New York, NY
61°
Clear
6:46 am4:35 pm EST
Feels like: 61°F
Wind: 7mph W
Humidity: 39%
Pressure: 30.44"Hg
UV index: 0
7 pm8 pm9 pm10 pm11 pm
57°F
55°F
54°F
52°F
52°F
ThuFriSatSunMon
68°F / 46°F
72°F / 48°F
66°F / 50°F
64°F / 59°F
66°F / 43°F
Jesteśmy z Polonią od 1971 r.
Polonia

Marie Sklodowska-Curie Way w Nowym Jorku!

18.11.2026

Marie Sklodowska-Curie Way, to kolejne – obok cokołu z pamiątkową tablicą znajdującą się w City Hall Park – manhattańskie upamiętnienie polskiej, dwukrotnej noblistki. Nazwę tę nosi jeden z narożników skrzyżowania York Avenue i 66 Street, znajdującego się nieopodal bramy wejściowej na Uniwersytet Rockefellera.  

***

„Dla mnie to wielkie wzruszenie, że mogliśmy przywrócić miastu Nowy Jork naszą wybitną rodaczkę, Marię Skłodowską. Świat zna ją głównie pod nazwiskiem jej męża – Curie, ale my wiemy, że była Polką, i że ten pierwszy człon, czyli jej panieńskie nazwisko, trzeba światu przypominać. To właśnie dziś uczyniliśmy, wpisując ją na trwałe w przestrzeń miasta Nowy Jork – powiedział 'Nowemu Dziennikowi’ konsul generalny Mateusz Sakowicz. – Uważam, że to będzie znakomita popularyzacja nauki, jej osoby oraz historii naszego kraju. Myślę, że jest to postać bardzo inspirująca dla dzieci, młodzieży i tak naprawdę dla każdego, żeby być odważnym, ambitnym, oraz żeby przełamywać bariery i zmieniać świat” – dodał dyplomata. To dzięki staraniom Konsulatu Generalnego RP władze Wielkiego Jabłka uhonorowały polską, dwukrotną noblistkę przywracając na Manhattan ulicę z jej nazwiskiem, chociaż takich prób w przeszłości było kilka.

Goście specjalni uczestniczący w odsłonięciu ulicy honorującej Marię Skłodowską-Curie. Od lewej: miejska komisarz ds. międzynarodowych Ana Maria Archila, prof. Agata Smołodzewska, konsul generalny Mateusz Sakowicz, przewodnicząca nowojorskiej Rady Miejskiej Julie Menin, Martyna Wojciechowska, dyrektor dźwięku w ElevenLabs Kamil Sołdacki, poseł Agnieszka Pomaska oraz poseł Krzysztof Truskolaski

W podobnym tonie wypowiedziała się znana dziennikarka i podróżniczka Martyna Wojciechowska, która wraz z konsulem generalnym Mateuszem Sakowiczem oraz z przewodniczącą nowojorskiej Rady Miejskiej Julie Menin odsłoniła tablicę z nazwą „Marie Sklodowska-Curie Way”. 

„Czuję się bardzo wzruszona, że zostałam matką chrzestną ulicy noszącej imię naszej wspaniałej noblistki, kobiety, która jest inspiracją dla wielu pokoleń Polaków, a zwłaszcza dziewczynek i kobiet, które do tej pory nie sądziły, że mogą osiągać sukcesy w nauce” – podkreśliła nasza rozmówczyni. Dodała, że wszyscy Polacy powinni się cieszyć z tego, że codziennie tysiące ludzi będą mijać i widzieć tablicę z nazwiskiem naszej dwukrotnej noblistki i dowiadywać się o niej. Zapewniła też, że gdyby Maria Skłodowska-Curie dzisiaj żyła, to na pewno zostałaby bohaterką jej programu „Kobieta na krańcu świata”. 

Gościem honorowym uroczystości honorującej Marię Skłodowską-Curie była dziennikarka i podróżniczka Martyna Wojciechowska

„Bardzo wzrusza mnie to, że ona tak wiele pracy włożyła, żeby te polskie korzenie i tradycję polską kultywować, że używała swojego polskiego nazwiska Skłodowska, że nauczyła swoje dzieci mówić w naszym ojczystym języku, a przede wszystkim, że jeden z pierwiastków, który odkryła, nazwała polon, na cześć naszej ojczyzny. To jest piękny, wzruszający moment nie tylko dla Polaków, ale też dla wszystkich ludzi, którzy szanują naukę, i którzy dzisiaj mogą ponieść nazwisko Skłodowska dalej w świat” – stwierdziła Martyna Wojciechowska.

