Sto lat Mostu Benjamina Franklina w Filadelfii

Aby uczcić setną zbudowania rocznicę Mostu Benjamina Franklina w Filadelfii, zorganizowano uroczyste obchody. 11 lipca most został zamknięty dla ruchu samochodowego i otwarty dla pieszych. Wśród publiczności byli członkowie różnych organizacji polonijnych, którzy nieśli flagi polskie i amerykańskie.

***

Ralph Modjeski (Rudolf Modrzejewski, 1861–1940) był synem aktorki Heleny Modrzejewskiej, gwiazdy polskiego teatru. W 1876 roku wraz z grupą artystów i intelektualistów z Polski, między którymi był przyszły laureat Nagrody Nobla Henryk Sienkiewicz, przeprowadziła się ona do Anaheim w Kalifornii, aby założyć „komunę artystyczną”. Nie poszło jej łatwo, ponieważ jej towarzysze nie byli skłonni do pracy na farmie. Kiedy skończyły się pieniądze, spróbowała swoich sił na scenie w San Francisco i dzięki wytrwałości, wrodzonemu talentowi i pomocy ze strony bohatera wojny secesyjnej, generała Włodzimierza Krzyżanowskiego, odniosła wielki sukces w Stanach Zjednoczonych i na arenie międzynarodowej. Matka i syn przyjęli nazwisko Modjeski po uzyskaniu obywatelstwa amerykańskiego.

Ralph, który był również wybitnym pianistą, został jednym z przodujących budowniczych mostów w Ameryce, kształcąc się w słynnej paryskiej szkole inżynierii lądowej École des Ponts et Chaussees. Kiedy składał aplikację w 1880 roku na studia, było tylko 25 miejsc dla nowych studentów. Zajął 27. miejsce na egzaminie wstępnym. Po roku intensywnej nauki został przyjęty, a w 1885 roku ukończył studia jako przodujący w swojej klasie. Następnie odbył staż u George’a Morisona, jednego z pionierów inżynierii mostowej w Ameryce. Z Frank Mastersem założył firmę Modjeski and Masters, która zbudowała wiele mostów w Stanach Zjednoczonych.

W rejonie Filadelfii zbudował most Benjamina Franklina, most Tacony-Palmyra oraz dwa mosty na ciągu alei Henry Avenue. Do jego innych ważnych projektów należały most Thebes w Thebes w stanie Illinois; most San Francisco-Oakland Bay i most im. Huey P. Long’a w Nowym Orleanie. W trakcie swojej długiej kariery wprowadził wiele udoskonaleń w projektowaniu długich stalowych mostów kratownicowych i wiszących i był jednym z pierwszych inżynierów w USA, którzy budowali duże konstrukcje żelbetowe.

Za swoją pracę otrzymał wiele nagród, w tym Medal Franklina Instytutu Franklina (1922), Medal Johna Fritza (1930) oraz Nagrodę Waszyngtona (1931) przyznaną za wkład w rozwój transportu dzięki wybitnym umiejętnościom i odwadze w budowie i projektowaniu mostów. Założona przez niego firma nadal projektuje i buduje mosty, podtrzymując jego dziedzictwo.

Stuletni Most

Kiedy zbliżał się rok 1920, zarządcy miast Filadelfia w Pensylwanii i Camden w New Jersey, rozdzielonych rzeką Delaware, stanęli przed poważnym problemem. Wielkość handlu między dwoma stanami przekraczała możliwości obsługi tego przepływu przez promy. Most był potrzebny, ale aby połączyć centra obu miast, musiał być to most o niezwykłych, bezprecedensowych wymiarach. Uznano, że most ten będzie miał ogromny wpływ na rozwój społeczny, gospodarczy i kulturalny regionu.

Wtedy gubernatorzy stanów Pensylwania i New Jersey powołali Komisję Mostową, która ostatecznie wybrała Ralpha Modjeskiego na naczelnego inżyniera tego ogromnego projektu. Był on już wówczas uznanym budowniczym wielu stalowych mostów kratownicowych i wspornikowych w całych Stanach Zjednoczonych. W 1902 roku zweryfikował obliczenia dla Mostu Manhattan, mostu wiszącego nad East River w Nowym Jorku. Nowy most, który zaproponował, aby połączyć Filadelfię i Camden, miał być mostem wiszącym. Pod wieloma względami przesuwał granice ówczesnych możliwości inżynierii lądowej i wodnej dużych konstrukcji.

Modjeski zgromadził zespół inżynierów, w którego skład weszli dwaj wybitni inżynierowie mostowi tamtych czasów: George Webster i Laurence Ball. Pomagali im Clement E. Chase, Leon S. Moissef i Montgomery B. Case. Projekt, który ostatecznie zaakceptowano, opierał się na maksymie: forma podąża za funkcją. Odpowiedzialność za detale dekoracyjne powierzono Paulowi Phillipe’owi Cretowi, wybitnemu architektowi z Filadelfii. Zaprojektował on wspaniałe wieże o monumentalnej skali, nawiązujące do motywu egipskiego, obłożone granitem, wznoszące się nad zakotwiczeniami lin po obu stronach rzeki. W większości dekoracyjne, tworzą one wrażenie majestatu, gdy wjeżdża się na płytę mostu.

