New York
45°
Fair
7:01 am4:29 pm EST
7mph
53%
30.48
SatSunMon
57°F
45°F
48°F
Jesteśmy z Polonią od 1971 r.
Społeczeństwo
Kultura

Mapa świata z Hereford (1280-1300)

12.09.2022
Wspaniały zabytek – mapa z Hareford („mappa mundi”, czyli płótno świata) to przykład średniowiecznej kartografii, która przedstawiała geografię biblijną, ignorując prawdziwą FOTO: WIKIPEDIA

Mapa z Hereford o wymiarach 159/134 cm jest unikalnym zabytkiem na skalę światową. Jest największą zachowaną mapą z czasów średniowiecza. Jeszcze większa mapa – stworzona przez Gerwazego z Tilbury, a przechowywana w Niemczech – została zniszczona przez aliantów w 1943 roku.

Mapa z Hereford o wymiarach 159/134 cm jest unikalnym zabytkiem na skalę światową. Jest największą zachowaną mapą z czasów średniowiecza. Jeszcze większa mapa – stworzona przez Gerwazego z Tilbury, a przechowywana w Niemczech – została zniszczona przez aliantów w 1943 roku.

Mapa z Hereford namalowana jest na cielęcej skórze, rozpiętej na ramie z dębiny. Do pisania użyto czarnego atramentu, czasami pojawiają się inne kolory. Morze Czerwone jest czerwone, inne wody są zielone. Kolory zresztą wyblakły, bo mapa była wystawiona na działanie promieni słonecznych.

Autorem mapy jest kanonik i kartograf Ryszard z Haldingham i Lafford, który był związany z katedrą w Hereford, gdzie mapa jest przechowywana. W tych samych czasach, kiedy pracował nad mapą, Marco Polo płynął do Azji, a Dante pisał „Boską komedię”.

Niektórzy z badaczy twierdzą, że przed laty mapa wisiała na ołtarzu w katedrze –noszącej imię Najświętszej Marii Panny i św. Ethelbera Króla – służąc nauczaniu członków kongregacji. Modlono się przed nią na klęczkach, oglądając całą chwałę i wszystkie niebezpieczeństwa świata.

Jak wiele innych map z tych czasów, również ta z Hereford miała zgadzać się z prawdami Kościoła. Znalazło się na niej miejsce na niebo, jak i też wiele ważnych biblijnych miast i miejsc, oczywiście z Jerozolimą w samym centrum. Blisko niej leży Babilon, a tuż obok wznosi się wieża Babel. Jeszcze wyżej znaleźć można Indie, pełne smoków, a tuż nad nimi rajski ogród.

Raj przedstawiony jest w kole, wygląda jak okrągła wyspa. Jest raczej nie do zdobycia przez człowieka, otoczony jest obręczą ognia, odseparowany od lądu przez wody morza, ma wszystkie bramy zamknięte. Ewa trzyma w ręce owoc z drzewa poznania dobra i zła. Wąż z głową diabła przygląda się ukryty w liściach. Znawcy Biblii znajdą też postać Mojżesza, który otrzymuje z rąk Boga tablice z dziesięcioma przykazaniami.

Na wschodzie można zobaczyć teren obozu wojska Aleksandra Wielkiego, a na południu Paryż. Baczni obserwatorzy znajdą arkę Noego i Labirynt.

Wśród zwierząt można poznać rysunki wielbłąda, rysia, który się zadomowił blisko Morza Czarnego, słonia, który był wykorzystany przez armie hinduskie i perskie. Opis umieszczony tuż przy słoniu informuje, że słonie mogą żyć trzysta lat i boją się myszy.

Na mapie można też zobaczyć jednorożca. Według inskrypcji zwierzę to jest w stanie walczyć nawet ze słoniem. Jednorożca może pokonać tylko niewinna dziewica, która potrafi poskromić jego dzikość tak, że położy on łeb na jej kolanach i stanie się nieszkodliwy.

Oprócz zwierząt pojawiają się też na mapie istoty człekokształtne. Widać ludzi bez głowy – z oczami, ustami i nosem na klatce piersiowej, są też człekokształtne stwory, które mają tylko jedną wielką nogę, albo ciało ludzkie zwieńczone głową psa.

Nad wpisaną w koło mapą umieszczono postać Chrystusa w majestatycznej pozie. Ręce ma podniesione, by pokazać rany po ukrzyżowaniu, widać też ranę w boku. Z prawej strony widnieje otwarta trumna i droga do nieba, po lewej zaś prowadzi droga do piekła. Postać Chrystusa jest namalowana niebieską farbą, która wtedy należała do najdroższych.

Wyspa Wielkiej Brytanii jest o wiele większa w skali. Kontynenty – Azja, Afryka, Europa – są przedstawione w skali odzwierciadlającej ówczesny stan wiedzy o świecie.

Mapa zachwyca liczbą detali. Przedstawia 420 miast i miasteczek, 15 wydarzeń biblijnych, 33 rysunki zwierząt i roślin oraz 5 scen z mitologii.

W czasie II wojny światowej mapa i inne skarby katedry w Hereford zostały ukryte. Wróciły do niej w 1946 r. W 1988 – ze względu na problemy finansowe diecezji – rozważano sprzedaż mapy. Po wielu dyskusjach i po otrzymaniu dotacji – m.in. od Paula Getty’ego – została ona w katedrze. A nawet wybudowano specjalne skrzydło dla zaprezentowania mapy w całej okazałości. Skrzydło otwarto w 1996 r.

Ci, którzy się do Anglii nie wybierają, będą zaskoczeni, ile można znaleźć w internecie. Na specjalnej stronie – themappamundi.co.uk – przedstawiono ponad 30 miejsc, które można powiększyć i zobaczyć wszystko co na mapie najważniejsze.

W roku 2007 mapa z Hereford została wpisana na listę UNESCO „Pamięć świata”.

opr. Elżbieta Kieszczyńska

NAJCZĘŚCIEJ CZYTANE

CO GDZIE KIEDY