Odsłonięcie tablicy „Marie Sklodowska-Curie Way” odbyło się 10 listopada, i wpisało się w tegoroczne obchody Narodowego Święta Niepodległości. W uroczystości wzięli udział także m.in.: miejska komisarz ds. międzynarodowych Ana Maria Archila, prof. Agata Smołodzewska z Uniwersytetu Rockefellera, polscy parlamentarzyści Agnieszka Pomaska i Krzysztof Truskolaski, pracownicy Konsulatu Generalnego RP, przedstawiciele polonijnych organizacji oraz młodzież z polskich szkół dokształcających. W trakcie uroczystości, jej uczestnicy mogli usłyszeć – dzięki polskiej firmie ElevenLabs – krótkie przemówienie wygłoszone przez Marię Skłodowską-Curie głosem wygenerowanym przez sztuczną inteligencję z próbki jednego z jej oryginalnych, zarejestrowanych przed laty nagrań. „Badania naukowe mają swoje wielkie piękno i nagrodę same w sobie – mówiła polska noblistka w 1929 roku w Waszyngtonie. – Dodatkowym, a zarazem nieoczekiwanym szczęściem była świadomość, że moja praca może posłużyć ulżeniu ludzkiemu cierpieniu” – kontynuowała Maria Skłodowska-Curie. Wypowiedź tę zakończyła słowami: „Bardzo was wszystkich kocham, moi amerykańscy przyjaciele”.

Ceremonię rozpoczął konsul generalny Mateusz Sakowicz

PRZEMOWY I WYSTĄPIENIA

„Niech żyje pamięć o Marii Skłodowskiej!” – w ten sposób swoje przemówienie zakończył konsul generalny Mateusz Sakowicz, który jako pierwszy zabrał głos w części oficjalnej rozpoczynającej uroczystość odsłonięcia ulicznej tablicy z napisem: Marie Sklodowska-Curie Way. W trakcie przemowy podkreślił, że polska noblistka przełamywała bariery, kwestionowała stereotypy i stała się wzorem do naśladowania dla kobiet na całym świecie. Wspomniał też o wyjątkowości miejsca upamiętnienia polskiej noblistki, o znajdującym się obok Uniwersytecie Rockefellera oraz szpitalu Memorial Sloan Kettering Cancer Center (kiedyś Memorial Hospital), który Maria Skłodowska-Curie wizytowała w 1921 roku, oraz gdzie spotkała się z lekarzami i pacjentami, a także dyskutowała na temat nowych metod leczenia nowotworów. Przypomniał też o istniejącej w latach 30., w tamtej okolicy, Marie Curie Avenue, która później została wchłonięta przez powstającą drogę szybkiego ruchu – FDR Drive. „Zabrakło w niej jednak części nazwiska 'Skłodowska’. Teraz to naprawiamy” – podkreślił dyplomata. 

O osiągnięciach i zasługach Marii Skłodowskiej-Curie mówiła  m.in. przewodnicząca nowojorskiej Rady Miejskiej Julie Menin

Następnie głos zabrała przewodnicząca Rady Miasta Nowy Jork Julie Menin, w której okręgu leży skrzyżowanie upamiętniające polską noblistkę. Podobnie jak konsul generalny przypomniała, że przed laty istniała Marie Curie Avenue, która po kilku latach została wchłonięta przez FDR Drive. „Dziś naprawiamy ten błąd i znów dedykujemy jej ulicę. Tym razem robimy to z jej poprawnym, pełnym nazwiskiem” – zaznaczyła radna. Dodała też, że ówczesny burmistrz Fiorello La Guardia w 1935 roku nazwał Skłodowską-Curie „wybitną uczoną i wielką bohaterką pokoju”. Podkreśliła też, że jej nazwisko na trwale wraca na mapę Manhattanu. „Może nie jest to trzecia Nagroda Nobla, ale wyróżnienie tej samej rangi. Żadna liczba zaszczytów nie byłaby jednak w stanie dorównać znaczeniu jej osiągnięć” – stwierdziła Julie Menin. Dodała też, że jej upamiętnienie to również ukłon w stronę ponad 200 tysięcy Amerykanów polskiego pochodzenia, „którzy Nowy Jork nazywają swoim domem”. Zaznaczyła, że polska, dwukrotna noblistka była i jest wzorem nie tylko dla naukowców, ale przede wszystkich dla kobiet, dla których przecierała różne szlaki. „Maria Skłodowska-Curie była prawdziwą ikoną, bohaterką i wzorem do naśladowania. Kiedy uczelnie w Polsce nie przyjmowały kobiet, ona podjęła naukę na tajnym uniwersytecie. Gdy Komitet Noblowski nominował do nagrody w dziedzinie fizyki jedynie jej męża, Pierre’a, ten stanowczo domagał się, aby uwzględniono również ją. Widząc, że inne kobiety zajmujące się nauką są pomijane, Maria sama otaczała je wsparciem i mentoringiem – przypomniała przewodnicząca Rady Miasta Nowy Jork. – Patrząc na tę tablicę, poczujmy iskrę determinacji i pamiętajmy, że nie ma przeszkód, których nie dałoby się pokonać. Niech ten wspaniały moment stanie się dla nas źródłem inspiracji. Pamiętajmy ile jeszcze wyzwań czeka na rozwiązanie, i ile odkryć przed nami, a także o tym, jak wielkie pokłady wytrwałości drzemią w każdym z nas” – dodała na zakończenie Julie Menin. 

