„Pieśń i Poezja Tchnieniem Wolności Narodu Polskiego”

Pokazanie polskiej historii, poprzez pieśń i poezję, podkreślając tę, która towarzyszyła Polakom w walce o niepodległość, prezentując sztukę w listopadzie, kiedy obchodzimy Narodowe Święto Niepodległości, ma szczególne znaczenie dla Polaków mieszkających w USA. Trudno sobie wyobrazić bardziej wzniosły i wolnościowy tytuł do przedstawienia, które odbyło się, w dniu 6 listopada o godz. 18: 30 w Centrum Polsko-Słowiańskim na Greenpoincie, zaprezentowane przez Teatr THEOS w ramach Festiwalu Poezji Polskiej pt. „Pieśń i Poezja Tchnieniem Wolności Narodu Polskiego”.

***

Rozmowa z  dyrektorką THEOS Katarzyną Drucker – jednocześnie reżyserką i scenografką tej sztuki. 

***

Ciężko wyobrazić sobie bardziej wzniosły i wolnościowy tytuł dla przedstawienia. Co było największą motywacją do prezentacji tych historycznych wątków?

Powodów było kilka, prezentacja poezji i pieśni (jestem aktorką i sopranistką) są biologicznie z sobą połączone i są cząstką mojej duszy. Od wielu lat jestem dyrygentem Chóru Krakus i współpracuję z seniorami na Brooklynie, a także z uczniami polskich szkół dokształcających. Ta praca pozwala na niemal pokoleniową współpracę, co jest wyjątkowym filarem podtrzymującym naszą środowiskową więź. Najważniejszym jednak motywem było odnalezienie w archiwach nieznanych w szerokim społecznym zasięgu, pewnych faktów historycznych, pominiętych w szkolnych podręcznikach.  

W tym roku skupiliśmy się przede wszystkim na przedstawieniu życia Tadeusza Kościuszki z okazji jego rocznicy 280. urodzin, a także jego wkładu w odzyskanie niepodległości Ameryki (w 250. rocznicę uzyskania niepodległości). Jego postać jest skromna, ale jednocześnie barwna i wyjątkowa, a jego geniusz wojskowy przekraczał granice jakiegokolwiek generała w tamtym czasie, nawet Georga Washingtona. Dokładnie, jak w mało znanym wierszu Alojzego Felińskiego, „Do Kościuszki”:  

Kościuszko! Twoja skromność nie dba o pochwały,

W boju mężny, w pokoju umysł masz wspaniały,

Wielki przez rozum, cnoty i waleczne sprawy,

Nikt więcej nie miał prawa nad Ciebie do sławy.

Zaprosiła Pani do współpracy wyjątkowo utalentowaną prezenterkę, dr Luizę Raab-Pontecorvo, której zaproponowała rolę Izabelli Czartoryskiej. Dlaczego właśnie tę osobę przywołała pani na scenę? 

Szukając historycznych materiałów odkryłyśmy z Luizą niesamowitą perełkę historyczną. I stwierdziłam, że to właśnie wydarzenie musi znaleźć się w naszym przedstawieniu. Jedyne wzmianki o nim są w „Słowie Podlasia” oraz w biografii o Kościuszce napisanej przez Monikę M. Gardner wydanej w 1920 roku. 

Otóż księżna Czartoryska była wielką zwolenniczką Tadeusza Kościuszki i 28 października 1792 roku w Sieniawie z okazji jego imienin wydała kameralne przyjęcie, bez rozgłosu, ze względu na zagrożenie aresztowania przez Carycę Katarzynę. Do dziś zachowały się jej zapiski z podejrzeniem, że to właśnie księżna „uknuła” powstanie kościuszkowskie. Na spotkaniu kobiety z rodziny i otoczenia (w tym Izabela Czartoryska) wystąpiły w białych sukniach z czarno-błękitnymi szarfami i wplotły we włosy niebieskie wstążki z Orderu Virtuti Militari, które oficerowie wysyłali żonom i narzeczonym po zakazaniu noszenia orderu przez Rosjan. Panie uplotły Kościuszce wieniec/koronę z gałązek i liści dębu. Dąb ten posadził ok. 100 lat wcześniej król Jan III Sobieski, bohater odsieczy wiedeńskiej 1683 r. Natomiast wręczyły go córki księżnej, Anna Maria oraz Zofia. 

