Zginęli w Katyniu tylko dlatego, że byli Polakami

Wojtek Maślanka

Ceremonia upamiętniająca 86. rocznicę wybuchu drugiej wojny światowej oraz agresji Związku Radzieckiego na Polskę, a także 24. rocznicę ataków terrorystycznych na WTC w Nowym Jorku odbyła się 21 września, i mimo iż w tym samym czasie w Amerykańskiej Częstochowie trwało spotkanie z prezydentem Karolem Nawrockim, to cieszyła się dużym zainteresowaniem Polonii.

Uroczystość prowadzona przez Bogusławę Huang, prezes Komitetu Ochrony Pomnika Katyńskiego i Obiektów Historycznych oraz Julię  Skibę, absolwentkę Polskiej Szkoły Dokształcającej im. Józefa Piłsudskiego w Jersey City, rozpoczęła się od odśpiewania hymnów narodowych – polskiego i amerykańskiego – którym przewodził baryton Wojciech Bonarowski. Były przemowy i wystąpienia, okolicznościowe proklamacje, a także część artystyczna przygotowana przez polonijną młodzież. Pojawił się również Apel Poległych, który odczytała Anna Rutkowska.

Minutą ciszy uczczono pamięć ofiar zbrodni katyńskiej i osób poległych w obronie Polski oraz tych, którzy zginęli w katastrofie smoleńskiej, a także zmarłych obrońców pomnika Katyń 1940 – Janusza Sporka i radnego Jersey City Michaela Yuna oraz jego twórcy mistrza Andrzeja Pityńskiego. 

Modlitwę w ich intencji, a także w intencji ofiar tragicznego września 1939 roku oraz zbrodni katyńskiej 1940 roku odmówił ks. kanonik Rudolf Zubik, który także dokonał poświęcenia nowo zainstalowanej tablicy informacyjnej na cokole pomnika Katyń 1940. Jej treść nawiązuje do sowieckiej zbrodni z 1940 roku, w wyniku której śmierć poniosło około 22 tysięcy polskich jeńców wojennych, w tym oficerów, pedagogów, dyplomatów i duchownych.

„Ta haniebna zbrodnia wojenna została dokonana przez NKWD – sowiecką tajną policję – przez egzekucję ofiar strzałem w tył głowy. Informacje o zbrodni katyńskiej przez 50 lat były ukrywane lub fałszowane. Ci, którzy próbowali ujawnić prawdę o tej zbrodni, byli zastraszani lub surowo karani” – głosi m.in. napis na tablicy, wykonanej na zlecenie Komitetu Ochrony Pomnika Katyńskiego i Obiektów Historycznych.

Jej pełną treść odczytała po polsku członkini zarządu tej organizacji Iwona Rachelski, a po angielsku Pam Andes z biura radnego Richarda Boggiano, który dokonał odsłonięcia tablicy. Do ceremonii tej zaproszeni byli także: ks. kanonik Rudolf Zubik, wicekonsul Jakub Wiśniewski, przewodniczący Rady Komisarzy powiatu Hudson Anthony Romano, przedstawiciele Rodzin Katyńskich: Bogumiła i Adam Matuszewscy oraz członkowie zarządu Komitetu Ochrony Pomnika Katyńskiego i Obiektów Historycznych. 

W trakcie uroczystości przedstawiony został również list przesłany przez konsula generalnego Mateusza Sakowicza, którego treść przedstawił jego zastępca.

„Katyń stał się synonimem okrutnej niesprawiedliwości i bezwzględnej chęci zniszczenia polskiego ducha – podkreślił polski dyplomata w przesłanym piśmie. – Dziś, w obliczu nowych wyzwań, nie tylko związanych z brutalną agresją Rosji na Ukrainę, ale także z nieustającymi próbami zakłamywania historii, pamięć o Katyniu nabiera szczególnej wagi. Metody dezinformacji, manipulacji i przemocy, których świadkami byliśmy przez dziesięciolecia, powracają w nowej formie, wciąż będąc narzędziami politycznymi” – napisał konsul generalny RP w Nowym Jorku w liście, który odczytał wicekonsul Jakub Wiśniewski.

Mateusz Sakowicz podkreślił również, że pomnik w Jersey City jest symbolem pamięci o brutalnej rzeczywistości zbrodni katyńskiej, która miała na celu nie tylko fizyczne unicestwienie ofiar, ale także zatarcie pamięci o polskim narodzie, jego tożsamości i niezależności. 

