Komisja Wenecka, organ doradczy Rady Europy, stwierdził w opublikowanej we wtorek opinii, że należy zagwarantować, aby „prezydent niezwłocznie odbierał ślubowanie od sędziów Trybunału Konstytucyjnego wybranych przez Sejm, nie roszcząc sobie prawa do kontroli procedury wyborczej”.

W opinii przyjętej w piątek podczas sesji plenarnej w Wenecji Komisja zaznaczyła, że konieczne jest „zapewnienie, by właściwe przepisy regulujące składanie ślubowania przez sędziów Trybunału Konstytucyjnego były stosowane zgodnie z ich ustawowym celem – tak, aby prezydent niezwłocznie odbierał ślubowanie od sędziów wybranych przez Sejm, nie roszcząc sobie prawa do kontroli procedury wyborczej”.

Komisja Wenecka zarekomendowała następnie, by – „w przypadku, gdy prezydent odmawia odebrania ślubowania od sędziego wybranego przez Sejm lub opóźnia to, uniemożliwiając w ten sposób ukończenie zwykłej procedury składania ślubowania – dopuszczono możliwość dopełnienia aktu ślubowania bez fizycznego udziału prezydenta, pod warunkiem zachowania jego istotnych elementów, w tym złożenia ślubowania w przepisanej formie, należytego zweryfikowania jego wykonania oraz skierowania i przekazania go prezydentowi”.

W ostatniej rekomendacji podkreślono, że konieczne – „w odniesieniu do innych nominacji sędziowskich – jest zapewnienie, by kandydaci, którym odmówiono powołania na stanowisko sędziego, korzystali ze skutecznych gwarancji chroniących przed arbitralnością, w tym z dostępu do kontroli sądowej, zdolnej do zweryfikowania niearbitralnego charakteru takich decyzji”.

W dokumencie zaznaczono również, że „w Polsce przede wszystkim ceremonialna funkcja składania ślubowania przed prezydentem nie pomniejsza instytucjonalnego znaczenia samego ślubowania. Jednocześnie, jak wskazano, „procedura składania ślubowania nie może być rozumiana ani stosowana w sposób, który wpływa na konstytucyjną kompetencję Sejmu do wyboru sędziów Trybunału Konstytucyjnego lub przyznaje prezydentowi rolę w tym wyborze, której Konstytucja mu nie powierza”.

„Stanie na straży skutecznego wykonywania tej kompetencji jest niezbędne dla zapewnienia prawidłowego składu i niezakłóconego funkcjonowania Trybunału Konstytucyjnego, co ma fundamentalne znaczenie dla praworządności. Rozważania te nabierają szczególnego znaczenia w Polsce, gdzie kwestie badane w niniejszej opinii pojawiają się na tle kryzysu konstytucyjnego wokół Trybunału Konstytucyjnego, który rozpoczął się w 2015 r.” – czytamy w opinii.

Na zakończenie Komisja Wenecka zapewniła, że pozostaje do dyspozycji w kwestii dalszej pomocy w tej sprawie.

Tematem opinii są przepisy dotyczące uprawnień prezydenta RP w zakresie składania ślubowań przez sędziów Trybunału Konstytucyjnego i innych powołań.

O wydanie opinii wnioskował Komitet Monitorujący PACE, czyli Komitet ds. Dotrzymywania Zobowiązań przez Państwa Członkowskie Rady Europy. Jest to jeden z najważniejszych stałych komitetów Zgromadzenia Parlamentarnego Rady Europy.

Komisja Wenecka, czyli Europejska Komisja na rzecz Demokracji przez Prawo, jest organem doradczym Rady Europy do spraw prawa konstytucyjnego, powołanym w 1990 r. Zajmuje się oceną zgodności rozwiązań prawnych z zasadami demokracji, praworządności i praw człowieka. Jej opinie nie są wiążące, ale często wpływają na działania instytucji europejskich.

Od 2016 r. organ ten wydał kilkanaście opinii dotyczących Polski, w tym reformy Trybunału Konstytucyjnego, a także Krajowej Rady Sądownictwa i Sądu Najwyższego.

Sylwia Wysocka (PAP)

sw/ rtt/ ktl/

Leśkiewicz dla PAP: opinia Komisji Weneckiej ws. sędziów TK nie ma żadnej mocy prawnej

Opinia Komisji Weneckiej ws. odebrania przez prezydenta Karola Nawrockiego ślubowania od sędziów Trybunału Konstytucyjnego wybranych przez Sejm nie ma żadnej mocy prawnej; źródłami prawa w Polsce są konstytucja i ustawy – powiedział we wtorek PAP rzecznik prezydenta Rafał Leśkiewicz.

Komisja Wenecka, organ doradczy Rady Europy, stwierdziła w swej opinii, że należy zagwarantować, aby „prezydent niezwłocznie odbierał ślubowanie od sędziów Trybunału Konstytucyjnego wybranych przez Sejm, nie roszcząc sobie prawa do kontroli procedury wyborczej”.

