Polsko-litewska duma z Konstytucji 3 Maja

Przedstawiciele Konsulatu Generalnego Rzeczypospolitej Polskiej i Konsulatu Generalnego Republiki Litewskiej w Nowym Jorku wspólnie uczcili 235. rocznicę uchwalenia Konstytucji 3 Maja. Obchody miały miejsce w manhattańskim pałacu De Lamara, w którym mieści się siedziba polskiej placówki dyplomatycznej. Zaprezentowano także faksymile Ustawy Rządowej z 1791 roku, uznawanej za pierwszą w Europie i drugą na świece – po Stanach Zjednoczonych – spisaną konstytucję.

***

W mającym międzynarodowy charakter wydarzeniu, które odbyło się 5 maja, udział wzięli dyplomaci reprezentujący różne kraje z całego świata, a także amerykańscy przyjaciele obu konsulatów oraz przedstawiciele Polonii i litewskiej diaspory. Wśród gości specjalnych byli reprezentanci m.in.: Belgii, Czech, Estonii, Francji, Japonii, Luksemburga, Malezji, Serbii, Słowacji, Tajwanu, Ukrainy oraz Włoch. Uroczystość prowadził wicekonsul Wiktor Cichecki, a obowiązki gospodarza pełnił konsul generalny Mateusz Sakowicz. Rozpoczęły ją hymny narodowe – polski i litewski – po czym odbyły się okolicznościowe przemówienia.

W części artystycznej wystąpił litewski klarnecista Tomas Milerius, któremu towarzyszyła pianistka Ina Jung. Poza tym można było także zobaczyć faksymile Ustawy Rządowej z 3 maja 1791 roku. Wyeksponowana wierna kopia Konstytucji 3 Maja pochodziła z prywatnej kolekcji rodzinnej fundacji mec. Przemysława Blocha w Nowym Jorku.

OKOLICZNOŚCIOWE PRZEMÓWIENIA

Jako pierwszy głos zabrał gospodarz miejsca – konsul generalny RP Mateusz Sakowicz. Po powitaniu wszystkich gości podkreślił, że uroczystość, w której uczestniczą stanowi przedłużenie, mających miejsce na Greenpoincie i w wielu polonijnych skupiskach, niedzielnych obchodów związanych z Dniem Flagi Rzeczypospolitej Polskiej, Dniem Polonii i Polaków za Granicą oraz oczywiście z 235. rocznicą uchwalenia Konstytucji 3 Maja. Podkreślił, że w tamtych czasach był to dokument niezwykle nowatorski i wybiegający w przyszłość, w dodatku uchwalony zaledwie cztery lata po Konstytucji Stanów Zjednoczonych oraz w niezwykle trudnych okolicznościach. „Dokument ten zakotwiczył w ówczesnym porządku tak istotne pojęcia, jak praworządność czy odpowiedzialność obywatelska. Wprowadził również zasadę głosowania większością głosów, co było o tyle istotne, że wcześniej, zmagaliśmy się z problemem tzw. liberum veto” – podkreślił konsul generalny. Mateusz Sakowicz wyjaśnił też ideę wspólnego polsko-litewskiego świętowania rocznicy uchwalenia tej konstytucji. Zaznaczył, że ponad dwa wieki temu stanowiliśmy jedno państwo, że Rzeczypospolita Obojga Narodów złożona była z Korony Królestwa Polskiego i Wielkiego Księstwa Litewskiego. „Stoimy teraz przed państwem jako wielcy przyjaciele – nie tylko Dovydas i Mateusz – lecz także przedstawiciele naszych obu narodów działający ramię w ramię, zakotwiczeni zarówno w Unii Europejskiej, jak i w NATO, dumni z naszej wspólnej historii oraz współczesnej współpracy, a także z wielką pewnością siebie spoglądający w naszą wspólną przyszłość” – zapewnił polski dyplomata.

Z kolei jego litewski odpowiednik, wspomniany Dovydas Spokauskas na wstępie podziękował za kolejną okazję do wspólnego spotkania i świętowania. Warto przypomnieć, że po raz pierwszy wspólne obchody rocznicy uchwalenia Konstytucji 3 Maja były zorganizowane w pałacu De Lamara w 2021 roku. „Bardzo dziękujemy za goszczenie nas w tym wspaniałym miejscu. Każdego roku z wielką niecierpliwością wyczekujemy tej okazji, nie tylko po to, by tu przybyć i nawiązać relacje, lecz także by skorzystać z możliwości ponownego potwierdzenia naszego wspólnego dziedzictwa oraz naszej wspólnej przyszłości” – stwierdził konsul generalny Litwy. Podkreślił też znaczenie zapisów zawartych w Ustawie Rządowej z 1791 roku. „Właśnie na tym dokumencie i zapisanych w nim wartościach opieramy naszą przyjaźń, jako dwie nowoczesne republiki w Europie, jako dwaj niezwykle dumni i aktywni członkowie Unii Europejskiej oraz NATO, jako zdecydowani orędownicy Ukrainy w jej walce z rosyjską agresją, a także zwolennicy sił demokratycznych na Białorusi. To dlatego, że wszystkie te obszary terytorialne – tam, gdzie obecnie leży Białoruś i Ukraina – stanowiły niegdyś część tej samej Rzeczypospolitej” – podkreślił Dovydas Spokauskas.