Zaprezentowane zostały oraz wręczone na ręce Bogusławy Huang także okolicznościowe proklamacje. Jedną przesłał burmistrz Jersey City Steven Fulop, a drugą władze powiatu Hudson. Pierwszą odczytała przedstawicielka Pam Andes w asyście radnego Richarda Boggiano, a drugą wygłosił przewodniczący Rady Komisarzy powiatu Hudson Anthony Roman. 

Wieloletnią tradycją uroczystości odbywających się przy pomniku Katyń 1940 jest część artystyczno-historyczna przygotowana przez młodzież szkolną. W zaprezentowanym przez absolwentów Polskiej Szkoły Dokształcającej im. Józefa Piłsudskiego w Jersey City programie „Pamięć i historia tragicznego września 1939 roku” przybliżono  wiadomości dotyczące bohaterskiej postawy polskich żołnierzy podczas obrony m.in. Westerplatte oraz Poczty Polskiej w Gdańsku, a także rosyjskiego ataku na Polskę z 17 września 1939 roku oraz późniejszej zbrodni katyńskiej. 

Tematykę tego historycznego programu przedstawionego przez Julię Skibę, Olę Szmacińską, Natalię Drozd, Michała Drozda i Gabriela Trojanowskiego w asyście nauczycielek: Anny Rutkowskiej, Agnieszki Skiby i Haliny Cicho – anglojęzycznej publiczności – streścił Daniel Merchel. Dzięki temu wiadomości te mogli poznać m.in. mieszkańcy Jersey City i przechodnie przysłuchujący się polskiej uroczystości.

Na ogromne znaczenie pamięci o tych, którzy padli ofiarą sowieckiej zbrodni w swoim wcześniejszym wystąpieniu uwagę zwróciła również prezes Komitetu Ochrony Pomnika Katyńskiego i Obiektów Historycznych. Uznała za szczególnie istotne przekazywanie młodszym pokoleniom wiedzy o polskich bohaterach. „Zginęli w Katyniu, pomordowani w bestialski sposób, tylko dlatego, że byli Polakami” podkreśliła Bogusława Huang. Z kolei Ola Szmacińska przybliżyła historię swojej rodziny – prababci, która została wywieziona na Sybir wraz z pięciorgiem dzieci, wśród których był m.in. jej zmarły rok temu dziadek – Stanisław Sługocki. 

W części artystycznej wystąpiła także Julia Knutel, uczennica Polskiej Szkoły Dokształcającej im. Juliana Niemcewicza w Plainfield, NJ, a baryton Wojciech Bonarowski zaśpiewał piosenkę swojego autorstwa „Brońmy Polski to nasz dom”, do której teledysk został nakręcony właśnie przy pomniku Katyń 1940. Prócz wspomnianych szkół, w uroczystości wzięli także udział uczniowie kilku innych polonijnych placówek oświatowych  z New Jersey: Akademii Jana Pawła II w Keyport, Akademii Języka Polskiego w Manchester, Polskiej Szkoły im. św. Stanisława Kostki w Wallington, a także Polskiej Szkoły Dokształcającej im. Karola Wojtyły w Linden.

Pod koniec uroczystości przedstawiciele organizacji w niej uczestniczących złożyli kwiaty i wieńce pod monumentem dłuta mistrza Andrzeja Pityńskiego, a na koniec wszyscy razem odśpiewali patriotyczno-religijną pieśń „Boże coś Polskę”. 

Z kolei w poniedziałek, 22 września, pod pomnikiem Katyń 1940 pojawiła się delegacja Instytutu Pamięci Narodowej z pełniącym obowiązki prezesa Karola Polejowskiego na czele. Towarzyszyli mu: dr Mateusz Marek, byli ministrowie Antoni Macierewicz i Jan Parys, a także przedstawiciele SWAP oraz zarządu Komitetu Ochrony Pomnika Katyńskiego i Obiektów Historycznych.

Odbyła się krótka ceremonia zakończona złożeniem przez jej uczestników wiązanek kwiatów pod monumentem katyńskim. Z kolei Bogusława Huang przekazała na ręce Karola Polejewskiego kopię odsłoniętej dzień wcześniej (21 września) tablicy zainstalowanej na cokole 6 sierpnia, w dniu zaprzysiężenia nowego prezydenta Polski Karola Nawrockiego, byłego prezesa Instytutu Pamięci Narodowej.