Zarekomendowała, by – „w przypadku, gdy prezydent odmawia odebrania ślubowania od sędziego wybranego przez Sejm lub opóźnia to (…) dopuszczono możliwość dopełnienia aktu ślubowania bez fizycznego udziału prezydenta, pod warunkiem zachowania jego istotnych elementów, w tym złożenia ślubowania w przepisanej formie, należytego zweryfikowania jego wykonania oraz skierowania i przekazania go prezydentowi”.

Na odebranie ślubowania czeka łącznie pięć osób wybranych w tej kadencji przez Sejm na sędziów Trybunału Konstytucyjnego. Są to wybrani w marcu: Krystian Markiewicz, Marcin Dziurda, Anna Korwin-Piotrowska, Maciej Taborowski i wybrany we wrześniu Maciej Berek.

– Opinia Komisji Weneckiej nie ma żadnej mocy prawnej, Komisja ma kompetencje wyłącznie o charakterze doradczym. Wydawane przez nią opinie nie są źródłem prawa w Polsce – są nimi konstytucja i ustawy, i to one wyznaczają zakres kompetencji oraz prerogatyw Prezydenta RP. Prezydent jest strażnikiem konstytucji, działa w oparciu o jej przepisy a także w ramach obowiązujących ustaw – powiedział Leśkiewicz, odnosząc się do opinii Komisji Weneckiej.

– I to są te akty prawne, na podstawie których prezydent dokonuje przyjęcia ślubowania od wybranych przez Sejm sędziów TK – zaznaczył Leśkiewicz.

Rzecznik prezydenta przypomniał, że w przypadku czwórki sędziów TK „mamy wniosek o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego w TK”, złożony na podstawie art. 189 konstytucji.

– Natomiast w przypadku pana Macieja Berka ruch jest po stronie samego zainteresowanego, który powinien przedłożyć dokumenty potwierdzające 10-letni okres praktyki zawodowej jako radca prawny. W tej sprawie nic się nie zmieniło. Opinia Komisji Weneckiej w żaden sposób nie unieważnia, nie zmienia ani nie wpływa na decyzje prezydenta, działanie parlamentu czy wyroki polskich sądów – oświadczył Leśkiewicz.

Pytany o sytuację pozostałych czterech sędziów, Leśkiewicz zaznaczył, że do czasu, gdy TK nie rozstrzygnie wniosku w ich sprawie, nie będzie żadnego ruchu prezydenta w kwestii ich ślubowania.

– Ta czwórka sędziów, o czym wcześniej mówił sam prezydent, niejako sama się wykluczyła z grona sędziów biorąc udział w szopce polityczno-medialnej, zorganizowanej przez marszałka Sejmu Włodzimierza Czarzastego w Sali Kolumnowej, składając ślubowania do kolumny sejmowej – powiedział.

Spór dotyczący odebrania ślubowania sędziów Trybunału Konstytucyjnego sięga początku kwietnia tego roku. 13 marca Sejm wybrał sześcioro nowych sędziów TK. Prezydent Karol Nawrocki zaprosił dwoje spośród wybranych wtedy na sędziów TK: Magdalenę Bentkowską i Dariusza Szostka i złożyli oni ślubowanie w jego obecności.

Cztery pozostałe osoby wybrane w marcu przez Sejm na sędziów TK nie zostały zaproszone przez prezydenta. Według przedstawicieli prezydenckiej kancelarii, podczas wyboru nowych sędziów TK doszło w Sejmie do błędów.

Sędziowie ci złożyli więc 9 kwietnia w sejmowej Sali Kolumnowej ślubowanie z formułą, że robią to „wobec prezydenta”. Potem przekazali pisemne roty ślubowań na biurze podawczym Kancelarii Prezydenta RP. Nie objęli jednak urzędów w TK; prezes Trybunału Bogdan Święczkowski oświadczył, iż wydarzenia w Sejmie z ich udziałem nie może uznać za ślubowanie „wobec prezydenta”. Sytuacja tych czworga sędziów pozostaje wciąż przedmiotem sporu.

Ponadto w czerwcu Sejm wybrał Sławomira Patyrę na sędziego TK – po zaproszeniu przez prezydenta złożył on ślubowanie pod koniec lipca. We wrześniu natomiast na sędziego Trybunału wybrany został w Sejmie Maciej Berek, który dotąd nie został zaproszony przez prezydenta do złożenia ślubowania.

O wydanie opublikowanej we wtorek opinii Komisji Weneckiej wnioskował Komitet Monitorujący PACE, czyli Komitet ds. Dotrzymywania Zobowiązań przez Państwa Członkowskie Rady Europy. Jest to jeden z najważniejszych stałych komitetów Zgromadzenia Parlamentarnego Rady Europy. (PAP)

wni/ mro/