Podczas uroczystości nowojorskiego burmistrza Zohrana Mamdaniego reprezentowała miejska komisarz ds. międzynarodowych Ana Maria Archila

Przemówienie wygłosiła również miejska komisarz ds. międzynarodowych Ana Maria Archila reprezentująca burmistrza Zohrana Mamdaniego. Przekazała zebranym „wyrazy szacunku i podziękowania” od włodarza Wielkiego Jabłka. Wspominała osiągnięcia Marii Skłodowskiej-Curie, znaczenie jej pracy i odkryć oraz upamiętnienie jej osiągnięć nazwą alei, która istniała w latach 30., a także jej zniknięcie. „Dziś naprawiamy błąd, jakim było usunięcie ulicy upamiętniającej jej dziedzictwo. Przywracamy to wyróżnienie, nadając ulicy nazwę Marie Skłodowska-Curie Way. Jest to również celebracja polsko-amerykańskich doświadczeń i wkładu Polaków w życie naszego społeczeństwa” – podkreśliła Ana Maria Archila. W części oficjalnej głos zabrała również prof. Agata Smogorzewska z Uniwersytetu Rockefellera, która także mówiła o zasługach polskiej, dwukrotnej noblistki oraz jej znaczeniu i inspiracji dla kobiet. W podobnym tonie wypowiedziała się Martyna Wojciechowska, która była gościem honorowym ceremonii. „Zawsze powtarzam – niemożliwe nie istnieje. Maria Skłodowska-Curie udowodniła to ponad sto lat temu – podkreśliła dziennikarka. – Podróżuję na krańce świata i poznaję niezwykłe kobiety, które mają odwagę przesuwać horyzont, ale jedna z najbardziej inspirujących kobiet w historii urodziła się w moim rodzinnym mieście – Warszawie. Maria Skłodowska-Curie jako pierwsza kobieta zdobyła Nagrodę Nobla, a później jako pierwsza i jedyna osoba w historii otrzymała tę nagrodę  w dwóch różnych dziedzinach nauki. Jednak w byciu pierwszą nie chodzi tylko o bicie rekordów. Chodzi o otwieranie drzwi kolejnym pokoleniom i pokazywanie im, że niemożliwe nie istnieje” – zaznaczyła podróżniczka. Zwróciła też uwagę na patriotyzm polskiej noblistki. „W czasach, gdy Polska nie istniała nawet na mapie świata, zachowała swoje panieńskie nazwisko i z dumą pielęgnowała swoją polską tożsamość” – wyjaśniła Martyna Wojciechowska.  

Wśród przemawiających była także prof. Agata Smołodzewska z Uniwersytetu Rockefellera

ALEJA POLSKIEJ NOBLISTKI

Historia związana z upamiętnieniem Marii Skłodowskiej-Curie poprzez ulicę noszącą jej nazwisko sięga 8 czerwca 1935 roku, kiedy to na Manhattanie dokonano odsłonięcia Marie Curie Avenue. Aleja ta zastąpiła wcześniejszą Exterior Street położoną na nabrzeżu East River i biegnącą równolegle do tej rzeki, począwszy od 61 Street aż do 79 Street. Ciekawostką jest fakt, że początkowo miała ona zawierać także panieńskie nazwisko polskiej noblistki. Niestety, mimo że ówczesna Rada Miasta jednogłośnie zatwierdziła wniosek Marie Mattingly Meloney, dziennikarki znanej także jako Mrs. William B. Meloney dotyczący ustanowienia Marie Sklodowska-Curie Avenue to w ostatnim momencie przed głosowaniem jeden z radnych – William C. Flood, reprezentujący XIV dystrykt, w którym przemianowana ulica się znajdowała obawiał się, że ta nazwa nie zmieści się na tabliczkach lub będzie nieczytelna, przez co postanowiono skrócić nazwę ulicy do Marie Curie Avenue. Aleja ta istniała około pięciu lat, bowiem na przełomie 1939 i 1940 roku, podobnie jak inne okoliczne uliczki, została wchłonięta przez powstającą wówczas Franklin D. Roosevelt East River Drive, drogę szybkiego ruchu znaną w skrócie jako FDR.

