Poradnik studenta
Czesc I - Struktura szkolnictwa wyzszego w USA
Czym roznia sie studia w USA od studiow w Polsce?
Typowe pytanie na cotygodniowym dyzurze przedstawicieli Organizacji Studentow Polskich w Nowym Jorku w redakcji "Nowego Dziennika": "Przerwalem w Polsce studia po trzecim roku, chcialbym tu skonczyc jakas uczelnie, kolega zacheca mnie, zeby pojsc na La Guardia Community College - co o tym sadzicie?".
I typowa odpowiedz: "W Twoim przypadku to nie ma sensu - stracisz tylko czas i pieniadze. La Guardia to 2-letnia szkola. Powinienes sie starac o przyjecie do 4-letniego collegeu i przetransferowac zaliczenia z Polski. Wtedy za dwa lata mozesz dostac stopien bakalarza".
Polska sciezka
Skad sie biora tego typu pomylki niejednego polskiego emigranta pragnacego skonczyc studia w Stanach Zjednoczonych? Najczesciej z nieznajomosci tutejszego systemu szkolnictwa wyzszego.
Student w Polsce ma teraz do wyboru 3- lub 4-letnie studia licencjackie lub inzynierskie albo 5-letnie magisterskie. Kandydat na studia sklada podanie od razu na interesujacy go wydzial wybranej uczelni. Od pierwszego roku studiow studiuje chemie, medycyne, prawo czy filologie angielska. Po otrzymaniu dyplomu magistra moze rozpoczac studia doktoranckie.
Lokalne college'e
W USA natomiast absolwent liceum moze pojsc do 2-letniej szkoly - najczesciej jest to community college, czyli szkola sluzaca danej spolecznosci lokalnej. Jest to cos posredniego miedzy polska szkola pomaturalna a studiami licencjackimi*.
Te college'e w znacznie wiekszym stopniu - niz normalna uczelnia - umozliwiaja studentom zdobycie umiejetnosci w okreslonym zawodzie. Oprocz tego pelni on funkcje pomostu miedzy szkola srednia a uniwersytetem dla tych, ktorzy chca kontynuowac nauke. Ponadto 2-letnie szkoly sa ponad polowe tansze niz 4-letnie. Dla tych sluchaczy, ktorzy chca potem dalej studiowac, spedzenie pierwszych dwoch lat nauki na community college to czesto oszczednosc kilku tysiecy dolarow.
Konczac taki college student otrzymuje stopien associate. Jesli koncentrowal sie glownie na przedmiotach humanistycznych i naukach spolecznych, bedzie to Associate of Arts (A.A.). Gdy zaliczyl wiecej przedmiotow z nauk scislych, otrzymuje Associate of Science (A.Sc.).
Studia podstawowe
Najbardziej powszechnym stopniem naukowym w USA jest bakalarz. Wienczy on zakonczenie 4-letnich studiow podstawowych (undergraduate), na ktore mozna sie przeniesc rowniez po skonczeniu community college.
Stopien bakalarza sztuk (Bachelor of Arts - B.A.) otrzymuja studenci, ktorzy ukonczyli studia ogolne (liberal arts). Bakalarz nauk (Bachelor of Science - B.Sc.) przyznawany jest tym, ktorzy ukonczyli bardziej rygorystyczny program, skoncentrowany glownie na naukach scislych.
Zdecydowana wiekszosc Amerykanow konczy edukacje na tym poziomie. Absolwenci college1u moga starac sie o przyjecie na studia magisterskie lub doktoranckie, moga tez isc na studia profesjonalne (prawo, medycyna, biznes, dziennikarstwo, edukacja).
Studia pobakalarskie
Laczenie studiow magisterskich i doktoranckich w jeden blok oraz rozgraniczenie miedzy dziedzinami akademickimi a studiami profesjonalnymi to chyba najwieksze roznice miedzy struktura szkolnictwa wyzszego w USA i Polsce.