Kolejnym mówcą był minister spraw wewnętrznych Litwy Władysław Kondratowicz (Vladislav Kondratovič). Podkreślił on, że Konstytucja 3 Maja została uchwalona zaledwie cztery lata później niż Konstytucja Stanów Zjednoczonych. „Pokazuje to, że idee wolności, praworządności i społeczeństwa obywatelskiego od samego początku łączyły nasze narody po obu stronach Atlantyku” – zaznaczył mający polskie pochodzenie minister spraw wewnętrznych Litwy. Władysław Kondratowicz przypomniał także postać naszego wspólnego bohatera, gen. Tadeusza Kościuszki. Dodał, że niedawno jego imieniem została nazwana Kompania Litewskich Strzelców, w dodatku złożona przede wszystkim z Litwinów polskiego pochodzenia.

Na zakończenie części oficjalnej wicekonsul Wiktor Cichecki odczytał okolicznościowy list przesłany przez nowojorskiego kongresmena Dana Goldmana, który z uwagi na zawodowe obowiązki nie mógł osobiście uczestniczyć w tej uroczystości. „Konstytucja 3 Maja jest jednym z najwspanialszych osiągnięć w historii demokratycznych rządów. To pierwsza nowoczesna skodyfikowana konstytucja w Europie i druga na świecie, po Stanach Zjednoczonych. Ten niezwykły dokument, zrodzony w Rzeczypospolitej Obojga Narodów, odzwierciedlał głębokie i wizjonerskie zaangażowanie na rzecz wartości demokratycznych, odpowiedzialności obywatelskiej i praworządności” – podkreślił amerykański polityk.

ZNACZENIE OBCHODÓW I WZAJEMNEJ WSPÓŁPRACY

„Tymi uroczystościami w konsulacie chcieliśmy opowiedzieć o naszej historii sprzed dwustu trzydziestu pięciu lat szerszemu światu, czyli zarówno Amerykanom jak i korpusowi dyplomatycznemu – podkreślił w rozmowie z „Nowym Dziennikiem” konsul generalny Mateusz Sakowicz. – Cieszę się, że po raz kolejny robimy to ramię w ramię z naszymi litewskimi przyjaciółmi, bo jednak jest to nasza wspólna historia sprzed ponad dwóch wieków, gdy mieliśmy Rzeczypospolitą Obojga Narodów i opowiadamy o tym wspólnie” – podkreślił nasz rozmówca. Dodał też, że bardzo ucieszyła go obecność na tych obchodach wielu konsulów generalnych z różnych krajów. „Przybliżyliśmy im historię Polski, z której jesteśmy bardzo dumni, bo przecież mieliśmy konstytucję odpowiadającą potrzebom epoki. Poza tym myślę, że obcokrajowcy pewnie kojarzą, że Amerykanie mieli pierwszą konstytucję na świece, no ale my mieliśmy pierwszą w Europie. I to warto przypominać światu, a nawet tym się chwalić, bo pewne standardy, które teraz są wymieniane jako oczywiste, jak np. rządy prawa, są zakotwiczone w naszej konstytucji po dziś dzień” – stwierdził Mateusz Sakowicz.

Z kolei Władysław Kondratowicz, w rozmowie z „Nowym Dziennikiem” podkreślił, że Konstytucja 3 Maja również zaczyna coraz bardziej funkcjonować w świadomości Litwinów. „Rocznica jej uchwalenia, z każdym rokiem, staje się u nas słynniejsza, może jeszcze nie tak jak w Polsce, ale coraz więcej zaczynamy o niej mówić. 3 maja już należy do ważnych dni dla Litwy, i termin ten – dzień uchwalenia Konstytucji 3 Maja – będzie widniał w nowej wersji naszego paszportu, jako jedna z najważniejszych dat dla naszego kraju. To pokazuje, że społeczność litewska docenia tę datę, oraz że jest to ważny skarb naszej historii, naszej wspólnej polsko-litewskiej historii” – zaznaczył wiceminister spraw wewnętrznych Litwy.

W podobnym tonie wypowiedział się litewski konsul generalny Dovydas Spokauskas. Zaznaczył, że jego zdaniem dla Litwinów Konstytucja 3 Maja jest tak samo ważna jak dla Polaków. „Oznacza dumną historię naszego silnego, wspólnego państwa, wspólnej Rzeczypospolitej, którą tworzyliśmy. Oznacza także dumę z wartości w niej zawartych, wartości, które my dzisiaj – po całej naszej trudnej historii, jaka rozegrała się między uchwaleniem Konstytucji 3 Maja, a momentem, gdy jakieś dwieście lat później, w latach 90. odzyskaliśmy naszą niepodległość – wciąż wyznajemy. Obecnie nasze kraje opierają się na tych samych ideach: na suwerenności, na wolności, na prawach człowieka. I myślę, że właśnie dlatego jesteśmy tak dumni z tej konstytucji” – stwierdził Dovydas  Spokauskas. Konsul generalny Litwy stwierdził też, że wspólne obchody 235. rocznicy uchwalenia Konstytucji 3 Maja bardzo dobrze odzwierciedlają obecną kondycję relacji między Polską a Litwą. „Nasze wzajemne stosunki są prawdopodobnie najlepsze w całej naszej historii” – stwierdził nasz rozmówca.

Autor: Wojtek Maślanka