Warszawa – najlepsze miasto świata

„Warszawa ma jeszcze do odegrania sporą rolę jako metropolia i stolica Polski, dużego i liczącego się kraju w Europie” – uważa Grzegorz Piątek, autor książki o jej powojennej odbudowie.

***

82. rocznica wybuchu Powstania Warszawskiego była przyczynkiem do spotkania poświęconego odbudowie oraz urbanizacji polskiej stolicy. Jego głównym bohaterem był krytyk oraz historyk architektury i zarazem autor książki „Najlepsze miasto świata. Warszawa w odbudowie 1944-1949”. Wieczór autorski odbył się 2 sierpnia w Konsulacie Generalnym na Manhattanie i cieszył się dużym zainteresowaniem publiczności. Było wśród nich wielu Warszawiaków i osób, które są zakochane w polskiej stolicy, co miało ogromny wpływ na bardzo ciekawą dyskusję jaka wywiązała się po krótkiej rozmowie, jaką z gościem przeprowadził konsul generalny Mateusz Sakowicz.

„Chcieliśmy, niezależnie od dyskusji o samym powstaniu, wydobyć na tej kanwie coś takiego, co oprócz pamięci o bohaterach tchnęłoby w nas większy optymizm i pokazało, że to miasto, z popiołów, niczym feniks powstało. Chcieliśmy również oddać hołd bezimiennym Warszawiakom, odbudowującym, cegła po cegle, polską stolicę” – wyjaśnił w rozmowie z „Nowym Dziennikiem” konsul generalny będący zarazem gospodarzem spotkania z Grzegorzem Piątkiem. Z przebiegu tego spotkania bardzo zadowolony był także Grzegorz Piątek, któremu bardzo podobało się duże zaangażowanie publiczności w dyskusję. Świadczyło to zarówno o dużym zainteresowaniu tematem dotyczącym polskiej stolicy, jak i sentymentów łączących uczestników spotkania z tym miastem. On sam zakochał się w nim bardzo dawno temu, czego efektem jest książka „Najlepsze miasto świata. Warszawa w odbudowie 1944-1949”. Tytuł ten, nie jest jego stwierdzeniem, lecz został zaczerpnięty z artykułu architekta Jerzego Grabowskiego opublikowanego w czasopiśmie „Skarpa Warszawska” w 1946 roku. Natomiast stolica Polski jest dla niego najważniejszym miejscem na ziemi.

„Urodziłem się i wychowałem w Warszawie, i oprócz tego, że bardzo wcześnie zacząłem się interesować jej historią i analizować jej architekturę, to znam także wiele pięknych miast, w których przez jakiś czas mieszkałem. Jednak w Warszawie czuję się najlepiej, czuję się jak w domu ponieważ dobrze ją rozumiem i doskonale ją znam” – zaznaczył w rozmowie z „Nowym Dziennikiem” Grzegorz Piątek. Dodał, że jego książka jest wynikiem kilkuletniej pracy. „Powstawała teoretycznie trzy lata, od siedemnastego do dwudziestego roku, ale tak naprawdę przygotowana trwały o wiele dłużej, bo tam jest wiedza, są obserwacje i refleksje, które zbierałem przez lata – podkreślił autor. – Nie jest to temat, za który zabrałem się po reportersku, jak za kolejny projekt. Jest to materiał, który mam przeżyty i przemyślany. Ta książka jest napisana nie tylko głową, ale też sercem” – zdradził Grzegorz Piątek. Dodał też, że zależało mu na tym, żeby poruszyć i pokazać temat odbudowy Warszawy ponieważ jest on mało znany. „Miałem poczucie, że we współczesnym wizerunku Warszawy dominuje jej historia wojenna, temat zniszczenia miasta i jego martyrologii. Zawsze brakowało mi tej drugiej strony medalu, bo skoro była śmierć i zniszczenie, to powinna być też odpowiedź na to, skąd my się tam wzięliśmy i dlaczego to miasto jednak żyje i pięknie się rozwija – wyjaśnił nasz rozmówca. – Uważam, że zrozumienie tematu odbudowy i tego, co się wydarzyło zaraz po 1945 roku, jest też konieczne do zrozumienia, dlaczego właśnie to miasto jest takie, a nie inne. Nie zrozumiemy dzisiejszej Warszawy, jeśli nie sięgniemy do tamtych decyzji, bo wtedy została ona wymyślona od nowa, tak naprawdę trochę w zaprzeczeniu, w kontrze do przedwojennej Warszawy, jako szansa na stworzenie miasta bardziej funkcjonalnego, piękniejszego i przyjemniejszego niż przed wojną” – wyjaśnił Grzegorz Piątek. Temat ten poruszył także podczas wywiadu oraz dyskusji mającej miejsce w trakcie wieczoru autorskiego.

