Nowojorskie królestwo teatru

Broadway to słynny na cały świat zespół kilkudziesięciu teatrów w Nowym Jorku w dzielnicy Midtown w okręgu Manhattan, znajdujących się wzdłuż ulicy Broadway. Wraz z londyńskim West Endem, Broadway jest traktowany jako wiodący ośrodek sztuki teatralnej świata anglojęzycznego.

***

Broadway jest jedną z najpopularniejszych nowojorskich atrakcji turystycznych, a jego roczne przychody przekraczają kwotę 1 miliarda dolarów. Warto od razu wspomnieć, że teatr broadwayowski musi mieć minimum 500 miejsc siedzących na widowni.

Ćwierć tysiąca lat historii

Pierwszy teatr na Broadwayu powstał około 1750 roku, kiedy aktorzy Walter Murray i Thomas Kean stworzyli teatr na Nassau Street na 280 krzeseł. Wystawiano tam dramaty Shakespeare’a oraz opery balladowe, jak „Opera żebracza”.

Wojna o niepodległość Stanów Zjednoczonych wstrzymała działalność teatrów aż do 1798 r., kiedy to otwarto Park Theatre (obecnie Park Row). Kolejny, Bowery Theatre otwarto w 1826 r. W tamtych czasach Dominowały specyficznie amerykańskie formy rozrywkowe jak blackface czy przedstawienia minstreli.

Po roku 1840, P.T. Barnum stworzył na dolnym Manhattanie kompleks rozrywkowy, Niblo’s Garden na 3000 miejsc.

Początki musicalu

Brytyjska aktorka Lydia Thompson przybyła do Stanów w 1868 r. wraz z niewielką trupą „British Blondes” podbijając Nowy Jork burleską wiktoriańską. Tournée zaplanowane na 6 miesięcy trwało… 6 lat.

Ze względu na rosnące koszty wynajmu, około 1850 roku centrum teatralne Nowego Jorku zaczęło się przesuwać do Midtown. W kolejnych dekadach zaczęły powstawać pierwsze przedstawienia noszące cechy musicalu, pierwszym dłużej granym (50 przedstawień) był w 1857 r. utwór „The Elves”. Laura Keene w „muzycznej burlesce” „Seven Sisters” (1860 r.) pobiła ten rekord 253 wykonaniami.

Za pierwsze dzieło, które przypomina współczesny musical (układy taneczne i utwory muzyczne posuwające akcję do przodu) jest uznawany „The Black Crook”, który miał premierę 12 września 1866 r.. Pomimo długości spektaklu (pięć i pół godziny) przedstawienie pobiło ówczesny rekord dając 474 spektakle.

Pojawienie się w XX wieku nowego medium, filmu początkowo nie stanowiło zagrożenia dla sceny, zwłaszcza że na początku były nieme i czarno-białe. Niemniej od końca lat dwudziestych, zwłaszcza po pojawieniu się pierwszego filmu dźwiękowego „The Jazz Singer” (który notabene był także pierwszym filmem muzycznym) zaczęto obawiać się wypierania spektakli muzycznych. Zaczęły dominować lekkie, music-hallowe przedstawienia ignorujące wątek, dając okazje do popisów wokalnych i tanecznych.

Podczas II wojny światowej jednym z wiodących tematów sztuk stał się nazizm w Europie (i brak zaangażowania Ameryki w wojnę). Największym sukcesem tamtych czasów była jednak stricte amerykańska „Oklahoma!” Rodgersa i Hammersteina (z 1943 r.) która doczekała się 2212 wystawień.

Zapaść i odrodzenie

Po II wojnie światowej do lat sześćdziesiątych trwał okres rozwoju, niemniej były już widoczne pierwsze symptomy zamierania branży. Pod koniec lat sześćdziesiątych wpływ rewolucji obyczajowej i zmiana preferencji widzów były już widoczne. Liczba premier i teatrów zaczęła spadać, przykładowo – w sezonie 1950/1951 odnotowano 94 premiery, w sezonie 1969/1970 tylko 59 produkcji (z czego 15 było powtórzeniami), liczba teatrów z ok. 80 (w latach dwudziestych) spadła do 36 w siedemdziesiątych.

W latach 80. dzięki transferom z West Endu (dzieł i twórców) zaczęło powtórnie rosnąć zainteresowanie musicalem. Duży udział w tym miała odważna polityka brytyjskiego producenta, Camerona Mackintosha. Dzieła takie jak: „Evita”, „Koty”, „Les Misérables” czy „Upiór w operze” biły kolejne rekordy przedstawień.

Na przełomie tysiącleci rozpoczął się nowy trend. Do tej pory ekranizowano najsłynniejsze musicale. Teraz wystąpiła tendencja odwrotna – musicale zaczęły być adaptowane z hitów filmowych (jak „Król lew”, „Zakonnica w przebraniu”, „Rocky the Musical” czy „Rodzina Addamsów”) lub będące fabularyzowanymi składankami utworów znanych wykonawców (jak „Mamma Mia!” z muzyką ABBY, czy „We Will Rock You” grupy Queen).

Autor: Oprac. KR

Autor zdjęć: CC