|
|
 |
Jest jednym z najslynniejszych kosciolow na swiecie, symbolem Barcelony rozpoznawalnym w kazdym zakatku swiata i dowodem geniuszu jego tworcy, Antonio Gaudiego - El Temple de La Sagrada Familia - kosciol pod wezwaniem Swietej Rodziny. Jego strzeliste wieze dominuja nad miastem. Najwyzsza ma 170 metrow wysokosci. Budowe Sagrady rozpoczeto w 1882 roku. Rok pozniej Antonio Gaudi zostal mianowany jej naczelnym architektem. Kosciol stal sie jego pasja i obsesja. Poswiecil mu 43 lata zycia. La Sagrada Familia nigdy nie zostala dokonczona. Jej konstrukcja i rozbudowa trwa do dzis. Antonio Placid Gaudi y Cornet urodzil sie w 1852 roku w Reus, katalonskim miasteczku niedaleko Tarragony. Jego ojciec byl kotlarzem wyrabiajacym miedziane naczynia do destylacji alkoholu. Antonio, juz jako chlopiec, cierpial na reumatyzm. Rzadko bawil sie z rowiesnikami i czesto opuszczal lekcje. Pasjonowala go przyroda. Godzinami mogl przygladac sie roslinom, zwierzetom i mineralom. Kiedy mial 11 lat, ojciec zapisal go do Collegi de les Escoles Pies. Zachowane dokumenty i swiadectwa dowodza, iz byl jednym z lepszych uczniow, zwlaszcza z geometrii i rysunkow. Byl redaktorem gazetki szkolnej i czesto projektowal scenografie do przedstawien w szkolnym teatrzyku. W roku 1869 wyjechal do Barcelony z zamiarem studiowania architektury. Po zaliczeniu kilku przedmiotow w Wyzszej Szkole Nauk Scislych zostal przyjety do prestizowej Escuela Tecnica Superior de Arquitectura. Nauka trwala ponad cztery lata. Gaudi uczeszczal tez na zajecia z filozofii, historii, ekonomii i estetyki, gdyz jak mawial, style architektoniczne nie zaleza wylacznie od zmyslu estetycznego, ale takze od atmosfery spoleczno-politycznej. Co ciekawe, na uczelni nie wyroznial sie szczegolnym talentem. Najlepsze oceny otrzymywal za projektowanie budynkow i ich elementow. Kiedy jeden z profesorow polecil studentom zaprojektowanie bramy cmentarnej, Gaudi naszkicowal karawan i kilka smutnych postaci. Profesor nie zaliczyl mu projektu, bo nie bylo w nim bramy, ale rysunek wywarl na nim ogromne wrazenie, choc nie byl pewny, czy ma do czynienia z szalencem czy z geniuszem. Antonio Gaudi uzyskal tytul architekta w 1878 r., choc jak zwierzyl sie swemu przyjacielowi Llorencowi Matamala, za architekta uwazal sie od lat. W dorosle zycie wchodzil w epoce art nouveau, zwanej w Hiszpanii modernismo. Inspirowaly go ksiazki o sredniowieczu, zwlaszcza o sztuce gotyckiej, budowle islamskie i publikacje przyrodnicze. Pozostawal pod silnym wplywem Johna Ruskina, Williama Morrisa i francuskiego architekta Viollet-le-Duca. Juz na studiach znany byl z wybuchowego charakteru, z trudem nawiazywal przyjaznie i nigdy sie nie ozenil. Nie zalowal pieniedzy na drogie, modne stroje i do przesady dbal o wyglad. Ale prawdziwa zmora byly dla niego... buty. Nie pasowala mu zadna nowa para, dlatego nosil je najpierw jego starszy brat. Znal doskonale hiszpanski, ale do pracownikow zawsze zwracal sie w swoim ojczystym jezyku katalonskim, nawet jesli trzeba bylo szukac tlumacza. Pod koniec XIX wieku w Katalonii odzyly nastroje nacjonalistyczne. Zadano powrotu katalonskich instytucji, a klasa srednia i arystokracja zaczely poslugiwac sie jezykiem katalonskim. Podczas gdy w Hiszpanii panowala stagnacja kulturalna, Barcelona, bogata, dynamiczna i nowoczesna, zadziwiala swiat awangardowymi osiagnieciami modernistow. Gaudi calym sercem popieral nacjonalistyczny ruch Katalonii. Wiele