Prace rozpoczęły się w 1921 roku od zatopienia podwodnych kesonów, aby umożliwić położenie fundamentów pod dwie wysokie, stalowe wieże nośne. Modjeski przeniósł się do Filadelfii i założył swoją siedzibę w budynku Weidner naprzeciwko ratusza. Praktycznie codziennie przebywał na placu budowy, dokonując inspekcji. Gdy stalowe wieże wznosiły się ponad wody rzeki Delaware, dało się słyszeć krytykę. Niektórzy uważali, że osiem pasów ruchu (obecnie zredukowanych do siedmiu) to przesada. Artysta Joseph Pennell, który naszkicował most w trakcie budowy, nazwał go „najbrzydszym mostem świata”. Ogromny koszt tej inwestycji, 37 milionów dolarów w roku 1920, również był przedmiotem surowej krytyki.

Budowa jednak posuwała się naprzód. Modjeski i jego inżynierowie rozwiązywali wszystkie problemy techniczne, które pojawiały się po drodze. Przyczynił się on również do rozwiązania trudności związanych z finansowaniem budowy mostu i znalezieniem sprawiedliwego sposobu pobierania i podziału opłat. Opłata za przejazd w jedną stronę ostatecznie wyniosła 25 centów. Dzisiejsza opłata za przejazd w obie strony w wysokości 6 dolarów odpowiada około 32 centom z lat 20. XX wieku.

Prace nad mostem trwały 4 lata i zostały ukończone zgodnie z planem, a jego otwarcie nastąpiło 1 lipca 1926 roku, podczas obchodów 150-lecia istnienia Stanów Zjednoczonych. Cztery lata później, zgodnie z pierwotnym planem, do mostu dobudowano tory szybkiego transportu obsługiwanego przez Port Authority Transit Corporation (PATCO), łączącego Filadelfię w Pensylwanii z Lindenwold w regionie Camden w stanie New Jersey.

W tamtym czasie było to najdłuższe przęsło mostu wiszącego na świecie (1,750 stóp – 530 metrów między wieżami). W uroczystości otwarcia uczestniczyli gubernatorzy stanów New Jersey (A. Harry Moore), Pensylwanii (Gifford Pinchot) oraz prezydent Stanów Zjednoczonych Calvin Coolidge. Od tamtej pory most, pierwotnie nazywany mostem Filadelfia-Camden, stał się uwielbianym i natychmiast rozpoznawalnym lokalnym punktem orientacyjnym. Krytyka w przeszłości wydaje się dziś nietrafna.

Setne urodziny

Aby uczcić setną rocznicę zbudowania mostu, Zarząd Portu Rzeki Delaware (DRPA) postanowił zorganizować uroczyste obchody. 11 lipca, w godzinach 10:30-14:30, most został zamknięty dla ruchu samochodowego i otwarty dla pieszych. Po stronie Camden, New Jersey, przed budynkiem administracyjnym DRPA, ustawiono podium dla mówców. John T. Hanson, dyrektor generalny (CEO) DRPA, otworzył ceremonię. Następnie burmistrz Filadelfii Cherelle Parker i burmistrz Camden Vic Carstarphe uścisnęli sobie dłonie na scenie – symbolicznie łącząc dwa miasta po obu stronach rzeki Delaware. Każde z nich odniosło się do gospodarczego i społecznego znaczenia mostu dla swoich miast po obu stronach granicy stanu. Burmistrz Parker sprawiła, że tłum skandował: „Jeden most, jeden region, dwa miasta, zjednoczone w Ameryce!”.

Michael Britt, prezes i dyrektor generalny firmy inżynieryjno-budowlanej Modjeski and Masters, stwierdził, że „pomysłowość i dalekowzroczność” Ralpha Modjeskiego i jego zespołu miały trwały wpływ. „Most Beniamina Franklina został zaprojektowany z uwzględnieniem zrównoważonego podejścia do wytrzymałości, redundancji, adaptowalności i oczywiście estetyki” – powiedział Britt. „Stał się ikoną mostu tego regionu. Dzisiejsze potrzeby transportowe niewiele przypominają te sprzed wieku, a jednak most nadal bezpiecznie spełnia współczesne potrzeby transportowe”.

Wśród publiczności byli członkowie różnych organizacji polonijnych, w tym: Rady Polskich Inżynierów w Ameryce Północnej, Kongresu Polonii Amerykańskiej, Towarzystwa Dziedzictwa Polskiego w Filadelfii i innych. Nieśli flagi polskie i amerykańskie. Jeden z entuzjastów przyniósł plakat przedstawiający Modjeskiego i jego działalność w zakresie budowy mostów.

