IZABELA JOANNA BOZEK
Listy przewiazane
splowiala wstazeczka
W ciagu ostatniego dziesieciolecia rozkwitla nieslychanie
wsrod polskich aktorow moda na pamietniki, wspomnienia, opowiesci
o minionych czasach. Mozna powiedziec, ze kto zyw, chwytal
za pioro, by podzielic sie szczegolami swojego zycia artystycznego
i nie tylko. Spragnieni opowiesci z zycia celebrities czytelnicy
wykupywali na pniu cale naklady biografii odslaniajacych kulisy
prywatnych zyciorysow, a ich autorzy czesto dawali popisy
niedyskrecji, nielojalnosci i nieelegancji, informujac detalicznie
o zakulisowych sprawach tego, co dzieje sie w tzw. sferach
artystycznych.
Tymczasem mniej czesto znaczy wiecej i dowodem na to jest wspomnieniowa ksiazka Beaty Tyszkiewicz, tytulem Nie wszystko na sprzedaz odwolujaca sie do filmu Andrzeja Wajdy. Aktorka opowiada o swoim zyciu niekoniecznie chronologicznie; nie prowadzi czytelnika od jednego wydarzenia do drugiego, tak jak nastepowaly one po sobie w czasie. Raczej wyjmuje z glebokiej szuflady wydarzenia, ukladajac je interesujaca i wielokolorowa mozaike, zatacza kola. Opowiadajac o doroslym zyciu, nagle powraca do wspomnien z dziecinstwa; z tego pozornego nieladu wynurza sie postac Damy.
Zycie nie szczedzilo Beacie Tyszkiewicz ciezkich chwil, jej biografia pelna jest momentow trudnych, glodnych i chlodnych, rozterek osobistych, zawodowych, emocjonalnych. Wychowywana jedynie przez matke, bo ojciec pozostal po wojnie w Anglii, razem z bratem odbywala wedrowki po powojennym Dolnym Slasku, uczyla sie przez jakis czas w liceum w Szymanowie, by zatrzymac sie na chwile w warszawskim akademiku "Dziekanka". Panienka z bardzo dobrego domu, pozbawiona przez wojne szczesliwego dostatniego dziecinstwa, wczesnie nauczona radzenia sobie i nienarzekania, za pierwsza gaze filmowa kupila w komisie uzywane radio Tesla. Na wymarzony sweterek trzeba bylo oszczedzac rok, a zaprzyjaznieni panstwo Blikle dozywiali niedojadajaca studentke szkoly teatralnej.
Potem przyszly role filmowe, jedna po drugiej ciekawsze, wymagajace coraz wiekszej pracy i wysilku artystycznego. Uroda, talent aktorski, klasa zlozyly sie na niezwykla osobowosc, rozpoznawalna i doceniana nie tylko w Polsce, ale takze daleko poza jej granicami. Zabawnym i niezwykle interesujacym epizodem zycia artystycznego Beaty Tyszkiewcz stal sie 18-miesieczny pobyt w Indiach, gdzie zagrala w historycznym filmie kostiumowym, ktorego... nigdy nie obejrzala. Dlugotrwaly pobyt w Bombaju dostarczyl jej niezapomnianych wrazen, stal sie tez niepowtarzalna okazja do przezycia doswiadczen na styku odmiennych kultur. Ciekawe byloby zobaczyc aktorke o tak niezwyklym dla Indii typie urody w otoczeniu ciemnolicych hinduskich ksiazat.
Na kartach ksiazki pojawiaja sie dziesiatki nazwisk: pisarzy, aktorow, rezyserow, artystow, matematykow i filozofow. Od dziecka mala Beata obcowala z ludzmi, ktorzy zapisali sie w historii kultury i nauki. Pobudzalo to jej wyobraznie, ksztaltowalo osobowosc, pozwalalo oddychac atmosfera czegos szczegolnego. Ale byli w jej otoczeniu rowniez ludzie zwyczajni, jak niemiecka niania na Dolnym Slasku albo hinduscy sluzacy - ci wspominani sa takze z serdecznoscia i zyczliwoscia. I to jest wlasciwie dominujaca cecha ksiazki Nie wszystko na sprzedaz: zyczliwosc i serdecznosc. Nie ma wsrod tych wspomnien ani jednego zlego, zlosliwego czy nieprzyjemnego slowa o drugim czlowieku. Iluz z nas stac na to, by tylko dobrze mowic o innych? Ale to sie tlumaczy zdaniami konczacymi jeden z rozdzialow: "Zawsze przestrzegalam zasady, by nigdy nie spedzac nawet pieciu minut z ludzmi, ktorzy nie chca byc ze mna. Dobrze tez pamietam przestroge mojej Mamy, by nie przebywac z ludzmi, ktorzy psuja nam charakter, wyzwalajac nasza agresje. Takie znajomosci sa destrukcyjne, oslabiaja, nic w zamian nie dajac".
W ksiazce Beaty Tyszkiewicz ludzie zajmuja poczesne miejsce, aktorka kresli swoj portret nie wprost, ale poprzez cieple konterfekty innych. Opisujac innych, pokazuje nam siebie: madra, odwazna, ciekawa swiata osobe gotowa na wyzwania, otwarta na nowe, ktore niesie los. Odnosi sie wrazenie, ze zadne jej spotkanie, nawet najkrotsze, nawet najbardziej blahe nie przeszlo niezauwazone, niezapamietane.
Tak jak czule i z sympatia pisze Tyszkiewicz o ludziach, tak z atencja kresli obrazy miejsc, w ktorych przebywala, i przedmiotow, ktore jej towarzyszyly. Pamiec o szczegolach, kolorach, zapachach, ksztaltach, fakturze tkanin jest zaleta tej ksiazki, jednym z wielu jej atutow, barwnym dodatkiem do opisu zycia. A jeszcze w charakterze przyprawy na marginesach ksiazki czytelnik znajdzie dawno zapomniane przepisy kulinarne - ot taki chocby na fiolki w cukrze. A ktoz z nas wie dzis, ze dawniej smazylo sie fiolki jak konfiture?
Nie wszystko na sprzedaz Beaty Tyszkiewicz jest jak zbior drogich pamiatek, listow przewiazanych splowiala wstazeczka. Zadnych plotek, zadnych przypuszczen, zadnych spekulacji; wiele anegdot opowiedzianych z humorem, z dystansem do samej siebie. Duzo milosci i ciepla. Dyskrecja, powsciagliwosc, rezerwa - czysta elegancja, jak na Dame przystalo.
-----------------------
Beata Tyszkiewicz, Nie wszystko na sprzedaz.
Inscenizacja - Zofia Turowska. Studio Marka Lebkowskiego,
Warszawa 2003, s. 239, cena 20 dol. plus 6,50 dol. w przypadku
zamowienia z wysylka (do nabycia w Ksiegarni Nowego Dziennika).
|
