. Zaproponował on postać bogini zwycięstwa Nike jako symbol walczącej Warszawy.

Rzeźba – sfinansowana ze składek społecznych oraz przez Społeczny Fundusz Odbudowy Stolicy – została odlana w Gliwickich Zakładach Urządzeń Technicznych. Największym wyzwaniem było wykonanie sześciometrowego miecza o wadze ok. 1000 kg. Specjalna konstrukcja wtopionych stalowych prętów sprawia, że przy bardzo silnym wietrze miecz może odchylać się od swego położenia o ok. 15 cm.

Monument został odsłonięty 20 lipca 1964 r. na placu Teatralnym, przed Teatrem Wielkim. Podczas uroczystości przewodniczący społecznego komitetu budowy pomnika Janusz Zarzycki podkreślił, że „wolą ludności stolicy było dać wyraz pamięci i hołdu tym, którzy polegli w Warszawie w walce z hitlerowskim okupantem”.

Na początku lat 90. XX w., w związku z projektem odtworzenia zabudowy północnej pierzei placu Teatralnego, w tym odbudowie Pałacu Jabłonowskich, dawnego ratusza Warszawy, pojawiła się konieczność przeniesienia pomnika w nowe miejsce. Projekt adaptacji monumentu w nowej lokalizacji zlecono jego autorowi Marianowi Koniecznemu. W czasie prac pojawiły się rozbieżności co do wysokości cokołu. Konieczny wyobrażał sobie Nike szybującą w chmurach, planując umieścić rzeźbę na bardzo wysokim, 20-metrowym cokole. Na to z kolei nie chciały zgodzić się władze, proponując wysokość 6,5 m. Ostatecznie, w drodze kompromisu, ustalono wysokość piedestału na 14 m. 5 grudnia 1997 r. rzeźbę postawiono w nowym miejscu przy Trasie W-Z.

Jako ciekawostkę można dodać, że licząca 7 m wysokości oraz 6 m długości Nike, chociaż posiada obfite i ekspresyjne kształty dorosłej kobiety, to twarz ma dziewczynki, a rysów użyczyła rzeźbie córka Koniecznego.