Wielkanoc jest dla nas najważniejszym świętem

„Zachęcam do udziału w Triduum Paschalnym, bo każdy jego dzień niesie ze sobą bogatą treść wydarzeń zbawczych” – podkreśla w rozmowie z „Nowym Dziennikiem” ks. Grzegorz Markulak, proboszcz parafii św. Stanisława Kostki na Greenpoincie.

Jakie znaczenie ma dla osoby wierzącej okres Wielkiego Postu i co jest w nim najważniejsze?

W roku liturgicznym przeżywamy różne okresy a jednym z nich jest Wielki Post, który przygotowuje nas bezpośrednio do Świąt Wielkanocnych poprzedzonych Wielkim Tygodniem. Wielki Post to szczególny czas refleksji, zadumy, pokuty, wyrzeczenia, jałmużny i wstrzemięźliwości. Już na samym jego początku w Środę Popielcową słyszymy wezwanie do nawrócenia, do tego aby więcej się modlić, pościć i dawać jałmużnę. To są takie trzy środki do lepszego przeżycia okresu Wielkiego Postu. A najważniejsze jest to, aby zastanowić się nad swoim życiem, uczestniczyć w rekolekcjach i przystąpić do spowiedzi. To także czas umartwienia, odmówienia sobie czegoś przyjemnego. Często mówiliśmy o wyrzeczeniu się i niejedzeniu słodkości czy odmówieniu sobie jakichś używek np. papierosów czy alkoholu. To ma pomóc w ćwiczeniu duchowym, aby wzmocnić swoją wolę, aby przez umartwienie ciała pogłębić swoją duchowość. Wielki Post jest przygotowaniem do Świąt Wielkanocnych, które dla nas wierzących są najważniejszymi świętami.

Trzy ostatnie dni  Wielkiego Tygodnia określane są jako tzw. Triduum Paschalne. Co ono oznacza i z jakimi obrzędami się wiąże? 

Triduum Paschalne to trzy dni przed Wielkanocą, które określane są jako: Wielki Czwartek, Wielki Piątek i Wielka Sobota. Każdy z tych dni to pamiątka wydarzeń z ostatnich dni życia Pana Jezusa. Wielki Czwartek to pamiątka Ostatniej Wieczerzy, którą Pan Jezus spożył z apostołami i ustanowił dwa sakramenty – kapłaństwa i Eucharystii. Na pamiątkę tego w Wielki Czwartek wieczorem odprawiamy Mszę Wieczerzy Pańskiej, która nasze myśli kieruje w stronę Wieczernika, by przypomnieć sobie jak Pan Jezus spożywał wieczerzę z apostołami. To także szczególny dzień dla kapłanów, którzy obchodzą swoje święto na pamiątkę ustanowienia sakramentu kapłaństwa. Na zakończenie Mszy Wieczerzy Pańskiej udajemy się z procesją do ciemnicy symbolizującej więzienie, w którym Pan Jezus spędził ostatnią noc przed procesem i skazaniem go na śmierć krzyżową przez Piłata.

Wielki Piątek to jedyny dzień w roku kiedy nie odprawia się mszy św., a wieczorem ma miejsce liturgia, która składa się z czterech części: liturgii słowa, modlitwy powszechnej, adoracji krzyża i procesji do Grobu Pańskiego. Jest to pamiątka tego dnia, w którym Jezus złożył siebie jako ofiarę na krzyżu, dlatego nie odprawiamy mszy św., która jest ofiarą bezkrwawą Pana Jezusa.

W Wielką Sobotę przed południem nie odprawia się mszy św., jest cisza, czas zadumy i czuwania przy grobie Pańskim. Wtedy w ciągu dnia święcimy pokarmy na stół wielkanocny, a wieczorem odprawiamy Liturgię Wigilii Paschalnej z rozbudowaną liturgią słowa. Jest więcej czytań niż na tradycyjnej mszy św. Jednym z jej ważniejszych obrzędów jest liturgia chrzcielna z odnowieniem przyrzeczeń chrztu świętego i poświęcenie wody, którą będziemy pokropieni, i którą używa się także do chrztu.