Przekonywał, że o dzisiejszym obliczu Warszawy przesądziły przede wszystkim strategiczne decyzje architektów i urbanistów podjęte tuż po wojnie. „To, że dzisiaj Warszawa jest miastem dobrze funkcjonującym, zielonym i mającym rozwiniętą komunikację to jest właśnie ich zasługa” – zaznaczył podczas dyskusji. Przypomniał też, że w pierwszych latach po wojnie projektanci cieszyli się znaczną swobodą twórczą, a ingerencja komunistycznych władz w architekturę miasta rozpoczęła się dopiero pod koniec lat 40. Jego zdaniem największym sukcesem odbudowy okazały się zielone rejony miasta, a więc parki, skwery oraz duża ilość drzew, krzewów i roślinności. Zaznaczył też, że przedwojenna Warszawa była znacznie gęściej zabudowana niż obecnie.

Najwięcej sporów wśród architektów i urbanistów było przy podejmowaniu decyzji, które zabytki i kamienice powinny zostać odbudowane i przywrócone do pierwotnego wyglądu oraz co powinno być zmodernizowane i zaplanowane na nowo. „To co mamy obecne jest kompromisem pomiędzy tymi dwoma wizjami. Stare Miasto, Krakowskie Przedmieście, Nowy Świat czy Śródmieście jest takim rezerwatem dawnej Warszawy z różnymi zabytkami, a jej pozostała część to nowoczesne, dwudziestowieczne miasto” – stwierdził gość spotkania.

W trakcie dyskusji uczestnicy spotkania pytali też m.in. o Pałac Kultury i Nauki, czyli tzw. powojenny dar Stalina dla Warszawy. Część z nich wyrażała opinię, że gmach powinien zostać wyburzony, chociażby z uwagi na fakt, że podczas Powstania Warszawskiego Józef Stalin zabronił Armii Czerwonej udzielenia wsparcia powstańcom, mimo że wojsko radzieckie stacjonowało na drugiej stornie Wisły, przez co pozwolił się „wykrwawić Warszawie”. Autor książki o odbudowie polskiej stolicy stwierdził jednak, że na taki krok jest już za późno. Zwrócił uwagę, że „budynek ten wrósł już w to miasto” i wpisał się w jego klimat. Podkreślił też, że obecnie Pałac Kultury i Nauki nie dominuje jak dawniej, nad panoramą Warszawy bowiem wokół niego wyrosły nowoczesne i wyższe od niego wieżowce. Publiczność pytała też o wiele innych zabytkowych obiektów, które nie zostały odbudowane jak chociażby Pałac Saski, Pałac Teppera, czy też Cytadela. Interesowali się nawet pomnikiem Bitwy Warszawskiej, który mimo planów do tej pory nie powstał. Pojawiły się także pytania dotyczące współczesnej urbanizacji stolicy Polski oraz tego jak autor książki „Najlepsze miasto świata. Warszawa w odbudowie 1944-1949” wyobraża sobie polską stolicę za 20, a nawet za 30 lat. „Myślę, że Warszawa ma jeszcze do odegrania sporą rolę jako metropolia i stolica Polski, dużego i liczącego się kraju w Europie” – dodał na zakończenie Grzegorz Piątek. 

Autor: Wojtek Maślanka