zaprojektowanych przez niego budynkow zdobia bedace symbolem Katalonii tarcze z czterema paskami i postacie sw. Jerzego - patrona prowincji. Pierwszym projektem Gaudiego byla niewielka fabryka Cooperativa Mataronense. Niestety, zrealizowano go polowicznie, gdyz okazal sie zbyt nowatorski i kosztowny. Ten sam projekt zyskal spore uznanie na wystawie swiatowej w Paryzu. Tam wlasnie Gaudi poznal Eusebiego Guella, ktory zostal jego najlepszym przyjacielem i najhojniejszym patronem. Po powrocie do Barcelony Gaudi dekorowal miejskie budynki, kreslil projekty dla Guelli i wspolpracowal z Joanem Martorellem, ktory nadzorowal budowe Sagrady. W 1883 r. stanowisko naczelnego architekta kosciola zaproponowano 31-letniemu Antonio. Bylo to niezwykle trudne wyzwanie, ktore pochlonelo go bez reszty. Ale nie jedyne... W tym samym roku wytworca plytek ceramicznych Manuel Vicens zlecil Gaudiemu budowe domu. Powstala wspaniala budowla Casa Vicens zdobiona wielokolorowa ceramika. Dzielem Gaudiego byl takze palac biskupi w Astorgii i pawilon firmy Transatlantica na wystawie swiatowej w Barcelonie. Architekt, rozrywany wrecz przez prywatnych klientow, nigdy nie zostal w pelni doceniony przez wladze Barcelony. Tylko raz otrzymal zamowienie na projekt lamp na Placa Reial i Placa de Palau. Tylko raz jego budynek - Casa Calvet, najmniej oryginalny ze wszystkich - uznany zostal za Budynek Roku. Byl rok 1900 i Gaudi pracowal juz nad nowym pomyslem. Parc Guell mial byc osiedlem dla najzamozniejszych barcelonczykow, z 60 rezydencjami wokol ogromnego parku. W efekcie powstalo jedynie kilka budynkow, ale sam park uznano za arcydzielo. Podczas budowy alejek i sciezek nie wycieto ani jednego drzewa, zachowujac naturalny krajobraz. Parkowe lawki i groty ozdobiono kawalkami rozbitych plytek ceramicznych ulozonych w fantastyczne, basniowe wzory. W 1904 r. Josep Batllo zwrocil sie do Gaudiego z prosba o przebudowe budynku przy Passeig de Gracia. Tym razem mistrz zaszokowal wszystkich. Stworzyl jedyna w swoim rodzaju klatke schodowa o nierownych, falujacych ksztaltach przypominajacych szkielet morskiego potwora, pokoje o asymetrycznych, witrazowych oknach, wewnetrzne patio wylozone mozaika i zewnetrzne balkony, ktore widziane z ulicy zdaja sie falowac w powietrzu. Wkrotce na tej samej ulicy stanal rownie fantastyczny budynek o oplywowych ksztaltach. Jego wlascicielem byl Pere Mila, czlonek hiszpanskiego parlamentu. Wladze miasta kilkakrotnie probowaly przerwac prace, ale Gaudi skutecznie ignorowal ich grozby. Budowe Casa Mila zakonczyl w 1910 r. Nazywano ten dom hangarem Zeppelina i wielkanocna babka. Zartowano, iz powstal w wyniku trzesienia ziemi. Mieszkancy Barcelony szybko przyzwyczaili sie do modernistycznych koncepcji, gorzej bywalo z nowymi przybyszami. Mieszkaniec Granady, ktory przeniosl sie do Barcelony i zakupil dom modernista, wywiesil na froncie napis: "Wlasciciel nie odpowiada za wyglad fasady". W 1910 r. francuski premier Clemenceau, ktory na kilka dni zatrzymal sie w miescie, stwierdzil ze zgroza: "Cos strasznego! Tutaj buduje sie domy dla dinozaurow i smokow!". W tym samym czasie w paryskim Grand Palais otwarto wystawe prac i projektow Gaudiego zorganizowana przez Eusebiego Guella. Rok pozniej pokazano je na wystawie architektonicznej w Madrycie. Zainteresowali sie nimi amerykanscy inwestorzy, proponujac Gaudiemu budowe hotelu w Nowym Jorku, ale schorowany mistrz wyjechal na odpoczynek do Puigcerda w Pirenejach. Od