Wielkanoc wieńczy okres czterdziestodniowego Wielkiego Postu i jednocześnie uznawana jest za najważniejsze święto w kalendarzu liturgicznym. Dlaczego? Co oznacza ta wyjątkowa niedziela dla każdego katolika? 

To jest szczególny czas i dlatego nazywamy go Wielką Nocą, bo wtedy zmartwychwstał Jezus Chrystus, który w ten sposób pokonał śmierć, grzech i otworzył wierzącym bramę do nieba. Musimy pamiętać, że należy brać całe misterium paschalne jako wydarzenia zbawcze: mękę, śmierć i Zmartwychwstanie Chrystusa. Przez to Jezus nas zbawił. Każda niedziela jest pamiątką Wielkiej Nocy Zmartwychwstania Pana Jezusa i dlatego w niedzielę każdy katolik uczestniczy w mszy św., która jest także pamiątką ofiary Chrystusa na krzyżu.

Co należy zrobić, żeby odpowiednio przygotować się do Wielkanocy? W jakich nabożeństwach liturgicznych powinniśmy uczestniczyć, żeby dobrze przeżyć dzień Zmartwychwstania Pańskiego?

Zachęcam do udziału w Liturgii Niedzieli Palmowej, a potem w Triduum Paschalnym, bo każdy jego dzień niesie ze sobą bogatą treść wydarzeń zbawczych. A pomocą w przygotowaniu do Świąt Wielkanocnych jest cały okres Wielkiego Postu wraz z wymienionymi wcześniej praktykami duchowymi.

Podczas Świąt Wielkanocnych bardzo ważne jest przyjęcie komunii św. zwłaszcza w kontekście uzyskania odpustu. Wśród wiernych są także osoby, które z różnych powodów – bo zgrzeszyły w ostatnim momencie, bo nie udało im się pójść do spowiedzi czy też są po rozwodzie – nie mogą jej przyjąć. Czy oni też mogą w sposób szczególny przeżyć Wielkanoc, a jeśli tak to co powinni zrobić żeby jak najlepiej skorzystać duchowo z tego wyjątkowego święta?

Dla osób żyjących w związkach niesakramentalnych, bez ślubu kościelnego, którego z różnych przyczyn nie mogą zawrzeć, bo np. wcześniej byli już w związku sakramentalnym, jest możliwa komunia święta lecz przyjmowana w sposób duchowy. Podobnie było w czasie pandemii, gdy nie można było uczestniczyć w mszy św. odprawianej w kościele, a były one transmitowane przez internet. Wtedy wierni przyjmowali komunię jako tzw. komunię pragnienia właśnie w sposób duchowy. Inna sytuacja jest w przypadku wiernych, którzy mogą przystąpić do spowiedzi. Takie osoby zachęcamy aby skorzystały z sakramentu pojednania by mógłby przyjąć komunię świętą, która szczególnie podczas Wielkanocy ma większe znaczenie. Jedno z przykazań kościelnych mówi by przynajmniej raz w roku się spowiadać i przyjąć komunię świętą, właśnie w okresie wielkanocnym, który trwa do Niedzieli Zesłania Ducha świętego, a więc 50 dni po Wielkanocy. To zachęca aby w ten sposób duchowo i fizycznie łączyć się z ofiarą Pana Jezusa i przyjąć jego ciało jako chleb dający życie wieczne.

Święta Wielkanocne to także różne zwyczaje. Jednym z nich, w dodatku chyba takim typowo polskim, jest święcenie pokarmów, czego raczej nie ma w Kościele amerykańskim. Jakie znaczenie w kontekście religijnym ma ta tradycja i czy w jakiś specjalny sposób wpływa odpowiednie przeżywanie Wielkanocy? 

