Przegląd Polski 9 września 2005

• "Moją ojczyzną jest język". Z Ewą Lipską rozmawia Bożena U. Zaremba
• Pomiędzy iluzją a rzeczywistością. Z Krzysztofem Wodiczką, artystą multimedialnym, rozmawia Ewa Kara
• "Wratislavia Cantans" po raz czterdziesty. Z dyrektor generalną Lidią Geringer d'Oedenberg rozmawia Elżbieta Sitek
• Żabką przez Atlantyk - Marek Kusiba

Pomiędzy iluzją
a rzeczywistością

Z Krzysztofem Wodiczką, artystą multimedialnym, rozmawia Ewa Kara

Ewa Kara: - Pańska twórczość znajduje się na pograniczu różnych sztuk. Czy Pańskie społeczno-polityczne ingerencje można nazwać współczesną formą architektury?

Krzysztof Wodiczko: - To też jest możliwe. W latach 70. ub. wieku interpretowana semiologicznie architektura miała być związkiem pomiędzy zmieniającymi się wydarzeniami a stałymi stabilnymi formami. W zasadzie można powiedzieć, że wświetlanie w architekturę jest kontynuacją architektury, dodaniem jej życia. Dzięki projekcjom ma ona możliwość reagowania na zmienność świata. W tym sensie można zobaczyć moje prace jako przyczynek do architektury jako stałej struktury, która ciągle reaguje na zmiany. Architektura jest otwarta, jest tłem, ale wtłacza się w naszą nieświadomość, konstruując i określając nas samych. W zasadzie podkłada się pod tego rodzaju prace. Przecież i tak my wszyscy w swojej wyobraźni bez przerwy wświetlamy w nią różne rzeczy. Ponieważ projekcja jest efemerycznym wydarzeniem, nie zagrażam jej, nie zakuwam ją w jakieś funkcje czy narrację. Jestem częścią szerokiej tradycji, czy to poetyckiej, czy dziennikarskiej, filmowej. Okazuje się, że mogę być nazwany wszystkim: fotografem, rzeźbiarzem, architektem, performancerem, archiwistą, artystą publicznym, dekonstruktywistą, projektantem...

- Nam jednak daleko jest do ludzi renesansu.

- Technologię i media widzę raczej w kategoriach Brechta, który zdecydowanie je popierał, jak i Benjamina, który w nich dostrzegał możliwości kreacji czegoś nowego i autentycznego. Nie widzę w tym żadnego diabła, przeciwnika humanizmu, ale jestem przeciwnikiem jej płytkich entuzjastów, którzy w mechanicznym fakcie istnienia technologii widzą wielkie szanse. Trudno mi oddzielić technikę od programu etyczno-społecznego. Nie widzę w ogóle powodu, by je oddzielać. Technologia powinna łączyć jedno i drugie. Jeśli logos (wiedza) jest połączona z techne, a techne w tradycji antycznej obejmowało wiele rzeczy, to technologia współczesna powinna być wynikiem połączenia różnych dziedzin.

- W rzeczywistości będzie to projekcja na dwóch narożnych ścianach, co będzie sprawiało wrażenie jakby galeria znajdowała się w budynku na rogu ulicy i miała przeszklone ściany o wysokości prawie 4 metrów. Natomiast wyświetlane sceny widoczne w oknach będą działy się jakby po drugiej stronie tego muru-ściany galerii. Takie budynki z laminowanymi oknami o mlecznych szybach spotyka się w Chelsea. Na ogół większość okien jest właśnie taka, by światło wpadało, ale żeby nie było widać tego, co się dzieje wewnątrz. Lecz tutaj nie wiadomo, czy chodzi o to, żeby nie było widać tego, co jest w galerii, czy żeby galeria nie widziała tego, co jest na zewnątrz.

- Raz na jakiś czas chcę coś zrobić dla publiczności w galeriach. Nie wszyscy mają możliwość zobaczenia moich projekcji publicznych w różnych miastach na całym świecie, więc od czasu do czasu warto im dać szansę zbliżenia się do mojej pracy. Logicznie ma to pewien sens, ale artystycznie nie jest to takie proste. Wnętrze galerii niewiele mówi o swojej historii. Jako dzieło architektoniczne, estetyczne, jak również jako dzieło polityczne ma niewiele do zakomunikowania, wręcz stara się być niewidoczne, jest tylko tłem dla wystawianych prac. W związku z tym musiałem wymyślić nie tylko samą projekcję, ale musiałem również wświetlić w ściany galerii coś w rodzaju architektury. W tym wypadku są to właśnie iluzje okien. Metaforycznie interesuje mnie przebicie muru pomiędzy wnętrzem a zewnętrzem, pomiędzy stroną artystyczną a społeczną, a także przebicie muru świadomości czy nieświadomości, wyjście poza zaklęty świat sztuki i kultury artystycznej czy też poza zaklęty świat liberalnego dystansu ludzi. Projekcja także ujawnia istnienie ściany.

