Ponadczasowość mickiewiczowskich „Dziadów”

Za nami czwarta, nowojorskiego edycja Narodowego Czytania, które wśród Polonii zyskuje coraz większa popularność. W tym roku akcja, podczas której prezentowane były fragmenty „Dziadów” Adama Mickiewicza, odbyła się 12 września i miała miejsce w siedzibie Stowarzyszenia Weteranów Armii Polskiej na Manhattanie. Podobnie jak w latach wcześniejszych została zorganizowana przez Elżbietę Kieszczyńską z Przytuliska Literacko-Artystycznego oraz Ellę Wojczak z Polskiego Instytutu Teatralnego. 

***

„Najważniejsze jest, że się czyta” – podkreśliła w rozmowie z „Nowym Dziennikiem” prof. Anna Frajlich. Poetka, prozaik i zarazem była wykładowczyni literatury polskiej na Uniwersytecie Columbia w Nowym Jorku nie chciała oceniać poziomu i sposobu prezentacji poszczególnych fragmentów „Dziadów” przez osoby biorące udział w tegorocznej edycji Narodowego Czytania, ale zaznaczyła, że sam fakt sięgania po polskie książki ma ogromne znaczenie. „Najważniejsze jest, że się czyta bo dzięki temu wracamy do literatury, która jest bardzo ważna, która w pewnym sensie nas stworzyła. Dlatego, że przeszliśmy przez to w dzieciństwie i latach młodzieńczych to dzisiaj widzimy, że ta twórczość jest tak samo ważna i nadal mówi nam o życiu, o świecie, o dobrych i złych sprawach zarówno w XIX i XX wieku, jak i w czasach nam współczesnych – stwierdziła nasza rozmówczyni, wskazując na analogię w wielu aspektach życia. – Historia się powtarza i nawet jeśli niektóre sytuacje są trochę inne, to można je dopasować do przekazu płynącego m.in. z „Dziadów” Adama Mickiewicza. Jest on bardzo uniwersalny” – dodała prof. Anna Frajlich. Przy tej okazji zwróciła też uwagę, że czytając to dzieło polskiego wieszcza narodowego obrazy same pojawiają się nam przed oczami. „Szczególnie te tortury więźniów, o których wspomina Mickiewicz. Tak było w XIX wieku i wcześniej. Przyszedł wiek XX i nic się nie zmieniło, więźniów politycznych też się torturowało” – zaznaczyła poetka. Zresztą współcześnie też dochodzi o znęcania się nad osobami niewygodnymi politycznie i walczącymi z różnymi systemami zniewolenia ludzi. 

O znaczeniu sięgania po literaturę, a także jej uniwersalnym wymiarze, wspomniał też – biorący udział w Narodowym Czytaniu – wicekonsul Przemysław Postolski. „Według Biblioteki Narodowej zaledwie 4 na 10 osób deklaruje, że przeczytało co najmniej jedną książkę w ciągu roku. Tak więc te statystyki wskazują, że należy i trzeba promować literaturę. Fantastycznie, że takie wydarzenia mają miejsce. Cieszymy się, że możemy je wspierać zarówno jako Konsulat Generalny i szerzej jako Ministerstwo Spraw Zagranicznych, ze środków którego ten projekt został dofinansowany. Okazuje się, że ludzi ciągnie do literatury, ponieważ chcą dowiedzieć się, jak lepiej żyć – zaznaczył dyplomata. – Czytając wspólnie 'Dziady’ dowiedzieliśmy się czegoś o sobie, czegoś o innych, a jednocześnie odkryliśmy, że Adam Mickiewicz ma również coś do powiedzenia w roku 2026. Mimo tego, że język z jego czasów momentami troszeczkę nie przystaje do naszej codzienności, to jego przekaz jest absolutnie ponadczasowy” –  stwierdził Przemysław Postolski. Był także pod wielkim wrażeniem tego w jaki sposób  z zawiłościami staropolskiego języka poradziła sobie polonijna młodzież, dla której prawidłowe wypowiedzenie wielu słów na pewno było poważnym wyzwaniem. „Młodzież pięknie to udźwignęła, tak więc więc czapki z głów!” – dodał na zakończenie wicekonsul.