Święcenie pokarmów na stół wielkanocny ma długą tradycję w Kościele, ale nie wszędzie jest praktykowane. Kościół w Polsce, a także Polonia pielęgnuje tradycję święcenia pokarmów na stół wielkanocny aby w ten sposób przypomnieć sobie, że wszelkie pokarmy jakie mamy są darem Bożym, a święcenie jajek jest znakiem nowego życia, które budzi się na wiosnę wraz ze Zmartwychwstaniem Chrystusa. Do naszej parafii przychodzą także rodziny amerykańskie żeby poświęcić koszyczki z pokarmami i w ten dzień dużo radości mają dzieci, które widzą już świąteczne dekoracje i piękne, pełne jedzenia koszyczki.

Na pewno przez wiele lat posługi duszpasterskiej w Stanach Zjednoczonych miał też ks. możliwość zauważenia reakcji Amerykanów i innych nacji na naszą tradycję święcenia pokarmów. Jak oni na to patrzą, jak postrzegają ten zwyczaj?

Mam doświadczenie z kościoła św. Stanisława Kostki na Greenpoincie, gdzie większość to Polacy. Natomiast przychodzą do nas też Amerykanie z koszyczkami do poświęcenia i widać, że jest to dla nich również ważny zwyczaj i tradycja. W tym roku, w Wielką Sobotę, już po raz kolejny będziemy mieli przebranego Easter Bunny – Zająca Wielkanocnego, z którym dzieci robią sobie pamiątkowe zdjęcia i mają z tego powodu dużo radości. W Wielkanoc przynosimy też do kościoła małe kurczaczki i króliki, które również są taką specjalną atrakcją dla dzieci.

Co powinno znaleźć się w koszyczku ze święconką i dlaczego?

W koszyczku wielkanocnym najczęściej mamy: mięso, wędlinę, pieczywo, masło, jajka i chrzan lub ćwikłę z chrzanem. To są takie najważniejsze produkty spożywcze, które święcimy, a później spożywamy podczas Wielkanocy.

Jest także pewien bardzo radosny zwyczaj – tym razem związany z Poniedziałkiem Wielkanocnym – który również powoli zaczyna pojawiać się w polsko-amerykańskim środowisku, a mianowicie śmigus-dyngus. Zresztą na Greenpoincie jest on celebrowany w sposób szczególny.

Poniedziałek Wielkanocny faktycznie kojarzy się z tradycyjnym śmigusem-dyngusem. W naszej parafii już po raz piąty będziemy mieli Paradę Dyngusa. Wówczas pełni radości i ze śpiewem na ustach idziemy ulicami Greenpointu oraz wokół parku McGolricka, w którym na zakończenie na dzieci czekają liczne atrakcje, m.in. wata cukrowa, popcorn i wóz strażacki, z którego strażacy polewają dzieci wodą. Przyznam, że ta tradycja przyciąga sporo ludzi i to nie tylko Polaków, ale także właśnie Amerykanów, którzy patrzą, przyglądają się i podziwiają to co my w ten dzień robimy. A dla nas polewanie się wodą jest ogromną frajdą.

Na zakończenie poproszę o wyjaśnienie pewnego popularnego wśród wielu Polaków sformułowania: „O wyższości Świąt Wielkiej Nocy nad świętami Bożego Narodzenia”. Są nawet różne rozprawki i dyskusje na ten temat. Które z tych świąt – zdaniem księdza – są ważniejsze i dlaczego?

Jeśli mówimy o ważności świąt to rzeczywiście Wielkanoc jest dla nas najważniejszym świętem, bo wtedy dokonało się zbawienie ludzkości. Nie byłoby jednak Świąt Wielkanocnych bez Bożego Narodzenia, kiedy to Jezus przyszedł na świat jako zwykły człowiek, jak każdy z nas narodził się przyjmując ludzkie ciało. Natomiast ja zachęcam do przeżywania zarówno Świąt Bożego Narodzenia jak i Wielkanocy jako naszych najpiękniejszych świąt, które zawsze mają pomagać nam przybliżyć się do Jezusa i pogłębić naszą wiarę.

Dziękuję bardzo za rozmowę i życzę zdrowych i spokojnych Świąt Wielkanocnych.

Ja również uprzejmie dziękuję za rozmowę i serdecznie pozdrawiam.

Rozmawiał Wojtek Maślanka