W południe członkowie Towarzystwa Dziedzictwa Polskiego wrócili przez most z powrotem do Filadelfii, aby złożyć wieniec pod dużymi, brązowymi tablicami pamiątkowymi znajdującymi się na placu przy zachodnim wjeździe na most. Wśród obecnych byli: prezes Polish Heritage Society Jewls Teneva Rogowska, Honorowy Konsul RP Deborah Majka, członkowie stowarzyszenia oraz liczna grupa widzów. Wieniec z biało-czerwonych kwiatów z napisem „Ambasada Polski oddaje hołd Ralphowi Modjeskiemu” został złożony w pobliżu miejsca, gdzie na tablicy widnieje nazwisko Modjeskiego jako Naczelnego Inżyniera.

Ceremonia została sfilmowana przez Matteo Iadonisiego z kanału 6 WPVI TV. Część raportu filmowego została wyemitowana o godzinie 18:00 w wiadomościach krajowych stacji ABC.

Po ceremonii członkowie organizacji polonijnych udali się do siedziby Ethical Society na placu Rittenhouse na przyjęcie i sympozjum gdzie podano pyszny bufet. Wydarzenie to zostało zorganizowane przez Radę Inżynierów Polskich w Ameryce Północnej, a przewodniczyły mu Alexandra Radlińska i Monika Sampanis.

Andrzej Nowak, prezes Rady Inżynierów Polskich w Ameryce Północnej, powitał gości. Mirosław Niedziński, pełniący funkcję prowadzącego, otworzył sesję, wspominając zmarłego zaledwie tydzień wcześniej dr. Janusza Romańskiego. Dr Romański był prezesem Polonia Technica, stowarzyszenia polskich inżynierów w Nowym Jorku, i oddanym działaczem polonijnym. 15 sierpnia, podczas zjazdu Amerykańskiej Rady Kultury Polskiej (ACPC) w Filadelfii, miał on odebrać Nagrodę za Wybitną Służbę. Jego pamięć uczczono minutą ciszy.

Wielu gości mówiło o różnych aspektach i znaczeniu mostu Benjamina Franklina oraz o wpływie Ralpha Modjeskiego na inżynierię mostową w Stanach Zjednoczonych i na świecie. Wśród prelegentów znaleźli się:

• Andrzej Nowak – prezes Rady Inżynierów Polskich w Ameryce Północnej

• Jan Płachta – inżynier budownictwa i autor książki „Artist in Concrete and Steel: Bridges of Ralph Modjeski” („Artysta w betonie i stali: Mosty Ralpha Modjeskiego”)

• Michael Britt (prezes), Tom Murphy (wiceprezes), Sylwia Stawska (inżynier) – reprezentujący firmę inżynieryjną Modjeski and Masters

• Krzysztof Jóźwik – rektor Politechniki Łódzkiej

• Adam Woźniak – prorektor Politechniki Warszawskiej

• Wojciech Franus – prorektor Politechniki Lubelskiej

• Maria Kaszyńska – prezes Polskiego Związku Inżynierów Budownictwa

• Vijay Kumar – dziekan Wydziału Inżynierii Uniwersytetu Pensylwanii

• Farshad Rajabipour – kierownik Katedry CEE Uniwersytetu Stanowego Pensylwanii

Ralph Modjeski Pattison, emerytowany prezes Pattison Engineering i prawnuk Ralpha Modjeskiego, przyjechał z Tucson w Arizonie, aby wziąć udział w obchodach na moście. Przywiózł piękne gipsowe popiersie Ralpha Modjeskiego i wręczył je Michaelowi Brittowi. Popiersie wykonała Felicia Benda, pierwsza żona Ralpha Modjeskiego, która była utalentowaną rzeźbiarką. Będzie ono teraz eksponowane w siedzibie Modjeski and Masters w Mechanicsburg niedaleko Harrisburga w Pensylwanii.

Dr Mark Maughmer z Penn State University mówił o udziale Kościuszki i Pułaskiego w amerykańskiej rewolucji.

Przyjęcie zakończyło się przyjacielską atmosferą, podczas której uczestnicy wymienili się poglądami na temat pracy Ralpha Modjeskiego. W wydarzeniu wzięło udział wielu studentów inżynierii z uniwersytetów filadelfijskich, w tym z Uniwersytetu Pensylwanii i Uniwersytetu Drexel. Wszyscy wyszli z nowym zrozumieniem i docenieniem mostu zbudowanego sto lat temu oraz człowieka, Ralpha Modjeskiego, który w latach 20. XX wieku był mistrzem technologii i zarządzania projektami, celebrytą wśród ludzi techniki, porównywalnym do Elona Muska, Steve’a Jobsa czy Billa Gatesa dzisiaj.

Więcej informacji o wydarzeniu na moście, wraz ze zdjęciami, można znaleźć na stronie internetowej Towarzystwa Dziedzictwa Polskiego w Filadelfii (Polish Heritage Society of Philadelphia):

https://www.poles.org/PHSP

Na tych samych stronach jest informacja o ostatnich osiągnięciach Towarzystwa oraz planach dotyczących Zjazdu ACPC, który odbędzie się w dniach 12-15 sierpnia 2026 r.

Autor: Peter Obst

Autor zdjęć: archiwum