tego momentu caly swoj czas i energie poswiecil Sagradzie. W 1925 r. sprzedal mieszkanie i zamieszkal w malym studio na placu budowy. Lata spedzone przy budowie swiatyni spowodowaly, ze stal sie jeszcze bardziej religijny. Uwierzyl, iz jest architektem odpowiedzialnym tylko wobec Boga, "najwiekszego budowniczego" - jak nazywal Stworce. El Temple de la Sagrada Familia byla pomyslem katalonskiego ksiegarza Josepa Marii Bocabelli. Bocabella byl zalozycielem Towarzystwa im. Swietego Jozefa, ktorego celem bylo odnowienie wiary katolickiej zagrozonej przez liberalizm, demokracje i wszelki postep. Kosciol mial byc miejscem, w ktorym dekadencka i liberalna Barcelona moglaby odkupic swoje grzechy. W 1872 r. pobozny Bocabella udal sie z pielgrzymka do Rzymu. W drodze powrotnej zatrzymal sie w Loreto, gdzie zobaczyl przepiekny kosciol. Postanowil wybudowac jego replike w Barcelonie. Zakupil ziemie na obrzezach Barcelony i rozpoczal poszukiwania architekta. Z pomoca przyszedl Francisco del Villar, ktory zaproponowal plan neogotyckiego kosciola z trzema nawami. Projekt obiecal wykonac za darmo. Szybko jednak doszlo do nieporozumien miedzy Villarem a nadzorca budowy Juanem Martorellem. Del Villar znacznie przekroczyl budzet, a na dodatek zazadal wynagrodzenia. Kiedy zostal zwolniony, jego miejsce zajal Antoni Gaudi. Gaudi zmienil pierwotny plan budowli. Zgodnie z jego wizja kosciol mial powstac na bazie krzyza. Nad krypta stanal glowny oltarz, wokol niego siedem kaplic, a w kazdej z nich figury Swietej Rodziny. Pragnal stworzyc kosciol na miare XX wieku, bedacy polaczeniem jego architektonicznego geniuszu ze zlozonym systemem symboli i wizualnym objasnieniem tajemnic wiary. Zaprojektowal trzy fasady przedstawiajace narodziny, smierc i zmartwychwstanie Chrystusa z osiemnastoma wiezami symbolizujacymi dwunastu apostolow, czterech ewangelistow, Matke Boska i Jezusa. Strzeliste wieze o nieregularnych, spiralnych ksztaltach, ozdobione sa misterna mozaika z weneckiego szkla, plytek ceramicznych i kolorowych kamieni. Na kazdej z nich widnieja napisy: Hosanna i Excelsis. Wszystkie uwienczone sa krzyzami. Kiedys zapytano Gaudiego, po co ozdobil koscielne iglice tak pieknymi ornamentami. Przeciez z dolu i tak ich nikt nie dojrzy. "Zobacza je anioly" - odparl mistrz. Projektujac wieze, zainspirowal sie swieta gora Katalonii - Montserratem. Na wiezach planowal zainstalowac system dzwonow poruszanych sila wiatru. Gaudi zdolal dokonczyc jedynie neogotycka krypte, czesc apsydy i niezwykla fasade Narodzenia Chrystusa po stronie wschodniej, wyjatkowo naturalistyczna w swym wystroju. Widnieja na niej naturalnej wielkosci postacie, ponad sto gatunkow roslin i zwierzat, a nawet chmury - wszystko starannie wykute w kamieniu. Sagrada jest swiatynia odkupienia. Gaudi wierzyl, ze Barcelona musi odpokutowac za swe antyklerykalne i antyreligijne wystepki. Nad fasada wznosi sie zielony cyprys - oznaka czystosci. Siedza na nim biale golebie symbolizujace pokoj. Podczas budowy swiatyni Gaudi nie korzystal ze szczegolowych planow, nie uzywal deski kreslarskiej. Szkice kreslil w pospiechu, spontanicznie. Czesto zmienial zamiary, doprowadzajac do szalu swych wspolpracownikow, budowniczych i rzemieslnikow. Obserwujac nature i jej ksztalty, probowal nasladowac ja w swej pracy. "Linia prosta nalezy do czlowieka, a falista - do Boga. Linie proste nie istnieja w naturze" - mawial. Pracujac przy budowie swiatyni dal upust swej