Z wizytą majestatycznej nowojorskiej bibliotece

Starodruki i różne poloniki, a także najnowsze polskie wydawnictwa można było zobaczyć podczas Polskiego Wieczoru w Nowojorskiej Bibliotece Publicznej. W jej zbiorach znajduje się także pokaźny zbiór archiwalnych wydań „Nowego Dziennika” przechowywanych w formie mikrofilmów.

***

New York Public Library jest jedną z największych bibliotek publicznych na świecie i jedną z najważniejszych bibliotek naukowo-badawczych w Stanach Zjednoczonych. Powstała 23 maja 1895 r. w wyniku połączenia Biblioteki Astora i Biblioteki Lenoxa oraz dzięki funduszom, które przyszły z Tilden Trust (spadek gubernatora Samuela Tildena). Obecnie Nowojorska Biblioteka Publiczna posiada 88 oddziałów zlokalizowanych na Bronksie, Manhattanie i Staten Island, a także cztery ośrodki badawcze. W jej zbiorach znajduje się ponad 55 mln różnych pozycji, w tym bardzo dużo poloników i książek – ponad 85 tys. tytułów monograficznych i ponad 3 tys. periodyków. Każdego roku zbiory te powiększają się o kilkaset nowych polskich książek. Poza tym znajdują się tam tysiące tytułów monograficznych o Polsce napisanych w innych językach. W zbiorach Nowojorskiej Biblioteki Publicznej jest m.in. oryginał panegiryku „Jezda do Moskwy” Jana Kochanowskiego z 1583 r., a także wiele innych poloników m.in.: „Biblia Brzeska” z 1563 r., „Biblia Jakuba Wujka” z 1599 r., dwa wydania tzw. „Biblii Gdańskiej” (Amsterdam 1660; Hala Magdeburska 1726) oraz edycja „Nowego Testamentu” (Raków 1660). W jej archiwach znajduje się także unikatowy album ze zdjęciami z pogrzebu marszałka Józefa Piłsudskiego oraz fotomontaże Teresy Żarnower, a także obszerna kolekcja archiwalnych zdjęć z Polski z lat 1939-1944.

Podczas Polskiego Wieczoru w Nowojorskiej Bibliotece Publicznej, który odbył się 24 czerwca, jego uczestnicy mieli okazję poznać zbiory książkowe z kolekcji słowiańskiej i wschodnioeuropejskiej oraz historię ich rozwoju, a także najnowsze polskie nabytki. Poza tym można było zobaczyć majestatyczną główną czytelnię biblioteki oraz poznać kulisy funkcjonowania jednej z najważniejszych instytucji kulturalnych Nowego Jorku. „Główną ideą tego spotkania było pokazanie Polakom, że w środku Manhattanu jest biblioteka, w której można dostać każdą polską książkę, jaką tylko sobie wymarzą. I to jest wielkie osiągnięcie, bo polska historia i kultura przetrwa w tym miejscu, ponieważ my nigdy tych zbiorów nie usuniemy z naszej kolekcji. W dodatku każdy może tutaj przyjść i z niej skorzystać” – podkreślił w rozmowie z „Nowym Dziennikiem” dr Bogdan Horbal, kustosz zbiorów słowiańskich i wschodnioeuropejskich. W spotkaniu wzięło udział kilkadziesiąt osób, wśród których byli m.in.: konsul generalny Mateusz Sakowicz, starszy doradca wojskowy w Polskiej Misji przy ONZ kmdr Albert Proszowski, szef gabinetu Stałego Przedstawiciela RP przy ONZ Martin Borzęcki, a także prezes Instytutu Piłsudskiego i zarazem przedstawicielka Rady Dyrektorów Polsko-Słowiańskiej Federalnej Unii Kredytowej dr Iwona Korga.