W przedstawieniu odtworzyły ten moment panie z chóru Krakus, tańczyły wraz z Ojczyzną przy dźwiękach Poloneza Ogińskiego, który zagrała dr Luiza Raab-Pontecorvo, gość honorowy, a chórzystka  pani Halina Jaworska wręczyła Kościuszce wieniec.

Ten wątek z życia Kościuszki zdecydowanie faktycznie chyba nie jest publikowany w żadnym podręczniku?

Nie jest i dla mnie samej był kompletnym zaskoczeniem. Nie było żadnego wiersza do wykorzystania, więc sama napisałam.  Również postać księżnej Izabeli Czartoryskiej jest ukryta w cieniu historii. To ona po zniszczeniu Puław przez Rosjan, stworzyła w 1801 r. pierwsze muzeum na ziemiach polskich z mottem „Przeszłość Przyszłości”. Gromadziła narodowe pamiątki, ale też prawdziwe skarby, które później dały początek Muzeum Książąt Czartoryskich w Krakowie (m.in. „Dama z gronostajem”). THEOS postanowił wnieść ponownie oświaty kaganek i wyciągnąć je z zakurzonych półek na światło dzienne.

Wspomniała Pani o wielu poetyckich perełkach.

Tak. Dzięki pięknemu, choć mało znanemu wierszowi Anny Piliszewskiej, byliśmy świadkami jego narodzin z udziałem Ojczyzny (Katarzyny Drucker), Syna Narodu (Andrew Michoń) i Poezji (Anna Kucay). Wiersz naszej seniorki Wandy Wójcik „Tadeusz Kościuszko bohater dwóch narodów” pokazał nam jego pobyt w Ameryce i spotkanie z George’em Washingtonem (Leszek Wiśniewski). Usłyszeliśmy patriotyczne wezwanie Kościuszki do służby Ojczyźnie i porzuceniu Ameryki w wierszu „Za Kraj, Za Wolność, Za Honor, Za Cześć” Wiktora Czajewskiego. Kolejnym zaskoczeniem poetyckim dla mnie był wiersz Kazimierza Przerwy Tetmajera, który wspaniale opisał „Przysięgę” Kościuszki (Tadeusz Nowak) na Krakowskim Rynku, która u nas odbyła się z udziałem Chóru „Krakus” oraz dzieci, przy akompaniamencie Oli Watras.

Jaką rolę odegrały dzieci ?

W części Festiwalowej zaprezentowali się uczniowie z polskich szkół. Przedstawili wybrane poezje (10 wierszy) z książeczki „Abecadło Wolnych Dzieci” autorstwa Artura Oppmana (OR-OT). Każdy wiersz odpowiadał literze alfabetu i odnosił się do wydarzeń, bitew, postaci historycznych, ważnych dla Polski oraz Ameryki.

Dlaczego akurat ten autor? 

To nie tylko trochę zapomniany poeta okresu Młodej Polski, który napisał wzruszające i porywające ducha wiersze patriotyczne o Polsce dla dzieci i dorosłych, ale również zasłużony oficer Wojska Polskiego. I tu uwaga, autor klasycznych Legend warszawskich (m.in. o Bazyliszku, Syrenie i Złotej Kaczce).

Dzieci jak na swój wiek zachowały się bardzo profesjonalnie i bardzo urokliwie się zaprezentowały.

Tak. Uczniowie  recytowali  wiersze z wielką pasją. W tym roku, naszymi najmłodszymi uczestnikami byli 6–letni Milan Alberts ze szkoły im. Marii Konopnickiej oraz Michal Misiuta ze Szkoły Konsularnej, którzy swoim wystąpieniem skradli serca publiczności, a ich język polski był naprawdę na wysokim poziomie, jak na tak młody wiek. Milan jeszcze nie czyta po polsku. Była to rekordowa liczba dzieci w historii Festiwalu. 