Amerykanie inaczej traktuja studia akademickie (nauki scisle, humanistyczne, spoleczne), na ktorych - przynajmniej w zalozeniu - zdobywaja wiedze glownie przyszli profesorowie. A inaczej studia profesjonalne, ktore prowadza do zdobycia umiejetnosci zawodowych.
Pobakalarskie studia akademickie to rok do dwoch lat studiow magisterskich, a nastepnie 3-5 lat doktoranckich. Uniwersytety amerykanskie oferuja zazwyczaj studia magisterskie w roznych dziedzinach wiedzy, ale czesto studenci zdobywaja stopien magistra (M.A. albo M.Sc.) niejako w drodze do doktoratu (Ph.D.).
Doktoranci bardzo czesto otrzymuja pomoc finansowa od swoich uczelni. W zamian za czesne i stypendium na zycie pracuja oni jako asystenci na swoich wydzialach.
W tej grupie na amerykanskich uczelniach jest wielu studentow spoza Stanow Zjednoczonych. Podczas gdy tubylcom nie zawsze sie oplaca studiowac przez 4-6 lat, aby pozniej za umiarkowanym wynagrodzeniem wykladac na uniwersytecie, stypendium doktoranckie i praca naukowa w USA to znacznie atrakcyjniejsza perspektywa dla wielu studentow z zagranicy (w tym dla wielu Polakow).
Studia profesjonalne
Nieco inaczej przedstawia sie sytuacja studentow prawa czy medycyny. Dopiero na poziomie ponadpodstawowym (graduate) zaczynaja sie w Stanach Zjednoczonych wlasciwe studia profesjonalne. Dla Polaka jest to zaskakujaca roznica, bo w Polsce medycyne czy prawo studiuje sie juz od pierwszego roku studiow.
W Ameryce przyszli prawnicy musza najpierw skonczyc studia bakalarskie, obojetne na jakim wydziale. Nastepnie kandydaci musza napisac standardowy test LSAT i zlozyc podania do szkol prawniczych. Przez kolejne trzy lata studiuja, aby uzyskac stopien doktora prawa, czyli J.D.**
Studia medyczne i stomatologiczne przebiegaja podobnie. Od kandydatow na te kierunki wymagane jest zaliczenie na studiach bakalarskich okolo 10 przedmiotow z biologii, chemii i fizyki. Kandydaci na medycyne, po napisaniu testu MCAT i przyjeciu na studia, maja przed soba trzy lata zajec teoretycznych. Dopiero po zdaniu egzaminow otrzymuja stopien doktora medycyny, czyli M.D. Ponadto przez rok odbywaja praktyki na roznych oddzialach szpitala i przychodni (rotations). Po czwartym roku mlodzi lekarze musza wybrac sobie specjalnosc, a nastepnie spedzic minimum dwa lata na praktyce jako tzw. rezydenci (residents).
Studia biznesowe natomiast to najczesciej 2-letnie programy, prowadzace do stopnia MBA (Master of Business Administration). Zeby dostac sie na studia biznesowe, nie trzeba wcale studiowac ekonomii lub biznesu na poziomie undergraduate. Wiele uczelni oczekuje natomiast od studentow minimum dwoch lat doswiadczenia z pracy. Praktycznie wszystkie programy MBA wymagaja od kandydatow napisania egzaminu GMAT.
Poniewaz studenci na kierunkach prawa, medycyny czy biznesu po ukonczeniu szkoly moga oczekiwac wysokich pensji, bardzo rzadko zdarza sie, by uczelnie tego typu oferowaly pomoc finansowa. Praktycznie wszyscy studenci, ktorym potrzebne jest wsparcie, otrzymuja jedynie pozyczki. Szkola profesjonalna traktowana jest po prostu jako bardzo dobra inwestycja.