Świetnie z wybranymi, najważniejszymi fragmentami „Dziadów” poradzili sobie praktycznie wszyscy czytający, a wielu z nich zrobiło to rewelacyjnie dodając do tego odpowiednią mimikę i grę aktorską, a nawet charakteryzację. Wśród czytających byli m.in.: Katarzyna Drucker, Lena Hynowska, Krystyna Pitula, Ola Wojczak, Jakub Polaczyk, Jacek Szymula, Jola Szczepkowska, Weronika Woźniak, Małgorzata Szablińska, Sylwia Majewska, Marta Jonik, Grażyna Drabik, Anna Wisznowaty, Joanna Kluz, Anna i Janusz Skowronowie, Adam Kantorowski, Magda Majerowicz-Lupińska, Max Szabliński, Paulina Milewska, Elżbieta Kieszczyńska, Ewa Zeller, Wojtek Maślanka, a nawet wicekonsul Przemysław Postolski i o. Michał Czyżewski. Momentami pewne fragmenty, stanowiące uzupełnienie do prezentowanych tekstów dodawała Ella Wojczak, która przygotowała i prowadziła tegoroczną edycję Narodowego Czytania. Wcześniej, przed rozpoczęciem prezentacji poszczególnych fragmentów „Dziadów” specjalne wprowadzenie na temat tego dramatu oraz ich autora – Adama Mickiewicza, przedstawiła prof. Anna Frajlich.

Po zakończeniu czytania wszyscy uczestnicy spotkania otrzymali pamiątkową, pięknie wydaną książkę z pełną wersja „Dziadów”. W dodatku została ona ozdobiona specjalną pieczęcią wytłoczoną z okazji tegorocznej edycji Narodowego Czytania odbywającego się pod patronatem pary prezydenckiej – Marty i Karola Nawrockich. W Polsce akcja ta została zapoczątkowana w 2012 roku przesz ówczesnego prezydenta Bronisława Komorowskeigo i jego małżonkę. Natomiast w Wielkim Jabłku została przygotowana i przeprowadzona po raz czwarty przez Elżbietę Kieszczyńską, właścicielkę EK Polish Bookstore i współzałożycielkę Przytuliska Literacko-Artystycznego oraz Ellę Wojczak z Polskiego Instytutu Teatralnego w Nowym Jorku oraz była współfinansowana ze środków Departamentu ds. Współpracy z Polonią i Polakami za Granicą. Śmiało można stwierdzić, że tegoroczne Narodowe Czytanie zakończyło się sukcesem zarówno artystycznym jak i frekwencyjnym ponieważ wzięło w nim udział ponad 50 osób z czego prawie połowa była zaangażowana w prezentację mickiewiczowskiego dramatu. Mimo że akcja rozpoczęła się od chóralnego wyrecytowania chyba najbardziej znanego fragmentu „Dziadów” wprowadzającego do drugiej części tego dramatu, czyli od słów: 

„Ciemno wszędzie, głucho wszędzie, 

Co to będzie, co to będzie” 

to wszystko przebiegło sprawnie i z ogromną klasą. „Nie było ciemno i nie było głucho, a odpłatnie wynajęta sala herbowa Stowarzyszenia Weteranów Armii Polskiej – jak co roku na Narodowe Czytanie – zapełniała się ludźmi, którzy przyszli w samo południe by przeczytać fragmenty 'Dziadów’ Adama Mickiewicza. Czytających z roku na rok przybywa, a tegoroczny tekst odczytywało ponad dwadzieścia osób, od tych wiekowych siwych głów do zupełnie młodych studentów, czy nawet uczniów, dla których posługiwanie się językiem polskim nie było wcale takie łatwe – podkreśliła w rozmowie z 'Nowym Dziennikiem’ jedna ze współorganizatorek tej akcji Elżbieta Kieszczyńska. – Słońce świeciło pełnym blaskiem, a rozmowy przed czytaniem mieszały się z gwarem ulicy. Teksty, czytających i przebieg akcji przygotowała Ella Wojczak z Polskiego Instytutu Teatralnego w Nowym Jorku za co jestem jej ogromnie wdzięczna” – dodała. Prowadząca Przytulisko Literacko-Artystyczne przekazała również wyrazy wdzięczności wszystkim osobom zaangażowanym zarówno w czytanie jak i przygotowanie tego literackiego spotkania. Szczególne słowa uznania skierowała w stronę swojego brata mieszkającego w Polsce – Lubomira „Kuby” Kieszczyńskiego, dzięki któremu do Nowego Jorku dotarła okolicznościowa pieczęć przygotowana na tegoroczną edycję Narodowego Czytania. „Ze względu na nieprzyjmowanie przez Pocztę Polską żadnych przesyłek do Stanów Zjednoczonych, Kancelaria Prezydenta RP nie wysyłała ani rok temu, ani tym razem pieczątek, którymi ozdabiane są egzemplarze rozdawanych po czytaniu tekstów lektury. Mój brat odebrał tę pieczątkę i korzystając ze specjalnej usługi UPS dostarczył ją do nas, za co jesteśmy m bardzo wdzięczni” – podkreśliła współorganizatorka spotkania. 

Autor: Wojtek Maślanka