Poradnik studenta
Czesc II - O organizacji uczelni, roku akademickiego w USA i systemie ocen
College, kampus i GPA
Czym rozni sie college od uniwersytetu? Czy ma znaczenie, na ktorym kampusie Rutgers bede studiowal? Co to znaczy GPA powyzej 3.0? Moge chyba sobie pozwolic na to, zeby studiowac i pracowac jednoczesnie, wystarczy przeciez sie pouczyc troche przed sesja i juz...
Roznice miedzy polskim i amerykanskim systemem szkolnictwa wyzszego dotycza nie tylko jego struktury (omowionej w artykule z 25 lutego), ale takze organizacji uczelni, roku akademickiego i systemu ocen. Warto poznac pewne podstawowe pojecia, zanim dokona sie wyboru uczelni i rozpocznie studia.
Typy uczelni
Pierwszy to podzial na uczelnie prywatne i publiczne, czyli panstwowe. Te ostatnie moga byc stanowe albo lokalne (powiatowe). Moga byc tez uczelnie miejskie, jak CUNY, czyli Miejski Uniwersytet Nowego Jorku (City University of New York).
Glowna roznica miedzy szkolami publicznymi i prywatnymi to wysokosc czesnego (prywatne sa srednio ponad 4-krotnie drozsze niz publiczne) oraz preferencje cenowe dla mieszkancow danego stanu na uczelniach publicznych (czesto studenci spoza stanu placa 2-krotnie wiecej; na uczelniach prywatnych natomiast jest jedna zazwyczaj stawka czesnego).
Jesli chodzi o jakosc nauczania zarowno wsrod publicznych, jak i prywatnych uczelni, mamy szeroki wachlarz mozliwosci. Sa publiczne uniwersytety nalezace do scislej czolowki amerykanskich uczelni, np. Berkeley w Kalifornii. Sa tez i przecietne - na przyklad CUNY. Podobnie jest z uczelniami prywatnymi.
Sam status - prywatna czy publiczna uczelnia - niewiele mowi o jakosci nauczania i o prestizu, jakim sie cieszy dana szkola. Jednakze warto podkreslic, ze wsrod najlepszych 50 uniwersytetow w USA jest tylko 15 uczelni publicznych, podczas gdy w czwartej lidze uniwersyteckiej na 55 szkol tylko 9 jest prywatnych*.
College, uniwersytet, kampus
Trzy i pol tysiaca amerykanskich uczelni to 4-letnie college i uniwersytety. College to uczelnia, ktora nadaje stopnie naukowe do bakalarza wlacznie (B.A. lub B.Sc.)**. Uniwersytet zas ma prawo nadawac wszystkie stopnie naukowe: bakalarza, magistra i doktora. W praktyce granica jest troche bardziej plynna.
Wiele uczelni, ktore powstaly jako college, z czasem zaczelo nadawac magisteria i doktoraty, ale ze wzgledu na tradycje utrzymalo oryginalna nazwe.
Slowo "college" ma tez inne znaczenie, pochodzace jeszcze z Anglii: moze rowniez oznaczac szkole w ramach wiekszego uniwersytetu. I tak jak na Oxfordzie mamy rozne college, kazdy z wlasnymi zwyczajami i tradycjami, podobnie i na CUNY jest kilkanascie osobnych szkol, kazda o innej nazwie, specjalizacji, kadrze profesorskiej i poziomie nauczania.
Niektore uniwersytety maja wiele oddzialow, tak zwanych kampusow. Jest to wlasciwie okreslenie miasteczka uniwersyteckiego: miejsca, w ktorym skupione sa budynki dydaktyczne i socjalne (stolowka, kluby studenckie), biblioteka uniwersytecka i zazwyczaj akademiki.
Typowy college, np. w Nowej Anglii, ma jeden kampus, na ktorym skupia sie cale zycie akademickie i spoleczne uczelni. Ale sa tez uczelnie (glownie publiczne), ktore usytuowane sa w kilku miejscach.
Rutgers, stanowy uniwersytet New Jersey, ma na przyklad glowny kampus w New Brunswick, ale poza tym ma tez w Newarku i Camden. SUNY - stanowy uniwersytet nowojorski - ma 64 kampusy (wlacznie z community college).
Kampusy duzych uczelni publicznych pelnia de facto role odrebnych college1ow. Najczesciej wykladaja na nich rozni profesorowie, inny jest poziom nauczania (i przyjetych studentow). Czasem kampusy roznia sie tez profilem nauczania. Dlatego warto zwracac uwage nie tylko na renome calego uniwersytetu, ale i poszczegolnych college1ow lub kampusow.