Skorzystam z okazji i prześlę podziękowania: szczególne podziękowania dla dyrekcji oraz nauczycieli Polskiej Szkoły im. Marii Skłodowskiej-Curie przy Konsulacie Generalnym RP w Nowym Jorku, Polskiej Szkoły im. Marii Konopnickiej, Polskiej Szkoły im. ojca Augustyna Kordeckiego a także PSS  przy parafii św. Cyryla i Metodego. 

Ja dziękuję za wspaniałe, historyczne przedstawienie!

Jestem bardzo zadowolona, że Festiwal Poezji wzbudził takie zainteresowanie. Sala Centrum Polsko-Słowiańskiego była wypełniona po brzegi, a widownia nie ukrywała łez wzruszenia i nagrodziła nas gromkimi brawami. Pan Tadeusz Nowak zagrał tak świetnie Tadeusza Kościuszkę, że podczas jego przysięgi na rynku zapadła absolutna cisza. Syn Narodu, znany nam wszystkim Andrew Michoń, który od lat rozwija swe talenty aktorskie pod skrzydłami THEOS, dał popisowy występ śpiewając „God Bless America” i dostał  burzę oklasków za swoją grę aktorską. Anna Kucaj ze wzruszeniem i dramatycznym głosem uskrzydlała naszego narodowego ducha. A ja, matka Ojczyzna, przytulałam w swoim sercu wszystkie dzieci na scenie i na widowni, śpiewając dla nich „Święta Miłości kochanej Ojczyzny”, wzywając Kościuszkę do walki o moją wolność i niepodległość i płacząc gorzkimi łzami przy jego łożu gdy umierał, z daleka ode mnie w Szwajcarii.   

Scenografia była imponująca. 

Wszystko zaprojektowałam sama. To był  Collage z obrazami Kościuszki i Pułaskiego autorstwa Juliusza Kossaka i Stanisława Batowskiego, Malczewskiego – Melancholia jako hołd Powstańcom oraz wizerunek  Georga Washingtona namalowanego przez Emanuela Leutzego, a także replika obrazu Michała Stachowicza przedstawiające Rynek Krakowski. Całość uświetniła wystawa prac artystycznych stworzonych przez naszych seniorów z grupy artystycznej „Krakus” pod kierownictwem Agnieszki Nowińskiej oraz patriotyczne prace z drewna Craft Mind Designs, wykonane przez Barta Pontecorvo, a zaprojektowane przez naszego gościa, dr Luizę Raab-Pontecorvo.

Były jakieś nagrody?  

Każde dziecko, artysta i chór otrzymali pamiątkowe dyplomy promowania sztuki, języka polskiego, a szkoły list gratulacyjny oraz ornament z wizerunkiem Kościuszki i Księżnej Czartoryskiej z napisem „Festiwal Poezji Polskiej THEOS 2026. Przeszłość Przyszłości”, wykonane i zaprojektowane właśnie przez CraftMinds Design. 

***

Program był dofinansowany przez Instytut Rozwoju Języka Polskiego ze środków budżetu państwa przekazanych przez Fundację Wolność i Demokracja, w ramach zadania „Minigranty – koncepcja wspierająca strategiczne kierunki działalności Instytutu Rozwoju Języka Polskiego na lata 2025-2030”. Przedstawienie odbyło się pod Patronatem Konsula Generalnego RP w Nowym Jorku Mateusza Sakowicza.

Podczas wydarzenia obecny był wicekonsul Krzysztof Płaski, którego syn Aruś debiutował na Festiwalu.  Pan konsul z wielką serdecznością  podziękował za tak piękny i wzruszający występ oraz łączenie pokoleń, krzewienie kultury i historii polskiej. Dyrektor wykonawcza CPS Agnieszka Granatowska, również obecna na przedstawieniu, wyraziła swój podziw i wdzięczność dla Katarzyny Drucker za stworzenie tego przedstawienia i wręczyła piękny bukiet kwiatów od CP-S.

Rozmawiała Elżbieta Popławska

Zdjęcia: Elżbieta Popławska i Wojciech Kubik