Tadeusz Kościuszko i jego dom w Filadelfii

Jednym z najbardziej znanych i zasłużonych Polaków dla Stanów Zjednoczonych jest Tadeusz Kościuszko, który zaliczany jest do grona tzw. bohaterów obojga narodów – polskiego i amerykańskiego. Jest wiele miejsc, pomników, mostów, parków, a nawet szkół, którym patronuje. Natomiast w Filadelfii zachował się także dom, w którym mieszkał – obecnie jest to muzeum administrowane przez National Park Service.

***

Tadeusz Kościuszko jest jednym z najwybitniejszych bojowników o wolność Ameryki i Polski XVIII wieku. Urodził się 4 lutego 1746 roku w Mereczowszczyźnie na Polesiu. Wykształcenie zdobył w Warszawie i Paryżu, gdzie studiował inżynierię wojskową. Był jednym z pierwszych ochotników z zagranicy spieszących z pomocą amerykańskiej armii rewolucyjnej. Zmarł 15 października 1817 roku w Solurze, w Szwajcarii.

ŻYCIE I DZIAŁALNOŚĆ BOHATERA OBOJGA NARODÓW

W sierpniu 1776 roku 30-letni Tadeusz Kościuszko pojawił się w Filadelfii, oferując swoją pomoc amerykańskiej armii rewolucyjnej i tym samym rozpoczynając pełną poświęcenia służbę ideałom wolności, która trwała całe jego życie. Kilka tygodni po podpisaniu Deklaracji Niepodległości w Kongresie Kontynentalnym zwrócił się do jego przywódców z podaniem o włączenie go do czynnej służby w armii. Po kilku tygodniach, 18 października 1776 roku. Kongres Kontynentalny zatwierdził rezolucję, w której podkreślono, że: „Pan Tadeusz Kościuszko zostaje mianowany inżynierem w służbie Stanów Zjednoczonych w randze pułkownika, z pensją sześćdziesięciu dolarów miesięcznie”.

W ciągu następnych sześciu lat wykazał się wieloma czynami o dużym znaczeniu dla Rewolucji Amerykańskiej, z których dwa – fortyfikacja Saratogi i West Point – były niewątpliwie wybitnymi osiągnięciami. Opracowana przez niego strategia przyniosła Amerykanom zwycięstwo w bitwie pod Saratogą, stanowiącą przełomowy moment wojny. Drugim i prawdopodobnie najwybitniejszym osiągnięciem Tadeusza Kościuszki była obrona linii rzeki Hudson w West Point, gdzie wybudowano – według jego planów – fortecę, której Brytyjczycy nie zdołali zaatakować. W 1802 roku została ona przekształcona w Akademię Wojskową.

W 1780 roku Tadeusz Kościuszko otrzymał pozycję w Armii Południowej i do końca wojny służył w Kampanii Południowej pod wodzą generała Nataniela Greene’a. Swoją służbę dla Ameryki zakończył w 1783 roku. Wówczas za jego zasługi Kongres Kontynentalny specjalną rezolucją awansował do rangi generała brygady.

15 lipca 1784 roku Tadeusz Kościuszko powrócił do Polski, gdzie w 1794 roku – stanął na czele polskiego powstania narodowego przeciwko siłom carskiej Rosji okupującym Polskę. Wcześniej opracował Akt Insurekcji, dokument w znacznej mierze przypominający Amerykańską Deklarację Niepodległości. W trakcie walk został ciężko ranny i wzięty do niewoli, a później wywieziony do Rosji. W grudniu 1796 roku został zwolniony z rosyjskiego więzienia pod warunkiem, że nigdy nie powróci do Polski.

18 sierpnia 1797 roku ponownie pojawił się w Filadelfii, gdzie został powitany jako bohater. W ówczesnej stolicy Stanów Zjednoczonych Tadeusz Kościuszko mieszkał w wynajętym pokoju znajdującym się na pierwszym piętrze budynku na rogu Pine Street i South 3rd Street. Tam jednym z jego najczęstszych gości był ówczesny amerykański wiceprezydent Tomasz Jefferson, z którym bardzo się przyjaźnił.

5 maja 1798 roku Tadeusz Kościuszko powrócił do Europy i osiadł w Szwajcarii, gdzie pozostał do końca swojego życia.

FILADELFIJSKI DOM KOŚCIUSZKI

W miejscu, w którym mieszkał bohater obojga narodów obecnie mieści się Thaddeus Kosciuszko National Memorial. Jest to najmniejsze amerykańskie muzeum administrowane przez National Park Service – jego całkowita powierzchnia wynosi zaledwie 81 metrów kwadratowych (0,02 akra). Oficjalnie działa od 4 kwietnia 1976 roku, kiedy to odrestaurowany Dom Kościuszki został otwarty podczas ceremonii z udziałem władz miasta, stanu i urzędników federalnych.