POLSKIE ZBIORY

Podczas zwiedzania Nowojorskiej Biblioteki Publicznej można było zobaczyć różne stare polskie mapy oraz wybrane starodruki, wśród których wyeksponowane były m.in.: „Kronika polska, Marcina Bielskiego, nowo przez Ioach. Bielskiego syná iego wydana” z 1597 r., kolekcje konstytucji, czyli ówczesnych ustaw przyjmowanych przez Sejm z początku XVII w., powszechnie używany w Europie podręcznik artylerii „Artis Magnae Artilleriae” z 1650 r. autorstwa Kazimierza Siemienowicza, czy też „Widok Królestwa Polskiego”, czyli historyczno-geograficzny opis Rzeczpospolitej z czasów oświecenia autorstwa X. Iana Bielskiego wydany w 1763 r. Najstarszym pokazanym polskim starodrukiem była „Biblia Brzeska” z 1563 r. „To jest najstarsza drukowana Biblia w języku polskim w naszych zbiorach i jednocześnie druga najstarsza po 'Biblii Krakowskiej'” – wyjaśnił Bogdan Horbal. Dodał, że najstarszy starodruk z Polski w posiadaniu, którego jest Nowojorska Biblioteka Publiczna, to książka napisana w cyrylicy i wydana w 1493 r. w Krakowie przez niemieckiego drukarza Szwajpolda Fiola. Podobnych polskich książek wydanych do końca XVIII w. jest tam ponad 500. Podobnie jak pozostałe zbiory są one dostępne dla zainteresowanych, jednak żeby dotrzeć do starodruków trzeba wcześniej złożyć odpowiednią prośbę i wyjaśnić kim się jest i w jakim celu chce się mieć dostęp do danej księgi. Konieczna jest także pozytywna decyzja osoby odpowiedzialnej za udostępnianie starodruków. Najczęściej korzystają z nich studenci, naukowcy i dziennikarze.

Dział Słowiański i Wschodnioeuropejski, który początkowo nazywał się Działem Rosyjskim powstał w 1899 r. Jego pierwszym szefem był Herman Rosenthal, rosyjski Żyd pochodzący z terenu dzisiejszej Łotwy. To właśnie on zaczął budować różne słowiańskie kolekcje Nowojorskiej Biblioteki Publicznej, m.in. kolekcję polską. „Ostatnio nabyłem jego dziennik, gdzie zapisywał, jakie książki zakupił. Zaczął to robić w 1904 r., a pierwszy wpis dotyczył książek przybyłych 23 czerwca. Wszystkie pochodziły od tego samego wydawcy – Gebethnera i Wolffa. To był wielki wydawca książek, który działał w Warszawie, Lublinie, Łodzi i Krakowie” – opowiadał kustosz zbiorów słowiańskich i wschodnioeuropejskich. Nie była to jedyna ciekawostka dotycząca polskiego katalogu. Innym dostawcą była istniejąca do dzisiaj niemiecka firma Harrassowitz, która powstała w 1872 r. w Lipsku. Wśród dostawców była także polska firma mająca swój oddział na Manhattanie. „To jest rachunek z 10 marca 1921 r. z Polish Book Importing Company. Firma ta mieściła się przy 83 2nd Avenue pomiędzy 5 i 6 Street na East Village. Jej szefem był Joseph Wolff i prawdopodobnie była to część kompanii polskiej, która operowała w Nowym Jorku i myśmy wtedy kupowali od nich polskie książki” – wyjaśnił Bogdan Horbal, pokazując kopię wspomnianej faktury. Podkreślił też, że polska kolekcja cały czas się rozrasta bowiem każdego roku począwszy od 1899 r. – są kupowane nowe książki. „Oprócz tego mamy też zakupy antykwaryczne. Sprawdzamy, co się tam pokazało na rynku, co można kupić i wtedy zamawiamy te rzeczy” – wyjaśnił kustosz zbiorów słowiańskich i wschodnioeuropejskich, który również zajmuje się uzupełnianiem polskiej kolekcji.