Na przyklad na CUNY Baruch College, uwazany za najlepszy i najbardziej selektywny, moze spokojnie konkurowac z wieloma prywatnymi uczelniami. Ale inny college CUNY - College of Staten Island, wedlug "US News & World Report", nalezy do najmniej selektywnych szkol wyzszych.
Podobnie jest na SUNY, ktorego cztery kampusy - Binghamton, Stony Brook, Buffalo oraz College of Environmental Science and Forestry - w rankingu "US News" znajduja sie w drugiej lidze uniwersytetow o znaczeniu ogolnokrajowym. Ale juz na przyklad SUNY-Oneonta jest dopiero w trzeciej lidze uczelni regionalnych.
Uniwersytety a uczelnie specjalistyczne
Wiekszosc uczelni amerykanskich jest bardziej wielostronna niz uczelnie polskie. Ale sa tez uczelnie profilowane, na przyklad Juilliard na Manhattanie (szkola muzyczna) czy Pratt Institute na Brooklynie (uczelnia artystyczna). Choc wiele normalnych uniwersytetow oferuje kierunki muzyczne czy artystyczne, czesc potencjalnych studentow woli isc na uczelnie, ktore specjalizuja sie tylko w ich wymarzonym przedmiocie.
Wieksze uniwersytety czesto maja specjalistyczne szkoly. Nowojorska Columbia ma trzy college'e dla studentow na studiach bakalarskich: Columbia College (CC) - podstawowy college, School of Engineering and Applied Science (SEAS) - dla inzynierow i studentow nauk scislych oraz School of General Studies (GS) - dla "niestandardowych", najczesciej starszych, studentow. Ponadto Columbia ma osobna szkole dla magistrantow i doktorantow na kierunkach akademickich (Graduate School of Arts and Sciences) oraz wiele szkol profesjonalnych: biznesu, medycyny, stomatologii, pielegniarstwa, prawa, dziennikarstwa, architektury, sztuk pieknych czy stosunkow miedzynarodowych i administracji publicznej.
Kazda z tych odrebnych szkol ma swoje wladze, osobne wymagania i osobne fundusze. Doktorant na ekonomii niekoniecznie zostalby przyjety do szkoly biznesu. Kazda z tych szkol, a nawet poszczegolne wydzialy na studiach doktoranckich, oceniane sa tez w osobnych kategoriach. Przy skladaniu podania na studia warto wiec zwrocic uwage nie tylko na ogolna renome uniwersytetu, ale takze na ranking szkoly i wydzialu, ktore nas interesuja***.
Organizacja roku akademickiego
Najbardziej popularny w USA jest podzial roku akademickiego na semestry, czyli polrocza. Semestr jesienny zaczyna sie zazwyczaj po Labor Day (pierwszy poniedzialek wrzesnia), a konczy przed Bozym Narodzeniem. Ostatnie dwa tygodnie semestru - reading period - to okres przygotowan przed sesja, juz bez normalnych zajec, oraz egzaminy (w wiekszosci pisemne, a nie ustne, jak w Polsce).
Semestr wiosenny zaczyna sie zazwyczaj w trzecim lub czwartym tygodniu stycznia i trwa do polowy maja (znow niektore szkoly moga zaczynac i konczyc nieco pozniej). Widac wiec, ze semestr jesienny trwa okolo 13-14 tygodni, a wiosenny 15-16 (semestr wiosenny zwykle przerywany jest jednotygodniowymi feriami).
Nie wszystkie szkoly uzywaja systemu semestralnego. Niektore dziela rok akademicki na trzy czesci (trymestry - trimesters), a niektore na cztery (kwartaly - quarters). Jest to bardziej popularne w srodkowych i zachodnich stanach.
System ocen i kredyty
Wiekszosc amerykanskich uczelni uzywa skali A-F, gdzie mniej wiecej odpowiednikami polskich ocen sa A-5, B-4, C-3, D-2, F-1. Polski celujacy, czyli 6, to tutejsze A+. Niektore uniwersytety praktycznie zarzucily zwyczaj stawiania D (choc zdarzaja sie jeszcze i szkoly stawiajace E). F, czyli fail, to brak zaliczenia. Podobnie jak w Polsce, amerykanscy wykladowcy uzywaja tez plusow i minusow. Na niektorych uczelniach mozna wybrac opcje oceny "zaliczenie/ brak zaliczenia" (pass/fail). Najczesciej uczelnie ograniczaja jednak liczbe przedmiotow, ktore student moze w ten sposob zaliczyc.
