Wybrane artykuły Nowego Dziennika
Koncert The Cracow Klezmer Band w Nowym Jorku
Klezmer znow czaruje swiat
Uchwycili w muzyce cos niezwyklego. Cos, co nie pozwala tych dzwiekow wypuscic z pamieci. Stworzyli polaczenie starej muzyki klezmerskiej, cyganskiej pasji, balkanskiej ludycznosci i wspolczesnego jazzu. Zespol The Cracow Klezmer Band juz za kilka dni wyda nowa plyte i wystapi na koncercie w Nowym Jorku.
Spotkali sie w 1997 roku, w Krakowie, na Kazimierzu... Wszyscy sa po tamtejszej Akademii Muzycznej, wszyscy przed trzydziestka, wszyscy zafascynowani zagubionym na chwile swiatem muzyki klezmerskiej, ktora zwracaja nam w nowoczesnym duchu.
Jaroslaw Bester - akordeon, Jaroslaw Tyrala - skrzypce, Oleg Dyyak - akordeon, klarnet, instrumenty perkusyjne, Wojciech Front - kontrabas: we czterech stworzyli The Cracow Klezmer Band (CKB), zespol, w ktorego utworach gatunki muzyczne, mimo swej odmiennosci, nagle sie przenikaja, odnajduja po latach, zazebiaja i uzupelniaja, jak nigdy dotad. CKB uchwycil cos niezwyklego, cos, co nie pozwala tej muzyki zapomniec - odurzajace polaczenie starej muzyki klezmerskiej, cyganskiej pasji Tarafa de Haidouksa, muzyki balkanskiej, klasycznej, folkowej i wspolczesnego jazzu. Jest w niej tez cos z elegancji i pasji Argentynczyka Astora Piazzolli. Laczac to, co swojskie, wschodnioeuropejskie, pochodzace z dawnego Heimatu, z elementami uniwersalnymi, miedzynarodowymi, muzyka CKB splata sie w cos porazajacego, placzliwego, niepokojacego, ale i ekstatycznego zarazem, dusznego... czemu nawet najbardziej przypadkowy sluchacz da sie uwiesc. Jak mowi lider grupy Jarek Bester, "nasza muzyka ma szczegolna wrazliwosc, klimat; to swego rodzaju modlenie sie przez muzyke". I rzeczywiscie uwodza od pierwszych dzwiekow, kusza, czaruja - jak kaprysna kobieta - lapczywie chcac sprobowac wszystkiego, wszystko zagarniajac, tworzac swoisty archetyp muzyki we wspolczesnej oprawie.
Najpierw tradycja, potem eksperyment
Zaczeli od adaptacji zydowskich motywow ludowych. Wtedy wystepowala z nimi rowniez wokalistka spiewajaca piesni w jidysz. Szybko sie jednak zorientowali, ze bazujac tylko na tradycji, nie moga sie rozwinac. "Przeszlismy swego rodzaju transformacje - wspomina Jarek Bester. - Jako muzycy nie do konca czulismy sie dobrze w samym klezmerze. Po trzech latach istnienia zaczelismy szukac innych elementow, innej estetyki".
Muzyke klezmerska uczynili jednak punktem wyjscia, podstawa, ktora promieniuje na inne gatunki muzyczne, przyciaga watki muzyczne ze wszystkich miejsc, gdzie kultura zydowska byla obecna, ale i na gatunki, ktore sa podobne do muzyki klezmerskiej poprzez swoja ludycznosc, hedonizm i tesknote zarazem - nuty folkowe, ukrainskie (notabene Oleg Dyyak jest Ukraincem), balkanskie, arabskie czy argentynskie tango nuevo Astora Piazzolli. Dlatego ich utwory rzadko siegaja do tych tradycyjnych piesni zydowskich, sa co najwyzej eksperymentem, impresja na ich temat. Wiekszosc to oryginalne kompozycje Jaroslawa Bestera, lidera zespolu. Stad CKB nie jest z pewnoscia typowym zespolem klezmerskim. Mocno nawiazuje do swietnych tradycji zydowskich, ale raczej czerpie z nich inspiracje, niz je kopiuje.
"To jest nowe spojrzenie na muzyke zydowska. Dzisiaj w muzyce klezmerskiej odchodzi sie od tradycji. My tez probujemy siegnac po nowe srodki wyrazu, oczywiscie przy zachowaniu duszy tej muzyki, bo staramy sie odnosic do jej strony duchowej wlasnie, do tego, co bylo dla Zydow swietoscia. Dlatego pojawiaja sie czasem w naszej muzyce zaspiewy synagogalne" - twierdzi Bester. Klezmerskiego ducha z pewnoscia w utworach CKB nie brakuje, jest jednak dla muzykow bardziej nuta, tesknota, postawa niz konkretna ludowa, jazgotliwa forma weselnej zabawy, ktorej kiedys klezmer sluzyl.
