Premier Donald Tusk udaje się w środę do Indii i Wietnamu. Będzie to pierwsza wizyta szefa polskiego rządu w tym kraju od 16 lat. W 2024 r., w 70. rocznicę nawiązania stosunków dyplomatycznych obu państw, Polskę odwiedził premier Narendra Modi. Pierwsze kontakty Polaków z Hindusami datowane są na XV w.

Poznański Żyd Gaspar da Gama to prawdopodobnie pierwsza osoba polskiego pochodzenia, która przybyła do Indii w XV w. W relacjach historycznych opisuje się go jako szpiega na usługach władcy Bidźapuru w południowych Indiach; następnie był przewodnikiem Portugalczyków po tamtejszym wybrzeżu.

Pierwszymi Polakami na Półwyspie Indyjskim byli zapewne misjonarze katoliccy: jezuici, karmelici, kapucyni i franciszkanie. Jednym z najbardziej zasłużonych był ks. Marian Żelazek (1918-2006), werbista, który niósł samarytańską pomoc przez ćwierć wieku wśród koczowników Adivasów w stanie Orisa, a następnie w mieście Puri nad Zatoką Bengalską założył leprozorium dla kilkuset chorych na trąd.

W XIX w. do Indii docierali polscy badacze, podróżnicy, a także artyści zafascynowani Orientem.

Okres międzywojenny przyniósł ożywienie w relacjach dwustronnych – w 1933 r. otwarto polski konsulat w Bombaju, a w 1935 roku – w Kalkucie. W tym czasie nad Wisłę przybyli również pierwsi goście z Indii, w tym władca księstwa Kapurthala maharadża Jagatjit Singh oraz władca księstwa Dharampur maharadża Vijayadevji Mohandevji. Nie powinno to dziwić — według historyków pierwsi Hindusi dotarli do Wielkiej Brytanii dopiero około 1830 r. I to mimo że Europejczycy (Portugalczycy, Anglicy i Francuzi) kolonizowali Półwysep Indyjski już od 1498 r., kiedy Vasco da Gama odkrył drogę morską do Indii.

W historii relacji polsko-indyjskich ważne miejsce zajmuje także polityk i mąż stanu Mahatma Gandhi. To właśnie do niego po wybuchu wojny w 1939 r. telegram napisał były premier Polski Ignacy Paderewski, apelując o wsparcie i przyjaźń ze strony Hindusów. Oświadczenie Gandhiego, w którym pisze, że „całym sercem stoi po stronie Polski w jej nierównej walce o wolność”, znajduje się obecnie w archiwum Paderewskiego w Bibliotece i Archiwum Instytutu Hoovera w Stanford w USA.

Profesor nauk społecznych Jacek Knopek w „Encyklopedii polskiej emigracji i Polonii” (Toruń 2003) stwierdził, że Indie były pierwszym krajem, który przyszedł z pomocą polskim uchodźcom. Symbolem tego gestu jest Pomnik Dobrego Maharadży na warszawskiej Ochocie. To miejsce poświęcone pamięci Jama Saheba Digvijaya Sinhjiego, który zapewnił w czasie II wojny światowej opiekę około 1000 polskich dzieci ewakuowanych z ZSRR. Szacuje się, że w sumie Indie udzieliły schronienia ok. 10 tys. polskich uchodźców. Polacy i Hindusi byli także częścią koalicji alianckiej w bitwach pod Tobrukiem i Monte Cassino w 1944 r.

Polska starała się nawiązać stosunki dyplomatyczne z Indiami już w 1947 r., ale ze względu na politykę prowadzoną przez Józefa Stalina mogło to dojść do skutku dopiero po jego śmierci. Rządy obu państw nawiązały stosunki dyplomatyczne 30 marca 1954 r.

Od drugiej połowy lat 50. kontakty polityczne między krajami ożywiły się dzięki spotkaniom na najwyższym szczeblu. Z oficjalnymi wizytami w Indiach byli m.in. I sekretarze KC PZPR Edward Gierek (1977) i Wojciech Jaruzelski (1985). Z kolei oficjalne wizyty w Polsce złożyli m.in. pierwszy premier Indii Jawaharlal Nehru (1955), jego córka premier Indira Gandhi (1967) oraz premier Morarji Desai (1979).

W 1994 r. z wizytą do Delhi udał się prezydent Lech Wałęsa, a w 1998 r. – prezydent Aleksander Kwaśniewski. W ostatnich latach do najważniejszych wizyt należy zaliczyć oficjalne wizyty w Polsce prezydent Indii Pratibhy Patil w 2009 r. oraz wiceprezydenta Indii M.H. Ansariego w 2017 r. Z kolei w 2010 r. państwową wizytę w Indiach złożył premier Donald Tusk.