Zdecydowana wiekszosc uczelni do nadania stopnia naukowego wymaga zaliczenia okreslonej liczby kredytow. Kredyt to mniej wiecej odpowiednik jednej godziny wykladowej w tygodniu przez jeden semestr. Typowy przedmiot to 3 lub 4 kredyty (3-4 godziny wykladowe w tygodniu). 12 kredytow uwazane jest za odpowiednik pelnego wymiaru godzin (full-time student). W praktyce, aby w cztery lata uzyskac stopien bakalarza, studenci nieraz musza zdobywac po okolo 15 kredytow na semestr. Oznacza to zaliczenie 4 lub 5 przedmiotow.
Waznym miernikiem jakosci pracy studenta jest srednia ocen, czyli GPA (grade point average). Wysoka srednia liczy sie przy skladaniu podan o stypendia, przy staraniu sie o przyjecie do pracy czy na dalsze studia. Oceny literowe przeklada sie na liczby (A=4, B=3 itd., plusy i minusy to zazwyczaj jedna trzecia stopnia). GPA oblicza sie wyciagajac srednia wazona z ocen (pomnozonych przez liczbe kredytow). Doskonala srednia to 4.0 (poniewaz niektore szkoly licza A+ jako 4.33, zdarza sie i wyzsza). Wiele fundacji stypendialnych uwaza srednie 3.0 i powyzej za warte zainteresowania. Natomiast zejscie ponizej GPA 2.0 czesto laczy sie z zawieszeniem w prawach studenta (academic probation).
Tylko systematycznosc
W Polsce system egzaminacyjny na uczelniach wyzszych jest niejednorodny, dajacy profesorom niemal absolutna wladze nad studentami i czesto zachecajacy do "zakuwania" materialu z calego semestru na tydzien przed egzaminem. Zwlaszcza na kierunkach humanistycznych duza role odgrywaja egzaminy ustne.
W Stanach student musi sie uczyc caly semestr. Niemal z kazdego przedmiotu sa dwie sesje egzaminacyjne: srodkowosemestralna (mid-term) oraz koncowa (final exam). Egzaminy sa pisemne, czasem zdarzaja sie nawet egzaminy pisane w domu (take-home exams), gdzie student otrzymuje pytania oraz jeden lub dwa dni na ich opracowanie. Niektorzy profesorowie pozwalaja na korzystanie z podrecznikow na egzaminie pisemnym (jest to tzw. open book exam). Dodatkowo w ocenie koncowej studenta brane sa pod uwage zadania domowe (zazwyczaj cotygodniowe), praca semestralna lub projekt (samodzielne opracowanie jakiegos tematu) oraz udzial w zajeciach i cwiczeniach. Przykladowy rozklad wag w ocenie koncowej to 20% egzamin srodkowosemestralny, 40% koncowy, 20% praca semestralna/ projekt oraz po 10% zadania domowe i aktywnosc na zajeciach. Jak widac, dla polskiego studenta jednym z najwiekszych wyzwan w amerykanskim systemie szkolnictwa wyzszego jest koniecznosc systematycznej pracy.
* Wg rankingu "US News & World Report" (kategoria: uniwersytety o znaczeniu ogolnokrajowym, przyznajace stopnie doktora).
** W USA jest tez wiele lokalnych szkol powiatowych - community colleges. Sa to najczesciej dwuletnie uczelnie nadajace stopien Associate, ktore obok 'normalnych' przedmiotow uniwersyteckich, przeznaczonych dla osob kontynuujacych nastepnie nauke na college1u czteroletnim, oferuja rowniez zazwyczaj szeroki wachlarz kursow zawodowych (np. obsluga turystyki, obsluga komputera, kurs technika telekomunikacji itp.).
*** Rankingi takie co rok publikuje n.p. "US News & World Report" i powinny byc dostepne w wiekszych ksiegarniach i bibliotekach publicznych. Mozna je tez przejrzec na stronie sieciowej "US News", www.usnews.com (niestety, dostep do rankingow na sieci jest platny).
Katarzyna S. Kowalska jest absolwentka Brown University i Columbia University, gdzie ukonczyla studia doktoranckie. W latach 1996-2000 byla sekretarzem Organizacji Studentow Polskich w Nowym Jorku.