Transfery na studia, czyli jak uniknac pomylek
Roznice miedzy struktura studiow w Stanach Zjednoczonych a w Polsce moga przysporzyc Polakom watpliwosci przy przenoszeniu sie na amerykanska uczelnie. Poniewaz uniwersytety do wydania dyplomu bakalarza wymagaja zazwyczaj minimum dwoch lat spedzonych na ich kampusach, maksimum zaliczen, jakie polski student moze przeniesc z uczelni w kraju, to cztery semestry. Lepiej sie wiec zastanowic, czy rzeczywiscie warto przerwac czwarty rok studiow w Polsce, aby przeniesc sie na amerykanska uczelnie - oznaczaloby to bowiem strate trzech semestrow studiow.
Na dodatek kazdy, kto ma za soba przynajmniej dwa lata szkoly wyzszej w Polsce, nic nie zyska idac na community college - a czesto to wlasnie tu chca rozpoczac wyzsze studia w Ameryce swiezy imigranci, kuszeni niska cena, bliskoscia uczelni i dogodnymi godzinami zajec (czesto wieczornymi).
Nasz rozmowca z dyzuru studenckiego dostalby co prawda po dwoch latach La Guardii stopien Associate, ale jesli jego celem bylo ukonczenie typowych studiow wyzszych, i tak moglby pozniej przetransferowac na 4-letnia uczelnie maksymalnie cztery semestry zaliczen. A to moglby bez problemow zrobic wykorzystujac dotychczasowe zaliczenia z Polski.
Niestety, w przypadku osob ze stopniem licencjata lub inzyniera przyjecie bezposrednio na studia pobakalarskie (graduate) jest na razie niepewne. Uczelnie amerykanskie czesto nie uznaja tych stopni (zwlaszcza licencjatu) jako rownoznacznych z bakalarzem. Ale warto skontaktowac sie z dana uczelnia i zawczasu upewnic sie co do klasyfikacji stopni naukowych z Polski - moze sie okazac, ze uczelnia sklonna bedzie rozpatrzyc podanie osoby po czterech latach studiow z Polski, co zaoszczedzi polskiemu studentowi koniecznosci cofniecia sie na studia undergraduate i powtorzenia dwoch lat, aby otrzymac stopien bakalarza.
Osoby zainteresowane studiami medycznymi czy prawniczymi musza z kolei pamietac o roznym traktowaniu tych kierunkow w polskim i amerykanskim systemie szkolnictwa wyzszego. Poniewaz w Ameryce specjalizacje w tych zawodach zdobywa sie dopiero na studiach pobakalarskich, student trzeciego roku medycyny z Polski bylby tutaj traktowany jako normalny undergraduate, czyli kandydat na bakalarza. Dopiero po uzyskaniu takiego dyplomu moglby sie starac o przyjecie na studia medyczne.
Otwarte drzwi
Natomiast dla osob zainteresowanych kariera uniwersytecka amerykanskie uczelnie to niemalze naukowy raj. Przewyzszaja one polskie uniwersytety pod wzgledem wyposazenia bibliotek i laboratoriow, kadry profesorskiej i mozliwosci uzyskania funduszy na badania naukowe. Przede wszystkim jednak daja doktorantom stypendia umozliwiajace odbycie studiow w tak sprzyjajacych rozwojowi naukowemu warunkach.
Kazdy, kto ukonczyl w Polsce studia magisterskie, moze sie starac o przyjecie na studia doktoranckie (w zaleznosci od uczelni i programu akademickiego moze mu sie nawet udac przetransferowac semestr lub dwa z polskiej uczelni). A szanse na stypendium sa znaczace.
***
Katarzyna S. Kowalska jest absolwentka Brown University i Columbia University, gdzie ukonczyla studia doktoranckie. W latach 1996-2000 byla sekretarzem Organizacji Studentow Polskich w Nowym Jorku.
* Odpowiednikiem polskiej szkoly pomaturalnej, ktora z zalozenia przygotowuje do zawodu, jest tutejsza policealna szkola zawodowa lub techniczna - vocational/ technical school.
** Na niektorych uczelniach sa jeszcze jednoroczne programy magisterskie, LL.M., przeznaczone glownie dla studentow-prawnikow z zagranicy.