W sierpniu 2024 r. do Polski przyjechał premier Narendra Modi. Jego podróż przypadła w 70. rocznicę nawiązania stosunków dyplomatycznych. Podczas wizyty Modi spotkał się m.in. z prezydentem Andrzejem Dudą, z którym rozmawiał telefonicznie w 2022 r., po rozpoczęciu pełnowymiarowej wojny rosyjsko-ukraińskiej. W ramach tej samej wizyty Tusk i Modi podpisali Wspólny Plan Działania na lata 2024–2028, oficjalnie podnosząc relacje obu państw do poziomu partnerstwa strategicznego.

W styczniu 2026 r. minister spraw zagranicznych Radosław Sikorski odbył wizytę w Indiach. Była ona pierwszą podróżą polskiego szefa dyplomacji w tym kraju od 2011 r., a także pierwszym spotkaniem na szczeblu ministerialnym po ustanowieniu polsko-indyjskiego partnerstwa strategicznego.

Oficjalna wizyta premiera Tuska rozpocznie się w środę 21 października i ma trwać do 23 października. Szefowi polskiego rządu ma towarzyszyć minister finansów Andrzej Domański oraz delegacja biznesowa. Podróż obejmuje stolicę Indii, Delhi, oraz Bengaluru  – ponad 10-milionowe miasto, stolicę południowego stanu Karnataka. Miasto jest nazywane „indyjską Doliną Krzemową” ze względu na mocno rozwinięty przemysł nowych technologii. (PAP)

mzb/ bst/ miś/

Od bawełny po jabłka: polsko-indyjska współpraca gospodarcza

Import bawełny z Indii do Polski w XIV w. to pierwszy kontakt gospodarczy między krajami. W 2025 r. obroty z Indiami wyniosły 5,68 mld euro, z czego polski eksport m.in. koksu, silników i jabłek miał wartość 1,37 mld euro. Gospodarka ma być tematem rozpoczynającej się w środę wizyty premiera Donalda Tuska w Indiach.

Bawełna, pieprz i diamenty – to jedne z pierwszych produktów, które już w średniowieczu trafiły z Indii do Polski za pośrednictwem domów handlowych, m.in. w Wenecji, Antwerpii czy Augsburgu. W tym samym czasie na Półwyspie Indyjskim handlowano bałtyckim, polskim bursztynem, który docierał tam, pokonując szlak przez Grecję i Azję Mniejszą.

Według historyków pierwszym polskim kupcem, ale też podróżnikiem, który dotarł w 1596 r. do Goa, wówczas portugalskiej części Indii, był szlachcic Krzysztof Pawłowski. Był on także pierwszym Polakiem, który pozostawił po sobie opis indyjskiej codzienności w zbiorze listów-relacji wydanych pt. „Peregrynacja do Indyj… w roku 1596”.

Indolog dr Krzysztof Iwanek stwierdził, że pierwszym polskim przedsięwzięciem, które miało na celu wejście polskich produktów na indyjski rynek, był transport cynku; dotarł on drogą morską w 1830 r. do Kalkuty. Wymiana ta zakończyła się dość szybko wraz z wybuchem i upadkiem powstania listopadowego.

Na kolejne ożywienia relacji należało czekać blisko 100 lat. W 1931 r. podpisano pierwszą konwencję handlową między Polską a Indiami. Efektem tego było otwarcie dwa lata później konsulatu w Bombaju, którego celem było zacieśnianie więzi gospodarczych. W latach 30. XX w. Polska importowała z Półwyspu Indyjskiego przede wszystkim bawełnę, jutę, skóry futrzane, kawę, herbatę i kauczuk. Natomiast z Indii na polski rynek trafiały rury żelazne i stalowe, drewno, wyroby włókiennicze, papier, lekarstwa, a nawet szynka dla przybywających tam Anglików, gdyż hindusi są wegetarianami.

Nowy rozdział współpracy gospodarczej to zakończenie II wojny światowej w 1945 r. i uzyskanie niepodległości przez Indie w 1947 r., a następnie zawiązanie stosunków dyplomatycznych między Indiami i Polską w 1954 r. To czas zbliżonych stanowisk politycznych i rozwoju wymiany handlowej na większą skalę. Polska Ludowa eksportowała m.in. wyposażenie dla zakładów przemysłowych i kopalń, tabor kolejowy, stal i wyroby hutnicze, nawozy sztuczne oraz chemikalia. Ruda żelaza, mika, skóry, herbata i przyprawy, w tym przede wszystkim pieprz, to towary importowane z Indii.