Muzeum poświęcone bohaterowi dwóch narodów – Tadeuszowi Kościuszce – znajduje się w budynku, w którym mieszkał on w latach 1797-1798, podczas swojego ostatniego pobytu w Stanach Zjednoczonych. Thaddeus Kosciuszko National Memorial znajduje się w Filadelfii i mieści się przy 301 Pine Street. To właśnie tam polsko-amerykański bohater spotykał się z wieloma ważnymi osobami, liderami i politykami wśród, których byli m.in.: Thomas Jefferson, dr Benjamin Rush, architekt Benjamin Latrobe i wódz indiański Joseph Brant oraz wódz Mały Żółw z plemienia Miami.

Po jego wyjeździe do Europy – co miało miejsce w maju 1798 roku – dom, w którym mieszkał, został całkowicie zapomniany. Dopiero w 1960 roku, zaniedbany budynek, w dodatku znajdujący się w bardzo złym stanie technicznym, został odkryty przez polsko-amerykańskiego historyka Edwarda Pinkowskiego, który wiedząc o jego znaczeniu zarówno dla amerykańskiego jak i polskiego dziedzictwa uznał, że trzeba tę nieruchomość kupić i stworzyć w niej muzeum poświęcone Tadeuszowi Kościuszce. I tak też zrobił – nabył ten dom oraz zwrócił się do Komisji Historycznej stanu Pensylwania o postawienie na nim tablicy historycznej, która została osłonięta w 1967 roku. Z kolei 18 grudnia 1970 roku budynek został wpisany do narodowego rejestru miejsc o znaczeniu historycznym.

Przy uruchamianiu memoriału nie obyło się bez problemów administracyjnych. Niestety, w związku z przepisami miejskimi, które wymagały by budynki użytkowe miały dwie klatki schodowe Edward Pinkowski nie mógł otworzyć w nim muzeum z prawdziwego zdarzenia. Dlatego też dążąc do zrealizowania swojej idei zwrócił się z prośbą o pomoc do miejscowej Polonii. Zainteresowanie jego projektem wykazali Henry Wyszyński, prezes Kongresu Polonii Amerykańskiej na wschodnią Pensylwanię, i Edward Piszek, biznesmen i właściciel firmy Mrs. Paul’s Kitchens (słynącej z mrożonych wyrobów rybnych), który postanowił nabyć nieruchomość sąsiadującą z Domem Kościuszki i połączyć oba budynki w jedną całość. Ostatecznie pomiędzy polonijnymi działaczami doszło do porozumienia i Edward Piszek okupił także nieruchomość, którą wcześniej nabył Edward Pinkowski z zamiarem przekazania całości dla National Park Service na przyszłe muzeum Tadeusza Kościuszki.

Niestety początkowo National Park Service nie zaakceptował tego daru. W związku z tym obaj działacze postanowili przeprowadzić specjalną akcję i 26 stycznia 1972 roku w towarzystwie kilku innych działaczy spotkali się w Waszyngtonie z kongresową Podkomisją ds. Parków i Rekreacji. Dzięki odpowiedniemu wsparciu politycznemu, jakie mieli po swojej stronie, ostatecznie udało im się przeforsować włączenie obiektu pod nadzór National Park Service. Na szczęście był to czas 200. rocznicy istnienia Stanów Zjednoczonych, czyli tzw. bicentennial, podczas którego oczy całego kraju zwrócone były na wszelkie historyczne miejsca. Dlatego też był to bardzo dobry moment, żeby otworzyć tam muzeum poświęcone Tadeuszowi Kościuszce. Tak więc dzięki ofiarności i staraniom Edwarda Pinkowskiego oraz Edwarda Piszka powstał Thaddeus Kosciuszko National Memorial, a jego siedzibą stał się wyremontowany dzięki federalnym funduszom dom, w którym mieszkał polsko-amerykański bohater.

Muzeum zostało uroczyście otwarte 4 kwietnia 1976 roku i od tego czasu jest najmniejszą jednostką parkową, będącą pod opieką National Park Service. Na zewnątrz Domowi Kościuszki został przywrócony pierwotny wygląd z XVIII wieku. Z kolei jego wnętrze stanowi nowoczesne muzeum, które posiada wystawę pamiątek po Tadeuszu Kościuszce wraz z jego  odrestaurowaną sypialnią oraz portrety i przedmioty z czasów amerykańskiej rewolucji.

Autor: Wojtek Maślanka