niezwyklej wyobrazni. Kosciol ma 95 metrow dlugosci i 60 metrow szerokosci. Otoczony jest kruzgankami. Moze pomiescic 13 tysiecy osob. O trudnym do okreslenia stylu Gaudiego mowiono: "pelen pasji, dziki i poetyczny do granic szalenstwa". Cala struktura Sagrady opiera sie na pochylych kolumnach, ktore u gory, przy sklepieniu rozwidlaja sie niczym konary drzew, stwarzajac wrazenie gestego lasu. 7 czerwca 1926 roku, jak kazdego dnia, Antonio Gaudi wyszedl ze swego studia, by pomodlic sie w pobliskim kosciele sw. Filipa Neri. Najwyrazniej zagubiony w myslach, wpadl pod uliczny tramwaj. Poniewaz juz od dluzszego czasu nie zwracal uwagi na swoj wyglad zewnetrzny, nikt nie rozpoznal w nim slynnego architekta. Barcelonscy taksowkarze odmowili zabrania rannego do szpitala (za co pozniej zostali ukarani). Nieprzytomny Gaudi znalazl sie w lecznicy dla ubogich. Tam odnalazl go diakon Sagrady. Antonio Gaudi zmarl trzy dni pozniej. Pochowano go w krypcie kosciola, ktoremu poswiecil 43 lata. Wyglaszajac mowe pogrzebowa, przyjaciel i wspolpracownik Gaudiego nazwal go "najgenialniejszym ze wszystkich architektow i najbardziej katalonskim ze wszystkich Katalonczykow". Zgodnie z ostatnia wola mistrza Sagrada Familia oswietlana jest w nocy, a jasnosc przebijajaca przez jej mury symbolizuje slowa Chrystusa: "Jestem swiatlem tego swiata". Po smierci Gaudiego nie przerwano budowy. Ale w 1936 r. podczas wojny domowej splonela czesc krypty i studio Gaudiego, w ktorym przechowywano jego notatki i projekty. Prace wznowiono w roku 1952, korzystajac z zachowanych fotografii, rysunkow i makiet. W ciagu 22 lat dokonczono fasade Pasji i Smierci oraz cztery wieze po stronie zachodniej. Gaudi naszkicowal fasade Pasji podczas pobytu w Pirenejach, kiedy ciezko chory zmagal sie ze smiercia. Na jego rysunku najbardziej szokuje atrium, ktore sklada sie z licznych kolumn przypominajacych kosci ludzkie. Fasada przedstawia ostatnie dni Chrystusa. Jej budowe rozpoczeto w latach 50. Tworca Pasji, rzezbiarz Josep Subirachs, przylaczyl sie do ekipy w 1987 r. Nigdy nie zamierzal nasladowac Gaudiego, tworzac wlasne wizerunki i postacie. Na monumentalnym portalu umiescil sceny Ostatniej Wieczerzy, ukrzyzowania i zlozenia Chrystusa do grobu. Pod koniec lat 80. zorganizowano przed Sagrada liczne demonstracje. Domagano sie zaprzestania wszelkich prac i usuniecia wspolczesnych rzezb Subirachsa. Rozbudowa Sagrady wzbudza wiele emocji. Walter Gropius nazwal ja niegdys "cudem technicznej perfekcji", a Louis Sullivan, nauczyciel Franka Lloyda Wrighta, okreslil mianem "ducha wyrytego w kamieniu". Juz w latach 50. slynny szwajcarski architekt Le Corbusier proponowal, by swiatynie przeslonic szklem i nadac jej funkcjonalny charakter. Znawcy sztuki twierdza, iz nowe dekoracje i materialy (beton zamiast piaskowca) sa o wiele gorsze od oryginalnych. Inni sa zdania, ze z powodu braku szczegolowych planow szkielet kosciola powinien pozostac niedokonczony - jako swiadectwo geniuszu Gaudiego. Glowny architekt Jordi Bonet uwaza, iz dokonczenie budowy jest jego swietym obowiazkiem. Jak w sredniowieczu, prace budowlane potrwaja co najmniej 20 lat. Rektor Sagrady Lluis Bonet Armengol walczy w Rzymie o beatyfikacje mistrza. Wierzy, ze znajda sie dowody, ktore przekonaja papieza. W koncu, jak twierdzi: "Gaudi byl architektem samego Boga". komentarze, opinie, sugestie - kliknij tu aby wysłać e-mail |
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