Oczywiście główna siedziba Nowojorskiej Biblioteki Publicznej, ani jej podziemne archiwum znajdujące się pod Bryant Parkiem nie są w stanie pomieścić wszystkich zbiorów liczących ponad 55 mln pozycji. Dlatego też od 2000 roku biblioteka współpracuje z kilkoma znanymi uczelniami – Princeton University, Columbia University, Harvard University i Yale University – z którymi utrzymuje magazyny znajdujące się na terenie Princeton University. „Po prostu kupujemy jedną pozycję, która idzie do tego magazynu i jej zapis bibliograficzny pojawia się w katalogach tych pięciu instytucji” – podkreślił Bogdan Horbal. Zapewnił też, że każda książka z tych magazynów dostępna jest u nich najpóźniej w ciągu dwóch dni od chwili złożenia zamówienia.

Wspomniał też o archiwum cyfrowym, które systematycznie rozrasta się o nowe pozycje. Jedną z nich stanowi bogaty zestaw archiwalnych wydań „Nowego Dziennika”. „Kupowaliśmy tę gazetę od samego początku, od 1971 roku. Archiwum to zostało zdigitalizowane i obecnie jest także dostępne w wersji cyfrowej” – zaznaczył kustosz zbiorów słowiańskich i wschodnioeuropejskich. Wśród ciekawych polskich zbiorów w wersji elektronicznej są także m.in.: zdjęcia z pogrzebu marszałka Józefa Piłsudskiego oraz album fotograficzny z ponad trzystoma zdjęciami przedstawiającymi: przedwojenną Polskę, Polaków na różnych frontach, Polskę pod okupacją i polski rząd na uchodźstwie.

KSIĄŻNICA W DANYCH

Nowojorska Biblioteka Publiczna prócz wypożyczania książek realizuje również szereg różnych programów i akcji w lokalnych oddziałach. Od ponad stu lat prowadzi darmowe lekcje języka angielskiego, a także kursy na obywatelstwo oraz wiele innych programów dla dzieci i dorosłych. Gromadzi także zbiory książkowe w różnych językach, m.in. polskim. Prócz tego w swoim archiwum ma także kolekcje filmowe. „Język polski jest dziewiąty/dziesiąty na liście, zarówno jeśli chodzi o liczbę książek i filmów, jak i liczbę wypożyczeń rocznie. Jesteśmy za hebrajskim, natomiast przed innymi językami środkowoeuropejskimi. Najbardziej popularne języki to: hiszpański, chiński, francuski, japoński i rosyjski” – wyjaśniła dr Katarzyna Kowalska, dyrektor w biurze strategii i analiz Nowojorskiej Biblioteki Publicznej. Dodała, że im więcej wypożycza się w danym języku, tym więcej pozycji biblioteka dodaje do zbiorów, bo na kolekcję i programy w różnych językach ma wpływ zapotrzebowanie lokalnej społeczności. Z całej polskiej kolekcji najpopularniejsze są filmy, które najprawdopodobniej oglądają także Amerykanie. W ub.r. największym zainteresowaniem cieszyły się: „EO”, „Zielona granica”, „Ida” oraz filmy Krzysztofa Kieślowskiego. Wśród najpopularniejszych autorów znaleźli się: Olga Tokarczuk, Maja Wolny, Joanna Jax i Kasia Kasprzak-Bulicz. Popularne też są tłumaczenia Danielle Steel (wśród dorosłych) i Tove Jansson, autorki „Muminków” (wśród dzieci). Natomiast jeśli chodzi o e-booki i audiobooki to największym zainteresowaniem w polskiej wersji językowej cieszy się kolekcja „Harry’ego Pottera” J.K. Rowling.

„Dla kogoś, kto chce mieć dostęp do wiedzy, to Nowojorska Biblioteka Publiczna jest znakomitym miejscem, bo w zasadzie bezkosztowo, w trybie niemal natychmiastowym może ten dostęp sobie uzyskać. I to chyba jest najlepsze przesłanie płynące z tego spotkania – w ten sposób Polski Wieczór w Nowojorskiej Bibliotece Publicznej podsumował konsul generalny Mateusz Sakowicz.

Autor: Wojtek Maślanka