Zaspiew w modzie
Oszalamiajaca kariera CKB nie tylko w Polsce, ale i za granica wiele ma wspolnego z odrodzeniem fascynacji kultura zydowska, zwlaszcza wsrod ludzi mlodych. Sila klezmerskiego renesansu powoduje, ze wiele grup zaczelo wykorzystywac motywy muzyki zydowskiej, jednak zaden nie przetwarza ich w tak tworczy sposob jak CKB. Oczywiscie echa synagogalnego zaspiewu wciaz sa wazne i slyszalne. W koncu zespol powstal i tworzy w Krakowie, najwiekszym i ostatnio odradzajacym sie bastionie kultury zydowskiej w Polsce oraz siedzibie odbywajacego sie co roku jednego z najwazniejszych festiwali kultury zydowskiej na swiecie, przywracajacego siedem wiekow tetniacego zyciem Kazimierza, ktory po wojnie stal sie niestety symbolem zydowskiej nieobecnosci. To wlasnie dzieki Festiwalowi Kultury Zydowskiej The Cracow Klezmer Band powstal i przez jakis czas gral tylko na jego potrzeby. Oczywiscie poza muzyka czlonkow CKB fascynuja tez inne aspekty kultury zydowskiej. Jak stwierdzil Jaroslaw Bester: "Zeby grac muzyke, trzeba sie interesowac kultura, z ktorej ta muzyka wyrasta. Kazda muzyka ma swoje korzenie i zeby ja grac, trzeba znac tradycje, ktora za nia stoi". Skad to zainteresowanie muzyka klezmerska? "W tej muzyce odnajduje samego siebie - mowi lider zespolu. - A przede wszystkim pozwala mi ona na improwizacje, czysta ekspresje".
"Trzeba tez pamietac, ze muzyka zydowska przezywa teraz prawdziwe odrodzenie, zwlaszcza nurt radykalnej muzyki zydowskiej" - mowi Monika Fabijanska z nowojorskiego Instytutu Kultury Polskiej, ktory uczestniczy w promocji grupy w Nowym Jorku. CKB doskonale wpisuje sie w ow "radykalny" nurt. Bester okresla go jako "nowe spojrzenie na muzyke zydowska, ktora odchodzi od tradycji i probuje siegnac po nowe srodki wyrazu, zachowujac jednak ducha muzyki klezmerskiej".
Z Kazimierza do Nowego Jorku
Promocja "radykalnej muzyki zydowskiej" od dawna zajmuje sie John Zorn, jeden z najbardziej charyzmatycznych wspolczesnych muzykow jazzowych, wlasciciel wytworni Tzadik. Dla niewtajemniczonych - Tzadik to dla nowojorskich Zydow swego rodzaju wyrocznia, wychwytujaca i promujaca tylko to, co jest warte zainteresowania we wspolczesnej muzyce zydowskiej, zarowno tradycyjnej i stricte religijnej, jak i nowoczesnej. Kiedy wiosna 2000 roku zespol dzieki pomocy Instytutu Kultury Polskiej goscil w Nowym Jorku, nie tylko zagral w najlepszych tutejszych klubach, takich jak Knitting Factory czy Tonic; muzycy mieli takze sposobnosc spotkac sie na scenie z Johnem Zornem, ktory muzyka artystow byl autentycznie zauroczony. "Nawet nie liczylismy na to, ze zwroci na nas uwage. A jednak sie udalo" - wspomina Jarek.
Zorn nie tylko sie zakochal w CKB, ale postanowil natychmiast wydac ich debiutancka plyte "De Profundis". I to jeszcze w 2000 roku. Kolejna plyta "Worriors" ukazala sie w 2001 roku nakladem tej samej firmy. Teraz czekamy na trzeci album "Bereshit" ("Na poczatku"), ktory oficjalnie zostanie wydany 7 pazdziernika 2003 roku. Jak powiedzial o nowej plycie sam John Zorn: "To najnowsza plyta jednego z najwazniejszych zespolow obecnego renesansu muzyki zydowskiej. Laczac tradycje i nowoczesnosc z pelna pasji wirtuozeria, The Cracow Klezmer Band prezentuje najbardziej oszalamiajaca odmiane nowej muzyki zydowskiej tworzonej wspolczesnie. Na 'Bereshit' - najwspanialszej jak dotad plycie zespolu - szczegolna uwage zwraca ekscytujaca wokalistka [gosc specjalny: Grazyna Auguscik - przyp. red.] oraz mroczny, swobodny formalnie utwor o stworzeniu swiata". Wydawane przez Tzadik w cyklu "Radykalna kultura zydowska" albumy CKB wypadaja doskonale wsrod innych plyt i nawet trudny, przyzwyczajony do smialych rozwiazan muzycznych odbiorca nowojorski nie rozczaruje sie nimi. Zorn spodziewa sie, ze bedzie to kolejny sukces tej niezwyklej formacji, ktora cieszy sie popularnoscia w USA, tu bowiem, jak stwierdzil Jarek Bester, "jest wiecej odbiorcow takiej muzyki, choc jest tez ona znana w Polsce milosnikom muzyki alternatywnej". CKB juz wzieli udzial w wielu imprezach i festiwalach, miedzy innymi w wielu festiwalach kultury zydowskiej w Krakowie, Pradze, Finlandii, Folk Fiescie w Zabkowicach Slaskich, Migration Music Festival w Tajpej i Kaohsiung na Tajwanie, w Stanach Zjednoczonych wystapili w klubach Knitting Factory, Makor i Tonic w Nowym Jorku, na uniwersytecie w Rochester i na World Music Festival w Chicago.
Teraz wystapia w znanym z nowoczesnego, odwaznego programu Merkin Concert Hall. Wraz z nowojorska szkola tanca Battery Dance Company pracuja tez nad projektem, ktory w sposob nowatorski bedzie laczyl taniec wspolczesny z muzyka klezmerska. n
The Cracow Klezmer Band wystapi 9 pazdziernika o 8 wieczorem w Merkin Concert Hall, 129 West 67 Street (pomiedzy Broadwayem i Amsterdam Avenue). Bilety w cenie 25 dolarow mozna zamowic pod numerem telefonu (212) 501-3330 lub na stronie internetowej www.kaufman-center.org. Muzycy zaprezentuja i beda podpisywac swoja nowa plyte "Bereshit".
Ostatnia modyfikacja: Fri Oct 3 23:06:19 2003