Tablice uliczne tuż przed ceremonią odsłonięcia upamiętnienia Marii Skłodowskiej-Curie

Po wielu latach pojawiły się próby przywrócenia alei honorującej polską uczoną. Jedna z nich była prawie zakończona sukcesem w 2016 roku, kiedy to na wniosek i dzięki staraniom polonijnej działaczki Krystyny Piórkowskiej udało się uzyskać odpowiednie pozwolenia wraz z akceptacją władz Uniwersytetu Rockefellera, bowiem aleja miała znajdować się na terenie nowo powstającego kampusu tej uczelni i być odsłonięta wraz z jego otwarciem w 2019 roku. W rozmowach związanych z tymi negocjacjami uczestniczył także ówczesny konsul Mateusz Stąsiek oraz o. Tadeusz Lizińczyk, proboszcz parafii św. Stanisława Biskupa i Męczennika na Manhattanie. Pozytywnie do pomysłu stworzenia na kampusie Alei Marii Skłodowskiej-Curie odniósł się dr Marc Tessier-Lavigne, ówczesny rektor uczelni. Niestety jego następca zaniechał kontynuowania tych starań i nie podjął się realizacji decyzji swojego poprzednika, przez co pomysł ten nie został sfinalizowany. Bardzo szczegółowo opisywaliśmy to w wydaniu „Nowego Dziennika” z 21 czerwca 2016 roku, w artykule „Aleja Marii Skłodowskiej-Curie powróci na Manhattan”.

Z wnioskiem o przywrócenie alei upamiętniającej polską, dwukrotną noblistkę, do nowojorskiej Rady Miasta kilka razy występowało – niestety bezskuteczne – stowarzyszenie Marie Skłodowska-Curie Professional Women’s Association. Ostatecznie udało się to osiągnąć Konsulatowi Generalnemu RP w Nowym Jorku, dzięki czemu od 10 listopada br. Maria Skłodowska-Curie znów ma swoją ulicę na Manhattanie. 

Uczestnicy ceremonii odsłonięcia tablicy – Marie Sklodowska-Curie – upamiętniającej polską noblistkę

NOWOJORSKIE UPAMIĘTNIENIA POLSKIEJ NOBLISTKI

Marie Sklodowska-Curie Way to kolejne manhattańskie uhonorowanie polskiej uczonej. Od 7 listopada 1934 roku, czyli 67. rocznicy urodzin dwukrotnej noblistki w City Hall Park istnieje niewielki granitowy cokół z mosiężną płytą oraz napisem: „Marie Sklodowska Curie from the Polish American Children of New York City. November 7th 1934 on the sixty seventh anniversary of her birth”. Wtedy posadzono także drzewo, które dedykowano Skłodowskiej-Curie. Niestety po atakach z 11 września 2001 roku City Hall Park został przebudowany, a drzewo polskiej noblistki zostało usunięte, bowiem nie spełniało nowych wymogów parkowych. Prócz tego w Wielkim Jabłku istnieją także inne amerykańskie miejsca, noszące jej imię. Na Queensie znajduje się Marie Curie Playground oraz Marie Curie Middle School 158Q. Z kolei na Bronksie działa The Marie Curie School for Medicine, Nursing, and Health Professions. Jednak wszędzie w nazewnictwie występuje tylko drugi (francuski) człon nazwiska polskiej noblistki. W dodatku tylko na stronie nowojorskiego Wydziału Parków można znaleźć informację, że patronką placu zabaw na Bayside jest podwójna noblistka urodzona w Polsce – w Warszawie, niestety jej panieńskie nazwisko – Skłodowska – jest napisane z błędem jako Skolodowska. Próba skorygowania tej pisowni podjęta kilka lat temu przez autora artykułu nie przyniosła pozytywnego efektu i nadal ten błąd istnieje. Poza tymi amerykańskimi upamiętnieniami polskiej uczonej, w metropolii nowojorskiej od 30 lat działa także stowarzyszenie zrzeszające polonijne profesjonalistki – Marie Skłodowska-Curie Professional Women’s Association, Inc. Natomiast od października tego roku Maria Skłodowska-Curie jest także patronką Polskiej Szkoły przy Konsulacie Generalnym RP w Nowym Jorku.

Autor tekstu i zdjęć: Wojtek Maślanka

Pamiątkowe zdjęcie uczniów z polonijnych szkół z wicekonsulem Przemysławem Postolskim zaangażowanym w starania związane z upamiętnieniem Marii Skłodowskiej-Curie
Pamiątkowe zdjęcie uczniów z polonijnych szkół z podróżniczką i dziennikarką Martyną Wojciechowską
Martyna Wojciechowska prezentuje tablicę honorującą polską uczoną, podwójną noblistkę Marię Skłodowską-Curie
Marie Sklodowska-Curie Way znajduje się nieopodal głównej bramy Uniwersytetu Rockefellera

Podobne artykuły

NAJCZĘŚCIEJ CZYTANE

Wszyscy kłamią, czyli pic na wodę – bilety MojBilet.com