2113 listów. Pamięć wysłana z Ameryki do Warszawy

Są listy, które czyta się raz i odkłada. Są też takie, które się przechowuje, do których się wraca i które z czasem stają się czymś więcej niż zapisaną kartką papieru. Takie właśnie są listy pisane przez uczniów szkół polonijnych do Powstańców Warszawskich.

***

W tym roku, w czwartej edycji Akcji Pisania Listów do Powstańców Warszawskich, uczniowie z 26 szkół polonijnych zrzeszonych w Centrali Polskich Szkół Dokształcających w Ameryce, napisali 2113 listów i kartek. Z Ameryki powędrowały do Warszawy – do ludzi, którzy jako bardzo młodzi chłopcy i dziewczęta 82 lata temu stanęli do walki o swoje miasto i wolną Polskę.

W listach dzieci dziękowały za odwagę, pytały o młodość, przyjaźń, strach i nadzieję. Pisały o tym, czego dowiedziały się o Powstaniu Warszawskim. Młodsi uczniowie ozdabiali kartki biało-czerwonymi sercami, flagami i symbolami Polski. Starsi próbowali zrozumieć decyzje ludzi niewiele starszych od nich samych, którzy w sierpniu 1944 roku znaleźli się w rzeczywistości, jaką dzisiejszemu młodemu pokoleniu trudno sobie wyobrazić.

Po drugiej stronie oceanu na te słowa czekają Powstańcy. Dzisiaj mają po dziewięćdziesiąt i więcej lat. Kiedy wybuchło Powstanie, wielu z nich miało kilkanaście. Byli żołnierzami, łącznikami, sanitariuszkami. Przenosili meldunki, opatrywali rannych, walczyli. Tracili przyjaciół, rodzeństwo, domy i swoje młode lata. Dziś dostają listy od dzieci, które urodziły się i wychowują tysiące kilometrów od Warszawy. I właśnie ta odległość sprawia, że te listy mają szczególny wymiar. Podczas rozmów z Powstańcami wielokrotnie słyszałam, jak ważna jest dla nich ta korespondencja. “Proszę podziękować wszystkim dzieciom. Dla nas to znaczy więcej, niż mogą sobie wyobrazić” – usłyszałam podczas jednego ze spotkań. W tych kilku słowach mieści się chyba najważniejszy sens całej akcji.

Dla Powstańców list jest znakiem: pamiętamy o Was. Dla ucznia jest natomiast czymś więcej niż lekcją historii. Pisząc do konkretnej osoby, młody człowiek zaczyna dostrzegać, że Powstanie Warszawskie to nie tylko data – 1 sierpnia 1944 roku – liczby, pseudonimy i fotografie w podręczniku. Za historią stoją ludzie. Kiedyś równie młodzi jak dzisiejsi uczniowie. I właśnie wtedy historia zaczyna być osobista. Od czterech lat obserwuję, jak niezwykła więź tworzy się dzięki tej inicjatywie. Z jednej strony są Powstańcy – ostatni świadkowie jednego z najtragiczniejszych i najbardziej heroicznych rozdziałów historii Warszawy. Z drugiej – dzieci i młodzież polonijna, dla których Polska często jest krajem rodziców lub dziadków, miejscem wakacyjnych podróży, językiem używanym w domu i podczas sobotnich zajęć w polskiej szkole. Pomiędzy nimi jest kartka papieru. Kilka zdań napisanych po polsku. Czasem dziecięcy rysunek. I pamięć, która dzięki temu wędruje z pokolenia na pokolenie.

Akcja Pisania Listów do Powstańców Warszawskich od początku miała właśnie taki cel – nie tylko uczyć historii, ale pozwolić młodym ludziom spotkać człowieka, który tę historię przeżył. 2113 listów i kartek napisanych w tym roku to 2113 małych gestów pamięci. Za każdym stoi uczeń, nauczyciel, rozmowa o historii, często również rozmowa w domu z rodzicami czy dziadkami. A później list trafia do rąk Powstańca. I być może właśnie w tym tkwi największa wartość tej inicjatywy. Nie w liczbach, nie w zasięgu akcji ani w kolejnych jej edycjach. Najważniejsze jest to, że po dwóch stronach oceanu ktoś na chwilę zatrzymuje się dla drugiego człowieka. Jedni piszą: pamiętamy. Drudzy odpowiadają: dziękujemy, że pamiętacie… I tak trwa historia.

Inicjatywa ta nie byłaby możliwa bez współpracy z Urzędem m.st. Warszawy, Muzeum Powstania Warszawskiego oraz Domem Powstańców Warszawskich. Z całego serca dziękujemy za otwartość i wsparcie, dzięki którym listy i kartki napisane przez uczniów polonijnych trafiło do Powstańców Warszawskich mieszkających w Polsce. To piękny przykład, że wspólnym wysiłkiem można budować most pamięci między Polską a Polonią.

2026 AKCJA PISANIA LISTÓW DO POWSTAŃCÓW WARSZAWSKICH

1. Polska Szkoła im. Św. Stanisława Kostki pod patronatem Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II – Wallington, NJ

2. Polska Szkoła im. Fryderyka Chopina – Allamuchy, NJ

3. Polska Szkoła Dokształcająca im. św. Maksymiliana Marii Kolbego – Hewitt, NJ

4. Akademia Jana Pawła II – Keyport, NJ

5. Polska Szkoła Dokształcająca im. Aleksandra Janty-Połczyńskiego – Lakewood, NJ

6. Polska Szkoła Dokształcająca im. Św. Michała – Lyndhurst, NJ

7. Akademia Języka Polskiego – Manchester, NJ

8. Polska Szkoła im. Św. Kazimierza Królewicza – Newark, NJ

9. Polska Szkoła Dokształcająca im. Juliana Ursyna Niemcewicza – Plainfield, NJ

10. Polska Szkoła Dokształcająca im. Henryka Sienkiewicza – Brooklyn, NY

11. Polska Szkoła Sobotnia przy parafii Św. Cyryla i Metodego – Brooklyn, NY

12. Polska Szkoła Dokształcająca im. Zbigniewa Herberta – Copiague, NY

13. Polska Szkoła Dokształcająca im. Św. Jadwigi – Floral Park, NY

14. Szkoła Języka Polskiego im. Marii Konopnickiej – Hyde Park i Monroe, NY

15. Polska Szkoła Dokształcająca im. Św. Faustyny – Ozone Park, NY

16. Polska Szkoła im. Św. Jadwigi Królowej – Ridgewood, NY

17. Polska Szkoła Dokształcająca im. Wisławy Szymborskiej – Port Chester, NY

18. Polska Szkoła Dokształcająca im. Stanisława Moniuszki – Rockaway Beach, NY

19. Szkoła Polska przy Konsulacie Generalnym RP w Nowym Jorku

20. Polska Szkoła Sobotnia im. Bł. Ks. Jerzego Popiełuszki – Derby, CT

21. Polska Szkoła Sobotnia – Hartford, CT

22. Szkoła Języka Polskiego im. Jana Pawła II – New Britain, CT

23. Szkoła Języka Polskiego im. Janusza Korczaka – Providence, RI

24. Polska Szkoła im. Marii Skłodowskiej Curie #1- Clearwater, FL

25. Szkoła Języka Polskiego im. Św. Wojciecha – Philadelphia, PA

26. Szkoła Polska im. Mikołaja Kopernika – Houston, TX

Autor:

Agnieszka Kasprzak

Dyrektor Polskiej Szkoły im. św. Stanisława Kostki w Wallington, koordynator Akcji Pisania Listów do Powstańców Warszawskich

Autor zdjęć: materiały prasowe