- Pokazuję świat, o który codziennie ocieramy się na ulicy, ale nic o nim nie wiemy. Postaciami scenicznymi i zarazem aktorami oraz autorami scenariusza projekcji są ludzie, którym grozi deportacja lub zostali oskarżeni o wykroczenia na podstawie koloru skóry czy arabsko brzmiącego nazwiska. Pomimo że są obywatelami amerykańskimi, znajdują się na granicy pomiędzy wolnością a wyrzuceniem i mają niewielką szansę na powrót do społeczeństwa. To świat, o którym nie chcemy wiedzieć, o którym się nie mówi, a jeśli nawet, to w mglisty sposób. To wszystko jest właśnie mgliste jak te szyby okienne, ale przez tę mgłę przebija się głos tych ludzi...

- Przemilczana jest rzeczywista liczba i sytuacja aresztowanych emigrantów w tym kraju; obraz tragedii ludzkiej i społecznego spustoszenia spowodowanego tzw. Aktem Patriotycznym.

Wróćmy jednak do kwestii procesu przygotowań moich prac. Wymagają one około roku lub dwóch lat przygotowań. Czas jest potrzebny na to, by stworzyć zaufanie pośród tych, którzy boją się mówić, pokazywać, ujawniać. W efekcie to oni są współtwórcami projektu. To jest ich scena, którą stworzyłem dla nich - aktorów i postaci scenicznych, uczestników dramatu, którym jest ich życie. Sam temat nie jest aż taki nowy, wyjątkowy czy dziwny, tylko my żyjemy w pewnej iluzji stworzonej przez CBS czy CNN. Jednak środowisko artystyczne w Chelsea wciąż unika tego tematu, więc dla świata sztuki jest to specjalny projekt. Zależy mi także na tych, którzy przychodzą każdego weekendu do galerii na wystawy, bo poprzez tego rodzaju pracę będzie im łatwiej przybliżyć się do tych ludzi po drugiej stronie.

Projekcja jest świadectwem czasu historycznego, w jakim żyjemy. To bardzo dziwny moment w historii, który przypomina mi koniec lat 60. i wczesne lata 70. w Polsce. Tutaj podobnie tworzy się specjalne prawodawstwo, a praktyczny dostęp do praw nie jest równy. Polacy mają szczęście, że są uznani za sprzymierzeńców w wojnie przeciwko terroryzmowi. Ale trzeba pamiętać, że jeśli emigrantów zaczyna się w ten sposób traktować, to jednak zawsze istnieje możliwość, że to się zmieni. A poza tym powinniśmy czuć sympatię czy solidarność w stosunku do innych emigrantów, bo więcej nas łączy, niż dzieli. Czy nazywam się Krzysztof czy Mohammed, przeszliśmy przez podobne sytuacje i musieliśmy podobną cenę zapłacić za to, żeby cieszyć się krajem, który mieni się krajem wolności i praw.

- Sytuacja w Warszawie jest, jak w każdym społeczeństwie, nierówna. O równość trzeba walczyć, gdyż tak samo jak wolność, nie jest, a nawet nie może być zagwarantowana. Szczególnie problem kobiet jest ciągle w impasie, choć teraz mówi się dosyć dużo na temat ich sytuacji. Oczami kobiet, podobnie jak oczami dzieci, osób starszych czy bezrobotnych można zobaczyć więcej problemów w Polsce. Jakby ktoś chciał mnie nazwać feministą, to bym się nie obraził, raczej czułbym się uhonorowany, ale to nie znaczy, że jestem wyłącznie feministą. Niewykluczone, że w projekcji warszawskiej pojawią się również mężczyźni. W tej chwili jestem opóźniony w przygotowaniach do projekcji w Warszawie. Jeśli nie będę zadowolony ze stopnia przygotowań, mogę ją nawet odwołać, ponieważ istnieje niebezpieczeństwo trywializacji całego programu.

- W Bazylei chcę się skupić na emigrantach szukających azylu. Chciałbym, by ta bezsilna podspołeczność mogła opanować budynek tamtejszego muzeum. A jeśli chodzi o Kansas City, to najbardziej interesuje mnie miejscowy pomnik Wolności, który jest monumentem weteranów wojen. Patrząc nań, zastanawiam się, co znaczy taki pomnik dzisiaj i jaki jest wymiar wolności dla współczesnego człowieka? Natomiast nie wiem, co będzie z projekcją w Sztokholmie, bo zostało bardzo mało czasu. Organizatorzy zwrócili się do mnie zbyt późno, nie zdając sobie sprawy, ile czasu i wysiłku wymaga przygotowanie projekcji. Przypuszczalnie zmylił ich uproszczony obraz moich prac rozpowszechniany przez prasę artystyczną. Zamieszczane tam zdjęcia z projekcji nie ukazują całej pracy, jedynie są obrazem samego spektaklu, który jest koniecznym, ale niewystarczającym elementem moich interwencji.

- Niestety, bardzo niewiele...

----------------------------------------

Krzysztof Wodiczko jest również jednym z bohaterów tegorocznej, trzeciej już serii PBS zatytułowanej Sztuka w XXI wieku (Art: 21 - Art in the Twenty-First Century). Tym razem dokument prezentuje 18 artystów, których sztuka wychodzi poza muzea czy galerie. Film walczy z romantycznym mitem artysty jako samotnego geniusza i pozwala artystom bezpośrednio wypowiadać się o swojej sztuce.
Filmy będą wyświetlane w 4 kolejne piątki od 16 września do 7 października o godz.10 wieczorem na kanale PBS (13).

komentarze, opinie, sugestie - kliknij tutaj aby wysłać e-mail