W tym okresie polskie stocznie zbudowały dla Indii kilkadziesiąt statków pełnomorskich, wspierały powstawanie i rozbudowę indyjskich zakładów energetycznych, przemysłowych oraz obiektów górniczych. Od lat 60. Polskie Linie Oceaniczne utrzymywały regularne połączenia między polskimi portami a Bombajem, Madrasem i Kalkutą.

W 1985 r. PLL LOT uruchomił pierwsze, regularne połączenie lotnicze między Warszawą a Delhi, które zostało zlikwidowane wraz z przemianami politycznymi w Polsce w 1989 r. Komunikacja lotnicza między krajami wróciła w 2019 r. Przez długi okres współpraca polsko-indyjska opierała się także na rybołówstwie. Eksperci zauważają, że początek lat 90. to spowolnienie w dynamice relacji polsko-indyjskich. Obroty zaczęły wzrastać dopiero w pierwszych latach XXI w., co wiązało się m.in. z założeniem izb gospodarczych i podpisaniem kolejnej umowy o współpracy gospodarczej.

Momentem zbliżenia między państwami była wizyta premiera Narendry Modiego w Warszawie w sierpniu 2024 r. Była to pierwsza wizyta indyjskiego szefa rządu w Polsce od 45 lat. Podczas tego wydarzenia podniesiono rangę stosunków dwustronnych do poziomu Partnerstwa Strategicznego oraz przyjęto wspólny Plan Działań na lata 2024–2028.

Według danych Głównego Urzędu Statystycznego (GUS) wartość wymiany handlowej między państwami w 2025 r. wyniosła 5 mld 681 mln euro. Wartość polskiego eksportu wyniosła 1 mld 366 euro, a importu 4 mld 315 mln euro.

Na stronie polskiego rządu wyliczono, że głównymi gałęziami polskiego eksportu do Indii w 2025 r. były maszyny i urządzenia mechaniczne i elektryczne (586 mln euro, głównie silniki turboodrzutowe); produkty mineralne (321 mln euro, głównie koks i półkoks) oraz metale nieszlachetne (342 mln euro, głównie odpady i złom żeliwny i stalowy).

Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi poinformowało w październiku 2026 r., że „dynamika polsko-indyjskiej wymiany handlowej w sektorze rolno-spożywczym rośnie, jednak jej bilans pozostaje wyraźnie niekorzystny dla Polski – w 2025 r. deficyt wyniósł 263,9 mln euro”.

Resort podał na swojej stronie internetowej, że w ubiegłym roku Polska wyeksportowała do Indii towary o wartości 52,2 mln euro, z czego 49 proc. stanowiły jabłka. Ministerstwo podało, że „w okresie od stycznia do lipca 2026 r. polski eksport rolno-spożywczy do Indii osiągnął poziom 35,33 mln euro – wzrost o 59 proc. w porównaniu do analogicznego okresu ubiegłego roku”.

Według danych polskiego rządu głównymi pozycjami importowymi z Indii były tekstylia i wyroby tekstylne (912 mln euro); maszyny i urządzenia mechaniczne i elektryczne (808 mln euro); produkty przemysłu chemicznego (587 mln euro, głównie farmaceutyki).

Według resortu rolnictwa wartość importu z Indii w 2025 r. wyniosła 316 mln euro; sprowadzaliśmy przede wszystkim tytoń, koncentrat kawy oraz skorupiaki. W okresie od stycznia do lipca 2026 r. wartość polskiego importu rolno-spożywczego z Indii wyniosła 208,88 mln euro.

Indie są w Azji drugim, po Chinach, największym rynkiem docelowym dla inwestycji z Polski.

Współpraca handlowo-inwestycyjna między Warszawą a Delhi to przede wszystkim kilkanaście polskich firm zaangażowanych kapitałowo na rynku indyjskim. Wśród przedsiębiorstw z Polski, które zainwestowały na Półwyspie Indyjskim, są m.in. Toruńskie Zakłady Materiałów Opatrunkowych (środki higieniczne), CanPack (produkcja opakowań), Maflow, MB Pneumatyka, Elimen, Polmor (producenci komponentów dla branży motoryzacyjnej i kolejowej), Billennium, Transition Technologies (przedsiębiorstwa rozwijające usługi IT/ICT) oraz firmy branży kosmetycznej, meblarskiej i wydobywczej.

Inwestycje indyjskie w Polsce wyceniane są na ponad 3 mld dol. Wśród największych inwestorów i pracodawców wymienia się: Tata Consultancy Services, Infosys, Videocon, Escorts, Strides Arcolab, Ranbaxy, EsselPropack, KPIT Cummins, Zensar Technologies, HCL Technologies, Wipro, Jindal Stainless, Berger Paints, UFLEX, Glenmark Pharmaceuticals, Rishab Instruments (Lumel) i CRISIL.(PAP)

mzb/ bst/ mmu/ pś/