ZAMACH W SARAJEWIE

89

Zabójstwo w Sarajewie 28 czerwca 1914 roku austriackiego następcy tronu, arcyksięcia Franciszka Ferdynanda Habsburga uznawane jest za bezpośrednią przyczynę wybuchu I wojny światowej. Mija właśnie 105 lat od tego wydarzenia, które sprawiło, że Europa, a także Azja i Afryka stały się polem krwawych zmagań na niebywałą dotąd skalę.

Zamachu dokonał bośniacki Serb Gawriło Princip, członek serbskiej nacjonalistycznej organizacji Młoda Bośnia, który wraz z pięcioma innymi uczestnikami akcji powiązany był z serbską tajną organizacją Czarna Ręka.

Tragiczne wydarzenia rozegrały się w Bośni (uważanej za integralną część tzw. Wielkiej Serbii), okupowanej przez Austro-Węgry, które aby zademonstrować swoją władzę w tym kraju zorganizowały wielkie manewry wojskowe w czerwcu 1914 r. Ich zwieńczeniem miała być wizyta arcyksięcia Franciszka Ferdynanda w Sarajewie 28 czerwca, czyli w dzień św. Wita, obchodzony przez Serbów jako ważne święto, również w związku z przypadającą tego dnia rocznicą ich klęski w bitwie z Turkami na Kosowym Polu. Nacjonaliści serbscy uznali wybór tej daty za prowokację.

Mimo że istniały obawy o bezpieczeństwo następcy tronu, przybył on z żoną Zofią von Chotek do Sarajewa. Mieli z dworca kolejowego przejechać do ratusza miejskiego, następnie odwiedzić muzeum oraz zjeść obiad w rezydencji gubernatora. Trasa przejazdu była publicznie podana do wiadomości kilka dni wcześniej.

Pierwsza próba zamachu miała miejsce w drodze do ratusza, ale rzucony przez zamachowca granat odbił się od płóciennego dachu samochodu i, eksplodując, zniszczył następne auto jadące w kolumnie, raniąc pasażerów, policjanta i ludzi z tłumu – łącznie 17 osób. Po uroczystości w ratuszu, w czasie ponownego przejazdu kawalkady, zamachowiec Princip oddał dwa strzały w kierunku pary książęcej. Pierwszy strzał trafił Zofię von Chotek, druga kula ugodziła jej męża. Oboje zginęli.

Zamachowcy zostali aresztowani przez Austriaków. Przed sądem stanęło 25 osób. Pięciu oskarżonych otrzymało kary śmierci, trzech z nich powieszono. Princip, który w chwili zamachu był niepełnoletni, został skazany na 20 lat więzienia.

Po zamachu Austro-Węgry chciały przeprowadzić śledztwo na terenie Serbii (był to jeden z punktów postawionego temu krajowi ultimatum), jednak władze serbskie nie zgodziły się. 28 lipca 1914 r. Austro-Węgry wypowiedziały Serbii wojnę. Po ich stronie stanęły Niemcy, Turcja i Bułgaria, tworząc blok tzw. państw centralnych. Ich przeciwnikiem była tzw. Ententa, czyli, obok Serbii: Rosja, Francja, Wielka Brytania, Włochy, USA i inni sprzymierzeńcy. Rozpoczęła się krwawa wojna, która trwała cztery lata i doprowadziła do zasadniczych zmian na światowej mapie politycznej.